مطلم سعد ین حیز تا خاطر بدان ترک سمرفندیدهیم کز نسیمش بویجوی مولیانآید همی اما همین که متوجه می شود که «تر ک سمرقندی» یعنی تیمور خود سفاک و غارتگر و کشتار گری بیش نیست که زن و مرد خوارزم را به دم تیغ آبدار سپرده است به تلخی تمام میگوید: به تر کان دل مده حافظ سین آن بیوفانیها کهبا عوارزمیان کردند ترکان سمرقندی با این همه این دورة تحاص از لحاظ تاریخ حوادث و وضع اجتماعی جالب توجه است. بعضی ازین سلسلهها ریشهی دیرین داشتند مثل آل کرت و بر حی چونسربداران سبزههائی بودند که پس از بارانی تند .در شورهزار کویر سر بر میآورند و لحظهای بعد در برایر پرتو سوزان حورشید محو میشتوند. با این حال ارزش همین سربداران بیش از سایر سلسلههای کوچک محلی بود. چه در ایجاد آن سلسله رمزی از ملیت ایرانیان نهفته بود. رمزی که لابزال بوده و همواره در سخت رین اوقات تجلی کرده است. سربداران در صدد رها ساختن کشور از قید تسلط مغولان و غلامان حلقه بگوش ترک و تاجیک آنان بودند و درین راههر چند خوش درعشیدند و حتی طفانیمورخان آخعرین امیر داعیهدار مغول را در سراپرد؛ حویش به خاک و خون کشیدند. ولی دولت مستمجلی داشتند و پس از جنگ زاوه در ۱۳ صفر سال ۷۴۳ هجری که امیر وجیهالدین مسعود سربداری از ملک حسین کرت شکست خورد سربداران دیگر کمر راست نکردند و حکومتی به ناتوانی تنها بر سبزوار و نیشابور و اطراف آن داشتند تا این که تیمور آحرین آنان حواجه علی مژید را به فسون و افسون در حلقَه اطاعت خویش آورد. دربارة این سربداران که مردانی دلیر و شجاع بودند و اندیشهای جز پاک کردن سرزمین مقدس خویش از مغول نداشتند؛ ولی بر اثر شکست از ملک حسین کرت به مقصود خویش نائل نشدند. یکی از شمرای همان روزگار گوید:
— صفحة ٩ —
هذا النص مستخرج آليًا من ملف PDF وقد يحتوي أخطاء؛ عند الشك راجع الصفحة الأصلية.