مهدی محقق سی و سه فلسفه جامعالافکار را تألیف میکند؛ و به شرح و گزارش شفای ابن سینا میپردازد. در اینجا باید یادآور شد که توجه حکمای متأْخْر مانند نراقی به متقدمان به معنی آن نیست که اینان خود را دست بسته تسلیم آنان میکردند و یا فقط گفتار آنان را تکرار مینمودند بلکه برعکس چنانکه شیوهٌ اهل علم است گفتار گذشتگان را منبع و اصل اندیشه خود قرار میدادند و جای جای» بر افکار آنان خرده میگر فتند تاعلم و دانش هر چه بیشتر پاکتر و مصفّاتر گردد. مثلاًملامهدی نراقی در جایی بطور صریح میگوید: «گمان مبر که من جمودی بر پذیرفتن فرقهای خاص از صوفیان و اشراقیان و مشائیان دارم بلکه در یک دست من برهانهای قاطع و در دستی دیگر, قطعیّات صاحب وحی و حامل قرآن است؛ و پیشوای من این حقیقت است که واجبالوجود دارای شریفترین نحو؛ صفات و افعال است و من خود را ملزم به اين ال قاطعه میدانم هر چند که با قواعد یکی از این گروههای یادشده مطابقت نداشته باشد.» او در جای دیگر میگوید: (اين بود آنچه که در توجیه کلام برهان ابنسینا یاد کردم اگر مراد او همین است فبهاالمطلوب و گرنه آن را رد میکنيم و گوش به آن سخن فرا نمیدهیم؛ زیرا بر ما واجب نیست که آنچه در بینالدفتین شفا و برهان آمده قبول و تصدیق نمائیم.» این دوره که امتداد زمانی آن به چهار صد سال بالغ میگردد و به دورة حکمت اشتهار دارد و بزرگان آن را اصحاب حکمت متعالیه میخوانند از ادوار بسیار درخشان فلسفة اسلامی است زیرا در اين دوره حکیمان کوشیدهاند از جهتی از میراث اساطین حکمت باستان همچون سقراط و افلاطون و ارسطو و شارحان ارسطو همچون ئامسطیوس و اسکندر افردویسی حداکثر بهرهبرداری را به کنند و با کمک از منقولات شیخ یونانی یعنی پلوتاینوس (- پلوتن) که نزد آنان به عنوان ائولوجیای ارسطو شناخته شده بود؛ خشکی فلسفة را با عرفان ذوقی چاشنی بزنند و از جهتی دیگر آراء و اندیشههای
— পৃষ্ঠা ৩৭ —
লেখাটি পিডিএফ থেকে স্বয়ংক্রিয়ভাবে নেওয়া, তাই ভুল থাকতে পারে। সন্দেহ হলে আসল পৃষ্ঠা দেখুন।