مه از میات اين دوره تساهل و تسامح در اظهارنظر علمی بود دانشمندان اندیشههای مخالف را تحمّل میکردند و مجال رد و نقض و شکوک و ایراد را باز میگذاشتند. برای مثال میتوان داستان ابوالحسین سوسنگردی را یاد کرد که میگوید: من پس از زیارت حضرت رضا (ع) به طوس. نزد ابوالقاسم کعبی به بلخ رفتم و کتاب الانصاف فی الامامه این قبه رازی را به او نشان دادم. او کتابی به نام المسترشد فی الامامة در رد آن نوشت سپس من آن را به ری نزد ابن قبه آوردم او کتابی به نام المستثبت فی الامامة را نوشت و المسترشد را نقض کرد و من آن را نزد ابوالقاسم آوردم او ردی بر آن بنام نقضالمستثبت نوشت و چون به ری برگشتم ابن قبه از دنیا رفته بود. و بر همین پایه دانشمندان معتقد بودند که مطالب علمی در پهنه عرضه بر مخالفان و میدان رد و ایراد صفا و جلوه خود را بیدا میکنند چنانکه ناصرخسرو گفته است: با خصم گوی علم که بیخصمی علمی نه پاک شد نه مصفا شد زیرا که سرخ روی برون آمد . هرکو به سوی قاضی تنها شد اين دوران شکوفائی علم و فلسفه در جهان اسلام دیر نبائید چه آنکه امام محمّد غرّالی با تألیف کتاب تهافتالقلاسفه به تکقیر فیلسو فان پرداخت و در عقیده به قدم عالم آنان را کافر خواند و از جهتی دیگر گروهی ظهور کردند که پرداختن به علم طبّ را تحریم کردند و آن را دخالت در کار الهی دانستند و کار بدانجا کشید که علم حساب و هندسه هم که هیچ ارتباطی نفیاً و اثباتاً با دین نداشت مورد نفرت قرارگرفت و دانندگان آن منزوی گر دیدند. جدال میان اهل دین و اهل فلسفه بالا گرفت و شکاف میان این دو روزبروز بیشتر شد به ویژه آنکه برخی از دانشمندان راه غرّالی را در ضدیّت با فلسفه دنبال کردند چنانکه ابن غیلان معروف به فرید غیلانی یا افضلالدین غیلانی کتاب حدوثالعالم خود را تألیف کرد و در آن اين سینا را در اینکه دلایل کسانی را که برای گذشته آغاز زمانی قائل بودند ابطال کرده بود رد کرد و در آن از هیچ اهانتی به
— পৃষ্ঠা ৩০ —
লেখাটি পিডিএফ থেকে স্বয়ংক্রিয়ভাবে নেওয়া, তাই ভুল থাকতে পারে। সন্দেহ হলে আসল পৃষ্ঠা দেখুন।