۳ / تعلیقات بر دبوان ناصرخسرو ۳/۳۰ این بیت رد بر عقیده جبریه است که میگویند همه چیز با خواست خداوند است. حتی بت پرستی بت پرستان. ناصرخسرو میگوید: اگر خداوند خود مجبور کرده و خود هم مجازات کند محال است؛ زیرا لازم میآید که خداوند ستمگر باشد, لذا پس از اين بیت گوید: عقوبت محالست اگر بت پرست به فرمان ایزد پرستد صنم ابوالعلاء معری نیز عین همین مطلب را ذکر کرده است: کاد من فقل الکبایر مجبرً یقاب طلمٌ علی من یفعل (اگر مرتکب گناهان کبیره در کار خود مجبور باشد. بنابراین مجازات او ستمی است از مجازات کننده نست به او.) ۷ که دانست از اول. چه گوئی که ایدون زان را بسپیمود شاید به پنگان؟ ۱/۳۹ «پنگان» همان کلمهای است که معرب آن «فنجان» است و سابقاً با فنجانهای آبی و ریگی تعیین وقت و زمان میکردند و عالمان به اين امر را «فنجامیّین» و علم به این روش را «علم البنکامات» مینامیدند. این کلمه را ابن بطوطه و این جبیر به صورت «منجانه» یاد کردهاند و ناصرخسرو در جائی دیگر نیز اشاره به پنگان کرده است: دراین صند وق ساعت عمرهارادهریی رحمت سم برمابپیمایدبد ینگردنده پنگانها ۱7-۱ ۸ اشستر جسسو هلاک گشت خواهسد و نی رل ان مایا ۱. الجامع فی اخبار ابی العلای ص ۴۰۵.
— পৃষ্ঠা ২৪ —
লেখাটি পিডিএফ থেকে স্বয়ংক্রিয়ভাবে নেওয়া, তাই ভুল থাকতে পারে। সন্দেহ হলে আসল পৃষ্ঠা দেখুন।