نازهای که اقبال بهعرفان ایرانی داده است آن است که در آن جنبه های نم ب از نوع ترك و عزلت و انفعال کنار نهاده و جوشش و جستجو را گرفته. ابا چون عرفان» یک هیئت مجموعی دارد» اجازهٌ تفکیک در عناصر آن منجر به گسپختگی و تناقض میشو د که نزد او شده است. بطو رکلی همین کشش بهجانب چندقطب کم و بیش ستباین» سخن اقبال را دستخوش ناهمواری و تعارض کرده است. از یک سو بر رهنمودهای کهن» چه از سرمشق های سلفیه» و چه از صوفیان صافی» تکیه دارد» و از سوی دیگر بر بیداری شرق از طریق خودآگاهی» که این خودآگاهی برای آنکه بهنیازهای زمال پاسخ بدهد» باید بردانش جدید و انسجام و نظم و برناه مبتنی باشد. چگونه بشود این دو را با رسم اخت کرد؟ این مسئله نیز از نظر او بیجواب بانده که فرد باید جمع را اصلا حکند یا جمع فرد را. عرفان بر تربیت و تهذیب فردی اصرار دارد» ولی تجربه و علم نشان داده است که در یک حامعه ناهنجار امکانپذیر ثیست که فرد باهنجار بقداتد. بقد کقلء با شا اثر گردد. ولو تکتک افراد منزوی بهاین موهبت دست یا بند» جریان کلی حامعه بانند سیل دیگران را با خود خواهد برد. علم و عقل بهمنهوم امروزی از دیدگاه اقبال مطرود است. ولی راهینشان نمید هد که دنبای بملو از حمعیت و غرفه در نیاز و سرعت» چگونه پتواند خود را درسییر بهتری بیندازد» و چهچیز را بهجای علم وعقل بنشاند که کارسازتر باشدو, ب تناقض های کوچکتر نیز در سخن وی هست. از معرفت و معنویت و عشق حرف می زند» ولی ازستایش کسائی از ز معاصرانش که کشور خود ر بادست قوی اداره می کردند؛ جون اتاثر کك و رضاشاه» باز نمیایستد. بغایربودن راه اینان با فلسفه او محتاح تشریح لیست , او نظام سلطن تکه آن را سل وکیت» میخواند را منشاً گزند میشناسد» سا شرع حا ازیدح امپرابان التهخان» پادشاه افغانستان ابا نمیورزد. اسلا م اقبال» اسلا م فعال و پرخاشگر اسبت ۶ بیگوید: ممنان را تیغ با فران بس است ثربت با را همین سامادن پس است (جاویدنامه) و چنانکه مید انیم این » شعار «وهابیال» است. و این در حالی است که کنه عرفان که جناح دیکر فکر اوست» عشق و برادری و تساهل را توصیه بی کند. خود او در حای دیگرء» کفر همراه با. «بیداردلی» را از ایمان توأم با رکود برتر میشناسد: کافر بیداردل پیش صنم به ز دینداری که خفت اندر حرم (جاو یدنامه)
— পৃষ্ঠা ৪ —
লেখাটি পিডিএফ থেকে স্বয়ংক্রিয়ভাবে নেওয়া, তাই ভুল থাকতে পারে। সন্দেহ হলে আসল পৃষ্ঠা দেখুন।