مهدی محقق بیست و سه سرمایههای علمی ایرانیان تا زمانهای بعد در گنجخانهها و کتابخانهها نگهداری میشده و مورد نسخهبرداری و استفاده قرار میگرفته است. اين طیفور در کتاب بغداد خود از مردی به نام عتابی نقل میکند که کتابهای فارسی کتابخانههای مرو و نیشابور را استنساخ میکرده و وفتی از او پرسیدند چرا این کتابها را بازنویسی میکنی او پاسخ داد: «معانی و بلاغت را فقط در فارسی میتوان یافت زبان از ماست و معانی از آنان است.» و همین امر را از زبان این هانی اندلسی میشنویم که مردی را میستاید که معانی و مفاهیم ایرانی را در جامه لفظ عربی حجازی عرضه میداشته است: و کان یر عجیب آن یجیعلهٌ المعنی العراقْ فی اللفظ الحجازی این عنایت و توجّه به مسائل عقلی و خردگرائی اختصاص به خواص نداشت بلکه برخی از عوام واهل حرف نیز خود را به بحثهای فلسفی و کلامی مشغول میداشتهاند چنانکه همین ابن حوقل میگوید که من در خوزستان دو حمّال را دیدم که بار سنگینی را بریشت میکشیدند و در آن حالت دشوار مشغول بحث و جدل در مسائل تأویل قرآن و مائق کلام بودند. مسلمانان در قرون اولیّه همه دروازههای علم و دانش را بر روی خود باز کردند و آثار ملل مختلف را از زبانهای یونانی و سریانی و پهلوی و هندی به زبان عربی ترجمه کردند کتابهای مهم ارسطو همچون الطبیعه و الحیوان و اخلاق نیکو ماخس و همچنین کتابهای افلاطون همچون جمهوریت و طیماوس و نوامیس و کتابهای دیگر به زبان عربی ترجمه شد و در دسترس دانشمندان اسلامی قرار گرفت. رازی ازری و بیرونی از خوارزم و فارابی از فاراب و ابنسینا از بخارا برخاستند و طرحی نو برای اندیشه و تفکر ریختند که آمیزهای از اندیشههای گذشتگان بود.اینسینا گذشته از استفاده از آنچه که مترجمان فراهم ساخته بودند میراث فکری بومی و سنتی خود را نیز مورد استفاده و بهرهبرداری قرار داد. او در مدخل کتاب شفا صریحاً میگوید که مرا کتابی است که در آن فلسفه را
— পৃষ্ঠা ২৭ —
লেখাটি পিডিএফ থেকে স্বয়ংক্রিয়ভাবে নেওয়া, তাই ভুল থাকতে পারে। সন্দেহ হলে আসল পৃষ্ঠা দেখুন।