۴ کناب چهارم است نمونه روشنقکری ساختگی و برجهیده در عصر اصطلاحاًانقلاب مشروطه که هر یکث نوازنده ابزاری درکنسرت دروغهای تازهساز بهود در باب ایران پرشکوه کهن بودهاند و اگر از هر یک بپرسید عادات مستحسته ملی و اطوار پسندیده ایرانی چه محتوایی داشته و دارد؛ مطلیی جز چهارشنبه سوری و سمنو و گره زدن سبزه ندارند. بخش هزل آمیز مطلب آن جا اثر خود را نمایان می کند که مثلاً همین ابراهیم پیکث در نمایش تابلوی اجتماع آن زمان چهره سرزمین و مردمی را ارائه نی و بیپناهی و ناشناختگی همه جاه زستهند. «گفتم عجب است که در اين مملکت به هر طرف مینگرم ایراتی است. ولی همه پربشان و پژمرده و بیکار. معلوم میشود که همه بیچیزند. گفت بلی همشهری در این جا بسیار است. چون امروز یکک شنبه و کارها تعطیل است؛ از آن جهت در این جا جمع شدهاند. فردابسیاری پی کار میروند. گفتم چه کار دارند. گفت همه فعله و حمال. مگر چهل و پنجاه نفرمیوه فروش و آشپز و دست فروشاند. مابقی سرگردان و محتاج قوت لایموت. گفتم مگر چه قدر هستند؟ گفت چهار پنج هزار باید باشند. با خود گفتم سبحاناله» در این شهر کوچک چهار پنج هزار نفر ارانی آن هم بدین وضع و حالت پریشانی. گفت آقا جان میفرمایید. تمامی شهرها و قصبهها؛ حتی دها 1 نسبت به سایر جاها در این جا بسیار کم است. گفتم دولت ايران چرا اينها را رخصت جلای وطن میدهد. گفت خدا پدرت را پیامرزد. از قيامت خبری میدهد که قرنها در پرب ایرایان است. میشنوی و دستی از دور بر آتش داری. اولا در ایران انیت نیست. کار نیست» نان نیست؛ بیچارگان چه کنند. بمضی از تعدی حکام؛ برخی از ظلم بیگلرییگی و داروغه و کدخدا؛ این ناکسان در هر کس بویی بردند که پنج شاهی پول دارد. ه هزار گونه اسباب چینی بر او میتازند. به یکی میگریند که پرادرت سرباز بود از فوج گريخته. به دیگری مآویزند که پسر عمویت چندی قبل شراب خورده. با یکی از خویشان تو قمار کرده است. حتی همسایه را در عوض گناه ناکردهی هسایه گرفته حبس و جریمه میکنند. اگر با هیچ کدام از اینها کاری نساختند» آن گاه بر خودش هزار گونه تهمت و اقترا میبندند. این است که مردم جلای وطن کرده ممالکك روم و روس و هندوستان را پر کرداند. آن جاها نیز دست سقراء و قونسولها و بستگان لاشه و جیقهخوار ايشان آسوده نیستند.» از از (سیاحت نامهی ابراهیم پیکک با بلای تعصب او ص ۲۲ و۲۳)
— পৃষ্ঠা ২৭ —
লেখাটি পিডিএফ থেকে স্বয়ংক্রিয়ভাবে নেওয়া, তাই ভুল থাকতে পারে। সন্দেহ হলে আসল পৃষ্ঠা দেখুন।