أو لتغير إرادة وذلك محال في جهة الله تعالى وجعلت اليهود النسخ والبدأ واحدا فلم يجوزوه فضلوا والمنسوخ عند أئمتنا الحكم الثابت نفسه لا ما ذهبت إليه المعتزلة من أنه مثل الحكم الثابت فيما يستقبل والذي قادهم إلى ذلك مذهبهم في أن الأوامر مراده وأن الحسن صفة نفسية للحسن ومراد الله تعالى حسن وقد قامت الأدلة على أن الأوامر لا ترتبط بالإرادة وعلى أن الحسن PageV01P095 والقبح في الأحكام إنما هو من جهة الشرع لا بصفة نفسية والتخصيص من العموم يوهم أنه نسخ وليس به لأن المخصص لم يتناوله العموم قط وقول تناوله العموم لكان نسخا والنسخ لا يجوز في الأخبار وإنما هو مختص بالأوامر والنواهي ورد بعض المعترضين الأمر خبرا بأن قال أليس معناه واجب عليكم أن تفعلوا كذا فهذا خبر والجواب أن يقال أن في ضمن المعنى إلا أن انسخه عنكم وأرفعه فكما تضمن لفظ الأمر ذلك الأخبار كذلك تضمن هذا الاستثناء وصور النسخ تختلف فقد ينسخ الأثقل إلى الأخف وبالعكس وقد ينسخ المثل بمثله ثقلا وخفة وقد ينسخ الشيء لا إلى بدل وقد تنسخ التلاوة دون الحكم وبالعكس والتلاوة والحكم حكمان فجائز نسخ أحدهما دون الآخر ونسخ القرآن بالقرآن وينسخ خبر الواحد بخبر الواحد وهذا كله متفق عليه وحذاق الأئمة على أن القرآن ينسخ بالسنة وذلك موجود في قوله عليه السلام لا وصية لوارث وهو ظاهر مسائل مالك ت ويعنى بالسنة الناسخة للقرآن الخبر المتواتر القطعي وقد أشار إلى أن هذا الحديث متواتر ذكره عند تفسير قوله تعالى إذا حضر أحدكم الموت واختلف القراء في قراءة قوله تعالى أو نسنها فقرأ ابن كثير وأبو عمرو ننسأها بنون مفتوحة وأخرى ساكنة وسين مفتوحة وألف بعدها مهموزة وهذه بمعنى التأخير وأما قراءة نافع والجمهور ننسها من النسيان وقرأت ذلك فرقة إلا أنها همزت بعد السين فهذه بمعنى التأخير والنسيان في كلام العرب يجيء في الأغلب ضد الذكر وقد يجيء بمعنى الترك فالمعاني الثلاثة مقولة في هذه القراءات فما كان منها يترتب في لفظه النسيان الذي هو ضد الذكر فمعنى الآية به ما نسخ من آية أو نقدر نسيانك لها فانا نأتي بخير منها لكم أو مثلها في المنفعة وما كان على معنى الترك أو على معنى التأخير فيترتب فيه معان أنظرها ان شئت فاني آثرت PageV01P096
📑 সূচিপত্র — [آية 24]
- [سورة الفاتحة]
- [آية 1]
- [آية 2]
- [آية 4]
- [آية 5]
- [سورة البقرة]
- [آية 1]
- [آية 4]
- [آية 7]
- [آية 11]
- [آية 14]
- [آية 18]
- [آية 19]
- [آية 20]
- [آية 22]
- [آية 24]
- [آية 26]
- [آية 27]
- [آية 29]
- [آية 32]
- [آية 33]
- [آية 60]
- [آية 61]
- [آية 70]
- [آية 74]
- [آية 75]
- [آية 76]
- [آية 78]
- [آية 79]
- [آية 81]
- [آية 109]
- [آية 1]
- سورة آل عمران بسم الله الرحمن الرحيم
- [آية 3]
- [آية 4]
- [آية 5]
- [آية 6]
- [آية 7]
- [آية 16]
- [آية 18]
- [آية 99]
- [آية 1]
- أهلها الآية وفي البخاري عن عائشة رضي الله عنها أنها قالت ما
- [آية 2]
- [آية 3]
- [آية 4]
- [آية 6]
- [آية 8]
- [آية 10]
- [آية 12]
- [آية 13]
- [آية 17]
- [آية 18]
- [آية 20]
- [آية 22]
- [آية 23]
- [آية 24]
- [آية 25]
- [آية 26]
- [آية 30]
- [آية 31]
- [آية 33]
- [آية 35]
- [آية 36]
- [آية 37]
- [آية 39]
- [آية 41]
- [آية 43]
- [آية 44]
- [آية 46]
- [آية 49]
- [آية 53]
- [آية 55]
- [آية 58]
- [آية 59]
- [آية 60]
- [آية 61]
- [آية 65]
- [آية 69]
- [آية 70]
- [آية 75]
- [آية 77]
- [آية 78]
- [آية 81]
- [آية 84]
- [آية 86]
- [آية 89]
- [آية 91]
- [آية 92]
- [آية 93]
- [آية 94]
- [آية 95]
- [آية 97]
- [آية 98]
- [آية 101]
- [آية 102]
- [آية 103]
- [آية 104]
- [آية 106]
- [آية 108]
- [آية 111]
- [آية 113]
- [آية 123]
- [آية 153]
- [آية 1]
- سورة المائدة
- [آية 2]
- [آية 3]
- [آية 4]
- [آية 5]
- [آية 7]
- [آية 13]
- [آية 15]
- [آية 17]
- [آية 21]
- [آية 23]
- [آية 32]
- [آية 40]
- [آية 1]
- بالتسبيح قلت وعن جابر بن عبد الله قال لما نزلت سورة الأنعام
- [آية 2]
- [آية 4]
- [آية 7]
- [آية 11]
- [آية 13]
- [آية 19]
- [آية 20]
- [آية 25]
- [آية 28]
- [آية 32]
- [آية 34]
- [آية 36]
- [آية 38]
- [آية 39]
- [آية 44]
- [آية 48]
- [آية 54]
- [آية 55]
- [آية 56]
- [آية 59]
- [آية 60]
- [آية 62]
- [آية 66]
- [آية 69]
- [آية 70]
- [آية 71]
- [آية 73]
- [آية 76]
- [آية 78]
- [آية 80]
- [آية 84]
- [آية 88]
- [آية 91]
- [آية 102]
- [آية 159]
- [آية 163]
- [آية 165]
- [سورة الأعراف]
- [آية 1]
- [آية 5]
- [آية 7]
- [آية 10]
- [آية 16]
- [آية 17]
- [آية 19]
- [آية 22]
- [آية 28]
- [آية 32]
- [آية 34]
- [آية 38]
- [آية 39]
- [آية 41]
- [آية 46]
- [آية 47]
- [آية 50]
- [آية 54]
- [آية 56]
- [آية 58]
- [آية 59]
- [آية 62]
- [آية 70]
- [آية 71]
- [آية 73]
- [آية 105]
- [آية 158]
- [سورة الأنفال]
- [آية 1]
- [آية 5]
- [آية 7]
- [آية 8]
- [آية 10]
- [آية 12]
- [آية 16]
- [آية 19]
- [آية 25]
- [آية 28]
- [آية 31]
- [آية 32]
- [آية 33]
- [آية 36]
- [آية 38]
- [آية 42]
- [آية 43]
- [آية 44]
- [آية 45]
- [آية 48]
- [آية 49]
- [آية 56]
- [آية 58]
- [آية 61]
- [آية 64]
- [آية 66]
- [آية 68]
- [آية 71]
- [آية 73]
- [سورة التوبة]
- [آية 1]
- [آية 4]
- [آية 12]
- [آية 14]
- [آية 16]
- [آية 19]
- [آية 23]
- [آية 26]
- [آية 27]
- [آية 28]
- [آية 33]
- [آية 108]
- [آية 126]
- [آية 1]
- تفسير سورة يونس عليه السلام
- [آية 3]
- [آية 6]
- [آية 9]
- [آية 11]
- [آية 12]
- [آية 17]
- [آية 22]
- [آية 25]
- [آية 28]
- [آية 30]
- [آية 37]
- [آية 57]
- [آية 67]
- [آية 1]
- تفسير سورة هود عليه السلام مكية إلا نحو ثلاث آيات
- [آية 2]
- [آية 6]
- [آية 7]
- [آية 17]
- [آية 111]
- [آية 1]
- تفسير سورة يوسف عليه السلام
- [آية 4]
- [آية 8]
- [آية 15]
- [آية 58]
- [آية 79]
- [آية 1]
- تفسير سورة الرعد
- [آية 3]
- [آية 5]
- [آية 7]
- [آية 12]
- [آية 14]
- [آية 16]
- [آية 18]
- [آية 24]
- [آية 30]
- [آية 33]
- [سورة إبراهيم]
- [آية 1]
- [آية 8]
- [آية 11]
- [آية 44]
- [سورة الحجر]
- [آية 1]
- [آية 12]
- [آية 18]
- [آية 23]
- [آية 27]
- [آية 39]
- [آية 49]
- [آية 63]
- [آية 68]
- [آية 82]
- [آية 88]
- [آية 90]
- [آية 1]
- تفسير سورة النحل وهي مكية غير آيات يسيرة يأتي بيانها إن شاء الله
- [آية 2]
- [آية 7]
- [آية 10]
- [آية 14]
- [آية 27]
- [آية 41]
- [آية 45]
- [سورة الإسراء]
- [آية 1]
- [آية 2]
- [آية 4]
- [آية 6]
- [آية 7]
- [آية 11]
- [آية 13]
- [آية 16]
- [آية 18]
- [آية 23]
- [آية 26]
- [آية 30]
- [آية 36]
- [آية 37]
- [آية 39]
- [آية 40]
- [آية 45]
- [آية 58]
- [آية 1]
- الخدري أن النبي صلى الله عليه وسلم قال من قرأ سورة الكهف كما
- [آية 5]
- [آية 6]
- [آية 7]
- [آية 15]
- [آية 21]
- [آية 45]
- [آية 1]
- تفسير سورة مريم عليها السلام
- [آية 4]
- [آية 7]
- [آية 13]
- [آية 23]
- [آية 25]
- [آية 27]
- [آية 30]
- [آية 97]
- [آية 1]
- تفسير سورة طه وهي مكية بسم الله الرحمن الرحيم
- [آية 3]
- [آية 6]
- [آية 22]
- [آية 1]
- سورة الأنبياء عيهم الصلاة والسلام مكية بإجماع
- [آية 2]
- [آية 4]
- [آية 9]
- [آية 19]
- [آية 26]
- [آية 31]
- [آية 42]
- [آية 75]
- [آية 87]
- [آية 88]
- [آية 92]
- [آية 98]
- [آية 101]
- [آية 107]
- [آية 1]
- تفسير سورة الحج وهى مكية
- [آية 2]
- [آية 5]
- [آية 9]
- [آية 12]
- [آية 18]
- [آية 22]
- [آية 25]
- [آية 28]
- [آية 30]
- [آية 32]
- [آية 34]
- [آية 37]
- [آية 39]
- [آية 41]
- [آية 47]
- [آية 53]
- [آية 64]
- [آية 70]
- [سورة المؤمنون]
- [آية 1]
- [آية 3]
- [آية 14]
- [آية 16]
- [آية 27]
- [آية 1]
- تفسير سورة النور وهى مدنية
- [آية 3]
- [آية 6]
- [آية 8]
- [آية 14]
- [آية 22]
- [آية 23]
- [آية 27]
- [آية 29]
- [آية 32]
- [آية 34]
- [آية 36]
- [آية 37]
- [آية 38]
- [آية 41]
- [آية 44]
- [آية 63]
- [آية 1]
- تفسير سورة الفرقان وهى مكية فى قول الجمهور بسم الله الرحمن
- [آية 7]
- [آية 10]
- [آية 73]
- [آية 77]
- [آية 1]
- تفسير سورة الشعراء وهى مكية كلها فى قول الجمهور بسم الله
- [آية 10]
- [آية 25]
- [آية 46]
- [آية 54]
- [آية 1]
- تفسير سورة النمل وهى مكية بسم الله الرحمن الرحيم قوله تعالى
- [آية 6]
- [آية 11]
- [آية 18]
- [آية 22]
- [آية 26]
- [آية 47]
- [آية 60]
- [آية 65]
- [آية 1]
- تفسير سورة القصص وهى مكية الا قوله تعالى ان الذى فرض عليك
- [آية 6]
- [آية 13]
- [آية 20]
- [آية 23]
- [آية 83]
- [سورة العنكبوت]
- [آية 1]
- [آية 9]
- [آية 22]
- [آية 25]
- [آية 32]
- [آية 47]
- [آية 57]
- [آية 60]
- [سورة الروم]
- [آية 1]
- [آية 8]
- [آية 38]
- [آية 43]
- [آية 1]
- تفسير سورة لقمان وهى مكية غير ءايتين قال قتادة اولهما ولو ان
- [آية 7]
- [آية 13]
- [آية 18]
- [آية 20]
- [آية 32]
- [آية 1]
- تفسير سورة السجدة وهى مكية - غير ثلاث ءايات نزلت بالمدينة
- [آية 5]
- [آية 14]
- [آية 17]
- [آية 20]
- [سورة الأحزاب]
- [آية 1]
- [آية 4]
- [آية 6]
- [آية 19]
- [سورة سبأ]
- [آية 1]
- [آية 8]
- [آية 13]
- [آية 14]
- [آية 15]
- [آية 16]
- [آية 17]
- [آية 20]
- [آية 24]
- [آية 31]
- [آية 38]
- [آية 45]
- [آية 51]
- [آية 1]
- تفسير سورة فاطر وهى مكية
- [آية 3]
- [آية 11]
- [آية 1]
- تفسير سورة يس
- [آية 6]
- [آية 9]
- [آية 48]
- [آية 55]
- [آية 59]
- [آية 70]
- [آية 1]
- تفسير سورة الصافات وهي مكية بسم الله الرحمن الرحيم
- [آية 10]
- [آية 23]
- [آية 27]
- [آية 36]
- [آية 51]
- [آية 55]
- [آية 73]
- [آية 79]
- [آية 96]
- [آية 103]
- [آية 125]
- [آية 137]
- [آية 144]
- [آية 148]
- [آية 159]
- [آية 1]
- تفسير سورة ص وهي مكية بإجماع
- [آية 2]
- [آية 5]
- [آية 15]
- [آية 20]
- [آية 22]
- [آية 26]
- [آية 29]
- [آية 31]
- [آية 35]
- [آية 41]
- [آية 46]
- [آية 49]
- [آية 61]
- [آية 65]
- [آية 1]
- فيحتمل أن ينتصب على الاغراء ويحتمل ان ينتصب على القسم على
- [آية 2]
- [آية 5]
- [آية 8]
- [آية 10]
- [آية 13]
- [آية 20]
- [آية 23]
- [آية 24]
- [آية 25]
- [آية 60]
- [آية 68]
- [آية 71]
- [سورة غافر]
- [آية 1]
- [آية 7]
- [آية 9]
- [آية 13]
- [آية 16]
- [آية 28]
- [آية 34]
- [آية 79]
- [سورة فصلت]
- [آية 1]
- [آية 4]
- [آية 11]
- [آية 12]
- [آية 16]
- [آية 19]
- [آية 31]
- [آية 33]
- [آية 37]
- [آية 39]
- [آية 43]
- [آية 45]
- [آية 49]
- [سورة الشورى]
- [آية 1]
- [آية 7]
- [آية 9]
- [آية 13]
- [آية 14]
- [آية 16]
- [آية 19]
- [آية 22]
- [آية 24]
- [آية 25]
- [آية 28]
- [آية 29]
- [آية 33]
- [آية 36]
- [آية 1]
- تفسير سورة الزخرف وهي مكية
- [آية 5]
- [آية 10]
- [آية 15]
- [آية 18]
- [آية 25]
- [آية 33]
- [آية 35]
- [آية 39]
- [آية 46]
- [آية 53]
- [آية 59]
- [آية 67]
- [آية 68]
- [آية 79]
- [آية 1]
- تفسير سورة الدخان وهي مكية
- [آية 5]
- [آية 8]
- [آية 1]
- تفسير سورة الجاثية وهي مكية
- [آية 6]
- [آية 14]
- [آية 23]
- [آية 24]
- [آية 29]
- [آية 1]
- تفسير سورة الأحقاف وهي مكية
- [آية 6]
- [آية 10]
- [آية 15]
- [آية 16]
- [آية 19]
- [آية 21]
- [آية 24]
- [آية 28]
- [آية 32]
- [سورة محمد]
- [آية 1]
- [آية 3]
- [آية 6]
- [آية 11]
- [آية 16]
- [آية 20]
- [آية 21]
- [آية 24]
- [آية 29]
- [آية 35]
- [آية 1]
- تفسير سورة الفتح وهي مدنية
- [آية 2]
- [آية 6]
- [آية 11]
- [آية 12]
- [آية 18]
- [آية 20]
- [آية 22]
- [آية 26]
- [آية 27]
- [آية 29]
- [آية 1]
- تفسير سورة الحجرات وهي مدنية بإجماع
- [آية 2]
- [آية 3]
- [آية 9]
- [آية 12]
- [آية 13]
- [آية 14]
- [آية 1]
- تفسير سورة ق وهي مكية باجماع
- [آية 3]
- [سورة الذاريات]
- [آية 1]
- [آية 7]
- [آية 15]
- [آية 19]
- [آية 22]
- [آية 23]
- [آية 30]
- [آية 35]
- [سورة الطور]
- [آية 1]
- [آية 3]
- [آية 7]
- [آية 19]
- [آية 22]
- [آية 23]
- [آية 25]
- [سورة النجم]
- [آية 1]
- [آية 10]
- [آية 13]
- [آية 19]
- [آية 24]
- [آية 31]
- [آية 36]
- [سورة القمر]
- [آية 1]
- [آية 2]
- [آية 11]
- [آية 20]
- [آية 33]
- [آية 45]
- [آية 52]
- [آية 1]
- تفسير سورة الرحمن عز وجل وهي مكية في قول الجمهور
- [آية 7]
- [آية 14]
- [آية 19]
- [آية 27]
- [آية 37]
- [آية 54]
- [آية 60]
- [آية 70]
- [آية 1]
- تفسير سورة الواقعة وهي مكية بإجماع ممن يعتد بقوله
- [آية 8]
- [آية 15]
- [آية 24]
- [آية 28]
- [آية 1]
- تفسير سورة الحديد وهي مدنية ويشبه صدرها أن يكون مكيا
- [آية 8]
- [آية 9]
- [آية 10]
- [آية 16]
- [آية 21]
- [آية 24]
- [آية 27]
- [آية 28]
- [آية 1]
- تفسير سورة المجادلة وهي مدنية
- [آية 3]
- [آية 7]
- [آية 12]
- [آية 13]
- [آية 1]
- تفسير سورة الحشر وهي مدنية
- [آية 3]
- [آية 8]
- [آية 10]
- [آية 11]
- [آية 17]
- [آية 21]
- [آية 1]
- تفسير سورة الممتحنة وهي مدنية بإجماع
- [آية 2]
- [آية 5]
- [آية 11]
- [آية 13]
- [آية 1]
- تفسير سورة الصف وهي مدنية في قول الجمهور وقيل مكية
- [آية 5]
- [آية 10]
- [آية 1]
- تفسير سورة الجمعة وهي مدنية
- [آية 6]
- [آية 10]
- [سورة المنافقون]
- [آية 1]
- [آية 5]
- [آية 6]
- [سورة التغابن]
- [آية 1]
- [آية 15]
- [آية 1]
- تفسير سورة الطلاق وهي مدنية
- [آية 2]
- [آية 3]
- [آية 6]
- [آية 8]
- [آية 1]
- تفسير سورة التحريم وهي مدنية بإجماع
- [آية 2]
- [آية 5]
- [آية 10]
- [آية 1]
- تفسير سورة الملك وهي مكية بإجماع
- [آية 3]
- [آية 6]
- [آية 20]
- [آية 24]
- [آية 1]
- تفسير سورة القلم وهي مكية بلا خلاف
- [آية 2]
- [آية 4]
- [آية 12]
- [آية 14]
- [آية 43]
- [آية 1]
- تفسير سورة الحاقة وهي مكية بإجماع
- [آية 5]
- [آية 16]
- [آية 18]
- [آية 33]
- [سورة المعارج]
- [آية 1]
- [آية 3]
- [آية 5]
- [آية 10]
- [آية 24]
- [آية 38]
- [آية 1]
- تفسير سورة نوح عليه السلام وهي مكية بإجماع
- [آية 13]
- [آية 24]
- [آية 1]
- تفسير سورة الجن وهي مكية باجماع
- [آية 5]
- [آية 10]
- [آية 18]
- [آية 1]
- تفسير سورة المزمل وهي مكية في قول الجمهور
- [آية 2]
- [آية 5]
- [آية 6]
- [آية 9]
- [آية 20]
- [آية 1]
- تفسير سورة المدثر وهي مكية باجماع
- [آية 6]
- [آية 11]
- [آية 23]
- [آية 37]
- [سورة القيامة]
- [آية 1]
- [آية 6]
- [آية 16]
- [آية 26]
- [آية 38]
- [سورة الإنسان]
- [آية 1]
- [آية 3]
- [آية 9]
- [آية 16]
- [آية 21]
- [آية 28]
- [سورة المرسلات]
- [آية 1]
- [آية 11]
- [آية 30]
- [سورة النبأ]
- [آية 1]
- [آية 2]
- [آية 19]
- [آية 30]
- [سورة النازعات]
- [آية 1]
- [آية 7]
- [آية 19]
- [سورة عبس]
- [آية 1]
- [آية 18]
- [آية 1]
- تفسير سورة التكوير وهي مكية بإجماع
- [آية 6]
- [آية 14]
- [سورة الإنفطار]
- [آية 1]
- [آية 1]
- تفسير سورة المطففين وهي مكية في قول جماعة
- [آية 2]
- [آية 8]
- [آية 21]
- [سورة الإنشقاق]
- [آية 1]
- [آية 2]
- [آية 9]
- [سورة البروج]
- [آية 1]
- [آية 10]
- [سورة الطارق]
- [آية 1]
- [آية 8]
- [سورة الأعلى]
- [آية 1]
- [آية 6]
- [آية 13]
- [آية 14]
- [سورة الغاشية]
- [آية 1]
- [آية 11]
- [سورة الفجر]
- [آية 1]
- [آية 15]
- [آية 22]
- [آية 1]
- تفسير سورة البلد وهي مكية في قول الجمهور وقيل مدنية
- [آية 2]
- [آية 11]
- [سورة الشمس]
- [آية 1]
- [آية 5]
- [آية 11]
- [سورة الليل]
- [آية 1]
- [آية 15]
- [سورة الضحى]
- [آية 1]
- [آية 11]
- [سورة الشرح]
- [آية 1]
- [سورة التين]
- [آية 1]
- [آية 5]
- [سورة العلق]
- [آية 1]
- [آية 8]
- [آية 18]
- [سورة القدر]
- [آية 1]
- [آية 2]
- [سورة البينة]
- [آية 1]
- [سورة الزلزلة]
- [آية 1]
- [آية 4]
- [سورة العاديات]
- [آية 1]
- [آية 1]
- تفسير سورة القارعة وهي مكية بلا خلاف
- [آية 1]
- تفسير سورة التكاثر وهي مكية
- [آية 4]
- [آية 1]
- تفسير سورة الهمزة وهي مكية
- [سورة الفيل]
- [آية 1]
- [سورة قريش]
- [آية 1]
- [سورة الماعون]
- [آية 1]
- [سورة الكوثر]
- [آية 1]
- [سورة الكافرون]
- [آية 1]
- [آية 2]
- [سورة المسد]
- [آية 1]
- [آية 2]
- [سورة الإخلاص]
- [آية 1]
- [آية 3]
- [سورة الفلق]
- [آية 1]
- [سورة الناس]
- [آية 1]
- [آية 4]
— পৃষ্ঠা ৫০ —
উৎস: আল-মাকতাবা আশ-শামেলা (OpenITI প্রকল্পের মুক্ত সংস্করণ)। পাতা-বিভাজন কামেলার নিজস্ব; বন্ধনীর [ص: …] মুদ্রিত সংস্করণের পৃষ্ঠা।