ناهمواری نیز چه در شعر و چه در انديشه اقبال اندلك نیست. در شعر او گاهی بهبیتهای بلندی برمیخوریم که با بهترین اببات زبان فارسی برابری می کنند, در بقابل بیتهای بسیار سست هم هست که لایق انجمن های ادبی دور انحطاطاند, همچنین از لحاظ فکری نکته های مواج» شاداب و زنده زد او هست؛ ولی اند کی بعد» با چنان مطالب خرافی و سبت و ازلی روبرو میشوید که نمیدانید نعجب بکنید یاتأسف بخورید. میتوان تصو رکر دکه در دورههای متفاوتزندگی حالتها و تأثرهای مختلف این ناهمواری را موحب گشتهاند اما در هرحال نمیشود نزد او از یک گرایش چندگانه خواهی یاد نکرد» که نمونه هایش نزد شاعر شرقی نایاب نیست. نباید از یاد برد که اقبال علاوه بر گوینده و متفکر و نظارهگر» برد سیاسی نیز بوده استء و سیاست» خواهتآخواه انديشه را تحت تأثیر میگیرد. دوران اقبال مصادف بود با دورانی که در آن حنب و جوش برای استقلال جابعه مسلمال هند نضج میگرفت. بنابراین تعجبی ندار که اندیشههایش کم و بیش از ۳۳| بقتضیات زبان رنکك پد پرفته» و یا گاهی شکنج برداشته باشند؟ زیر کی ای که وی به خرج داد آن بود که سیاست را پنحو مسنقیم وارد شعر نکرد» که ماهیت گذرا و شعار به خود گیرد» بلکه آن را از دهلیز فکر و عرفان عبور داد. ۱ تبال نظر آرمانی نسبت بهجامعه نوی داش ت که میبایست براثر جدائی بخشی از خاك هند شکل پذیرد. بدینگونه کشور پا کستان با دو بخش شرقی و غربی» از بیان خونل و خشونت سر برآورد» و گاندی جان بر سر آن نهاد. آنچه در پرتو نام دین ایجاد شده بود» جریانهای بعدی را طوری مسیر داد که ۲۴ سال بعد» نیمه شرقی با کستان» باز با نثار خون» پیوند خود را از نیمه غربی برید. در این تلاش» بکمیلیون کشته برجاینهاده شد و دو میلیون فراری از بنگال پا کستان به بیگال هند روان گشت» و اینان برای رهائی از سلطه برادران مسلمان خود دست توسل و دادخواهی به حانب هند هندو دراز کردند. آخرین کلام راجع پهاقبال آن است که یک هنربند را ار مجموع آثارش باید بهداوری فرا خواند» و در مجموع در گنته های فارسی اقبال سب باه شور وح رکت-- نکته هایحاندا روپایدار بقد رکافی هست که بتوان او راگویندهای ارزنده به حساب آورد؛ و بخصوص ما فارسی زبانان باید نست بهاو قد ردان باشهم» که زبان با را رکب فرهنگی خود قرار داد. برداد تب ۱ بحمدعلی اسلامی ند وشن
— صفحة ٥ —
هذا النص مستخرج آليًا من ملف PDF وقد يحتوي أخطاء؛ عند الشك راجع الصفحة الأصلية.