اللباب في علل البناء والإعراب
/ 288
📝 Text
📑 সূচিপত্র — فصل
  1. بسم الله الرحمن الرحيم
  2. فصل
  3. فصل
  4. فصل
  5. فصل
  6. فصل
  7. فصل
  8. فصل
  9. فصل
  10. فصل
  11. فصل
  12. فصل
  13. فصل
  14. فصل
  15. فصل
  16. فصل
  17. فصل
  18. فصل
  19. فصل
  20. فصل
  21. فصل
  22. فصل
  23. فصل
  24. فصل
  25. فصل
  26. فصل
  27. فصل
  28. فصل
  29. فصل
  30. فصل
  31. فصل
  32. فصل
  33. فصل
  34. فصل
  35. فصل
  36. فصل
  37. فصل
  38. فصل
  39. فصل
  40. فصل
  41. فصل
  42. فصل
  43. فصل
  44. فصل
  45. فصل
  46. فصل
  47. فصل
  48. فصل
  49. فصل
  50. فصل
  51. فصل
  52. فصل
  53. فصل
  54. فصل
  55. فصل
  56. فصل
  57. فصل
  58. فصل
  59. فصل
  60. فصل
  61. فصل
  62. فصل
  63. فصل
  64. فصل
  65. فصل
  66. فصل
  67. فصل
  68. فصل
  69. فصل
  70. فصل
  71. فصل
  72. فصل
  73. فصل
  74. فصل
  75. فصل
  76. فصل
  77. فصل
  78. فصل
  79. فصل
  80. فصل
  81. فصل
  82. فصل
  83. فصل
  84. فصل
  85. فصل
  86. فصل
  87. فصل
  88. فصل
  89. فصل
  90. فصل
  91. فصل
  92. فصل
  93. فصل
  94. فصل
  95. فصل
  96. فصل
  97. فصل
  98. فصل
  99. فصل
  100. فصل
  101. فصل
  102. فصل
  103. فصل
  104. فصل
  105. فصل
  106. فصل
  107. فصل
  108. فصل
  109. فصل
  110. فصل
  111. فصل
  112. فصل
  113. فصل
  114. فصل
  115. فصل
  116. فصل
  117. فصل
  118. فصل
  119. فصل
  120. فصل
  121. فصل
  122. فصل
  123. فصل
  124. فصل
  125. فصل
  126. فصل
  127. فصل
  128. فصل
  129. فصل
  130. فصل
  131. فصل
  132. فصل
  133. فصل
  134. فصل
  135. فصل
  136. فصل
  137. فصل
  138. فصل
  139. فصل
  140. فصل
  141. فصل
  142. فصل
  143. فصل
  144. فصل
  145. فصل
  146. فصل
  147. فصل
  148. فصل
  149. فصل
  150. فصل
  151. فصل
  152. فصل
  153. فصل
  154. فصل
  155. فصل
  156. فصل
  157. فصل
  158. فصل
  159. فصل
  160. فصل
  161. فصل
  162. فصل
  163. فصل
  164. فصل
  165. فصل
  166. فصل
  167. فصل
  168. فصل
  169. فصل
  170. فصل
  171. فصل
  172. مسألة
  173. فصل
  174. فصل
  175. فصل
  176. فصل
  177. فصل
  178. فصل
  179. فصل
  180. فصل
  181. فصل
  182. فصل
  183. فصل
  184. فصل
  185. فصل
  186. فصل
  187. فصل
  188. فصل
  189. فصل
  190. فصل
  191. فصل
  192. فصل
  193. فصل
  194. فصل
  195. فصل
  196. فصل
  197. فصل
  198. فصل
  199. فصل
  200. فصل
  201. فصل
  202. فصل
  203. فصل
  204. فصل
  205. فصل
  206. فصل
  207. فصل
  208. فصل
  209. فصل
  210. فصل
  211. فصل
  212. فصل
  213. فصل
  214. فصل
  215. فصل
  216. فصل
  217. فصل
  218. فصل
  219. فصل
  220. فصل
  221. فصل
  222. فسأله
  223. فصل
  224. مسألة
  225. فصل
  226. مسألة
  227. فصل
  228. فصل
  229. فصل
  230. فصل
  231. فصل
  232. مسألة
  233. فصل
  234. فصل
  235. فصل
  236. فصل
  237. فصل
  238. فصل
  239. فصل
  240. فصل
  241. فصل
  242. فصل
  243. فصل
  244. فصل
  245. فصل
  246. فصل
  247. فصل
  248. فصل
  249. فصل
  250. فصل
  251. فصل
  252. فصل
  253. فصل
  254. فصل
  255. فصل
  256. فصل
  257. فصل
  258. مسألة
  259. مسألة
  260. مسألة
  261. فصل
  262. فصل
  263. فصل
  264. فصل
  265. فصل
  266. مسألة
  267. مسألة
  268. فصل
  269. فصل
  270. فصل
  271. فصل
  272. مسألة
  273. فصل
  274. فصل
  275. فصل
  276. فصل
  277. فصل
  278. فصل
  279. فصل
  280. فصل
  281. فصل
  282. فصل
  283. فصل
  284. فصل
  285. فصل
  286. فصل
  287. فصل
  288. فصل
  289. فصل
  290. فصل
  291. فصل
  292. فصل
  293. فصل
  294. فصل
  295. فصل
  296. فصل
  297. فصل
  298. فصل
  299. فصل
  300. مسألة
  301. فصل
  302. فصل
  303. فصل
  304. فصل
  305. فصل
  306. فصل
  307. فصل
  308. فصل
  309. فصل
  310. فصل
  311. فصل
  312. فصل
  313. فصل
  314. فصل
  315. فصل
  316. فصل
  317. فصل
  318. فصل
  319. فصل
  320. فصل
  321. فصل
  322. فصل
  323. فصل
  324. فصل
  325. فصل
  326. فصل
  327. فصل
  328. فصل
  329. فصل
  330. فصل
  331. فصل
  332. فصل
  333. فصل
  334. فصل
  335. فصل
  336. فصل
  337. فصل
  338. فصل
  339. فصل
  340. فصل
  341. فصل
  342. فصل
  343. فصل
  344. فصل
  345. مسألة
  346. فصل
  347. فصل
  348. فصل
  349. فصل
  350. فصل
  351. فصل
  352. فصل
  353. مسألة
  354. مسألة
  355. مسألة
  356. مسألة
  357. مسألة
  358. مسألة
  359. مسألة
  360. مسألة
  361. مسألة
  362. مسألة
  363. مسألأة
  364. مسألة
  365. مسألة
  366. مسألة
  367. مسألة
  368. مسألة
  369. مسألة
  370. مسألة
  371. مسألة
  372. مسألة
  373. مسألة
  374. مسألة
  375. مسألة
  376. مسألة
  377. مسألة
  378. مسألة
  379. مسألة
  380. مسألة
  381. مسألة
  382. مسألة
  383. مسألأة
  384. مسألة
  385. فصل
  386. فصل
  387. فصل
  388. مسألة
  389. مسألة
  390. مسألة
  391. فصل
  392. فصل
  393. مسألة
  394. مسألة
  395. مسألة
  396. مسألة
  397. نواصب الفعل
  398. فصل
  399. مسألة
  400. فصل
  401. مسألة
  402. فصل
  403. فصل
  404. مسألة
  405. مسألة
  406. مسألة
  407. مسألة
  408. مسألة
  409. فصل
  410. فصل
  411. فصل
  412. مسألة
  413. مسألة
  414. مسألة
  415. مسألة
  416. فصل
  417. مسألة
  418. فصل
  419. مسألة
  420. مسألة
  421. مسألة
  422. فصل
  423. فصل
  424. فصل
  425. فصل
  426. مسألة
  427. مسألة
  428. مسألة
  429. مسألة
  430. فصل
  431. فصل
  432. فصل
  433. مسألة
  434. فصل
  435. فصل
  436. فصل
  437. فصل
  438. مسألة
  439. فصل
  440. مسألة
  441. مسألة
  442. مسألة
  443. مسألة
  444. مسألة
  445. مسألة
  446. مسألة
  447. مسألة
  448. مسألة
  449. مسألة
  450. مسألة
  451. مسألة
  452. فصل
  453. مسألة
  454. الإعراب والبناء
  455. فصل
  456. فصل
  457. فصل
  458. فصل
  459. فصل
  460. فصل
  461. فصل
  462. فصل
  463. فصل
  464. فصل
  465. فصل
  466. فصل
  467. فصل
  468. فصل
  469. فصل
  470. فصل
  471. فصل
  472. فصل
  473. فصل
  474. فصل
  475. ما يجوز في ضرورة الشعر
  476. فصل
  477. فصل
  478. فصل
  479. فصل
  480. فصل
  481. فصل
  482. فصل
  483. فصل
  484. فصل
  485. فصل
  486. فصل
  487. فصل
  488. فصل
  489. الموصول والصلة
  490. فصل
  491. فصل
  492. فصل
  493. فصل
  494. فصل
  495. فصل
  496. فصل
  497. مسألة
  498. مسألة
  499. مسألة
  500. مسألة
  501. مسألة
  502. فصل
  503. فصل
  504. مسألة
  505. فصل
  506. فصل
  507. فصل
  508. فصل
  509. فصل
  510. فصل
  511. فصل
  512. فصل
  513. فصل
  514. فصل
  515. فصل
  516. فصل
  517. فصل
  518. فصل
  519. فصل
  520. فصل
  521. فصل
  522. فصل
  523. فصل
  524. فصل
  525. فصل
  526. فصل
  527. فصل
  528. فصل
  529. فصل
  530. فصل
  531. فصل
  532. فصل
  533. فصل
  534. فصل
  535. فصل
  536. فصل
  537. فصل
  538. فصل
  539. فصل
  540. فصل
  541. فصل
  542. فصل
  543. فصل
  544. فصل
  545. فصل
  546. فصل
  547. فصل
  548. فصل
  549. فصل
  550. فصل
  551. فصل
  552. فصل
  553. فصل
  554. فصل
  555. فصل
  556. فصل
  557. فصل
  558. فصل
  559. فصل
  560. فصل
  561. فصل
  562. فصل
  563. فصل
  564. فصل
  565. فصل
  566. فصل
  567. فصل
  568. فصل
  569. فصل
  570. فصل
  571. فصل
  572. فصل
  573. فصل
  574. فصل
  575. فصل
  576. فصل
  577. فصل
  578. فصل
  579. فصل
  580. فصل
  581. فصل
  582. فصل
  583. فصل
  584. فصل
  585. فصل
  586. فصل
  587. مسألة
  588. مسألة
  589. مسألة
  590. مسألة
  591. مسألة
  592. مسألة
  593. مسألة
  594. مسألة
  595. مسألة
  596. فصل
  597. فصل
  598. مسألة
  599. مسألة
  600. مسألة
  601. مسألة
  602. مسألة
  603. مسألة
  604. مسألة
  605. مسألة
  606. مسألة
  607. مسألة
  608. فصل
  609. فصل
  610. مسألة
  611. مسألة
  612. مسألة
  613. مسألة
  614. مسألة
  615. مسألة
  616. مسألة
  617. مسألة
  618. فصل
  619. فصل
  620. فصل
  621. فصل
  622. فصل
  623. فصل
  624. فصل
  625. في حروف البدل
  626. في إبدال الهمزة
  627. إبدالها من الألف
  628. مسألة
  629. مسألة
  630. مسألة
  631. مسألة
  632. مسألة
  633. فصل
  634. فصل
  635. فصل
  636. فصل
  637. فصل
  638. فصل
  639. فصل
  640. مسألة
  641. فصل
  642. فصل
  643. ذكر إبدال الألف
  644. مسألة
  645. مسألة
  646. مسألة
  647. مسالة
  648. مسألة
  649. مسألة
  650. مسألة
  651. مسألة
  652. مسألة
  653. مسألة
  654. إبدال الياء
  655. فصل
  656. فصل
  657. فصل
  658. فصل
  659. فصل
  660. مسألة
  661. مسألة
  662. مسألة
  663. مسألة
  664. مسألة
  665. مسألة
  666. مسألة
  667. مسألة
  668. مسألة
  669. مسألة
  670. مسألة
  671. مسألة
  672. فصل
  673. فصل
  674. فصل
  675. مسألة
  676. مسألة
  677. فصل
  678. فصل
  679. فصل
  680. مسألة
  681. مسألة
  682. فصل
  683. فصل
  684. فصل
  685. فصل
  686. فصل
  687. فصل
  688. فصل
  689. فصل
  690. مسألة
  691. فصل
  692. فصل
  693. فصل
  694. فصل
  695. فصل
  696. فصل
  697. فصل
  698. فصل
  699. فصل
  700. فصل
  701. فصل
  702. فصل
  703. فصل
  704. فصل
  705. فصل
  706. مسألة
  707. مسألة
  708. مسألة
  709. مسألة
  710. مسألة
  711. مسألة
  712. مسألة
  713. مسألة
  714. مسألة
  715. مسألة
  716. مسألة
  717. مسألة
  718. مسألة
  719. مسألة
  720. مسألة
  721. مسألة
  722. مسألة
  723. مسألة
  724. مسألة
  725. مسألة
  726. مسألة
  727. مسألة
  728. مسألة
  729. مسألة
  730. مسألة
  731. مسألة
  732. مسألة
  733. مسألة
  734. مسألة
  735. فصل
  736. مسألة
  737. مسألة
  738. مسألة
  739. مسألة
  740. مسألة
  741. مسألة
  742. فصل
  743. فصل
  744. فصل
  745. فصل
  746. فصل
  747. فصل
  748. فصل
  749. فصل
  750. فصل
  751. فصل
  752. فصل
  753. مسألة
  754. مسألة
  755. فصل
  756. فصل
  757. فصل
  758. فصل
  759. فصل
  760. فصل
  761. فصل
  762. فصل
  763. فصل
  764. مسألة
  765. فصل
  766. فصل
  767. مسألة
  768. مسألة
  769. مسألة
  770. مسألة
  771. مسألة
  772. مسألة
  773. مسألة
  774. مسألة
  775. مسألة
  776. مسألة
  777. مسألة
  778. مسألة
  779. مسألة
  780. فصل
  781. فصل
  782. فصل
  783. فصل
  784. فصل
  785. فصل
  786. فصل
  787. فصل
  788. فصل
  789. وفيه فصول
  790. فصل
  791. فصل

فصل

والمقصور من قولك قصرته أي حبسته ومنه {حور مقصورات في الخيام} وامرأة قصيرة ومقصورة أي محبوسة في خدرها ومنه قول كثير 2 -

(وأنت التي حببت كل قصيرة ... إلي وما يدري بذاك القصاير) -

(عنيت قصيرات الحجال ولم أرد ... قصار الخطا شر النساء البحاتر)

فصل

وفي معنى تسميته (مقصورا) أربعة أوجه

أحدها أن الإعراب قصر فيه فيكون تقديره المقصور فيه الإعراب ثم حذف وجعل اسما للاسم الذي هذه صفته

والثاني أنه قصر عن الإعراب أي حبس عن ظهور الإعراب في لفظه

والثالث أن صوت الألف المفردة أقصر من صوتها إذا وقعت بعدها همزة فكان صوتها محبوسا عن صوت الألف التي بعدها همزة والرابع أنه نقيض الممدود

فصل

وإنما لم تظهر في الألف الحركة لأنها هوائية تجري مع النفس لا اعتماد لها في الفم والحركة تمنع الحرف من الجري وتقطعه عن استطاعته فلم تجتمعا ولهذا إذا حركت الألف انقلبت همزة

فصل

وإذا نون المقصور حذفت ألفه لسكونها وسكون التنوين بعدها والعله في ذلك كالعلة في حذف الياء من المنقوص وقد تقدم ذكره

فصل

وألف التأنيث في نحو (حبلى وبشرى) لا أصل لها في الحركة ولايمكن تقدير

الحركة عليها تقديرا يمكن تحقيقة لأنها غير منقلبة عن حرف يتحرك ولكن لما وقعت خبرا جعلت إعراب إذ كانت في موضع ألف (عصا ورحى) وفي موضع الهمزة في (حمراء) والتاء في (شجرة)

فصل

والممدود متصرف بوجوه الإعراب لأن حرف إعرابه همزة وهي حرف صحيح يثبت في الجزم

فصل

وإذا سكن ما قبل الياء جرت بوجوه الإعراب لثلاثة أوجه

أحدها أن المنقوص منع من ضم الياء وكسرها للثقل الحاصل بحركتها وحركة ما قبلها وقد زال ذلك

والثاني أنك لو سكنت الياء لجمعت بين ساكنين

والثالث أن ما قبل الياء إذا سكن أشبه الحرف الموقوف عليه في سكونه فتكون الياء كالحرف المبدوء به والابتداء بالساكن ممتنع

— Page 15 — উৎস: আল-মাকতাবা আশ-শামেলা (OpenITI প্রকল্পের মুক্ত সংস্করণ)। পাতা-বিভাজন কামেলার নিজস্ব; বন্ধনীর [ص: …] মুদ্রিত সংস্করণের পৃষ্ঠা।