2 ۳۳ ۱۳ ۹۳/۳ اعجاز قر ات بلا عت, محمد آسر حجمه ظیران ۱ لحسلن آرن ۹ ۱ [د (ن مشتمل بر دو بخش بخش اول اعجاز فر ان شر لت تضامنی علمی در کی وش یسیو -| ۳ ۳6 #سسسسوسنسست سس ی بل رعلول واشا رعدم 15 ر ۵« هه از رآ وق آن را اهل دعان دحجدی نمود که هم ند ن(سو ره اژ ار ا ساور نف و ۱ نان ۱ ۰ دب 9 ۳ این گنج دو" شمه ا ستی ۰ ۳ ر تو انا 3 ۹ واشتید ۳ 0 ری در ان ار نز س_ تس کی مرت ۳-۳ ی را انکارنموده ۱ و انن حق, 8 ت و | هسئو ر مسکر دند ز ۱ :4 کاب ) اعحاژ #ر ۱ ن ( 4 ۰" ار بر | 1 ۵ ح9 1 دناد رد ی و اعجاز فرا ثر ابسبانی که آنرا ازروحفران تانت. 5 7 | و وولو بو < ابت کرد گرگ این کتاب صورتی کر چا رفر ال وا سعاعی او رز ۵۲ ۳۳ باشف ۱ ۳ امبر سان تب او سیللان ۳ نک نا ۳۹ کاد کاب ( اعجاز قر | ن) در <ا ۵ 5 سرولن اوردن ان ر ازجا «معو ۶ دو ده 1 ۳ کدند» وا گر اعتسکاف برغیر کتاب داشد هسیو دا" سر و ار ان بو دک همدان سوی او حج 2 ِ ی : یرای خدآو ند وتو | دا شلد ۰ رو است 4 بر ادن کمات حتاف در ده ۰ 7 1 یی ۳ و یج خر ها ۰ ی یی - خن ۸ هی ۵ ۱ ۱ ۱ مخ ما ۱ ۱ امه شخ ۵ ۵ ح ۱ ۱ ۱ : ۱ ۱ ۱ 1 ۲ "ی ۵ ۱ وش د کتر موب صروف مد بر مجله | لمقتعطف مب او دارای ور ۵ او فرآن مسعاشمد صر وری ار 4 زبس ت4۹ ۱ ۳ اعجازة انر | داشته باشند . :۳9 ۹۳ بخش اول کتاب اعجاز قرآن عنو ان مدمه اول - تار بخ فر ان ۶ تفن ۲ سدو ان 1 1 جر نکن دده و دن ور | آن 1 رد مدن قر آن بوسیله ابیبکر یک ر دین ثادت فر آنرا هسنو سط - نت ۳ 7 ِ فران مس ار مرگ 1 بکر و رود اقا 53 کوب حل رفه ان دمان و ۳ ید ران 2 ۳ دامدن و۶ فران ۳ سبلة عسمان عُمان نسخه هانی ۳ 1 ن دذهر ها برا کنده کی ره فرآن #دسون از ترئیب عذهمان ترتست قران علی بن اببطالب. * دوت اتتعات در <مع قرآن ۵ «عصبی از روادات بیاساس در باره تحو یف فران هیحگو نه تحجر دف در قرآن رخ نداده روابات دیگر در تحجر بف فقرآن خعلای اصحاب در فو ل محر کف 1 ه با شا زو حبه ۱ ژّ ۳ صویجه فص سر سیر ان قرائت وان وعده قاریان ۰ نضم و ۳ لیف قر آن سارش ر ۱ ۷ داعمو م اخوات رب اسب کامل هسانااماظ و معانی ۴ سانات این مسعو ۵ دربات فراثات ۳۳۹۳ 9 ا: 9 ۱ ا« ۳ ۹ ۳ ین و دص رز دد ۲ ۳ 3۳ ۳۳ به؛ ؟ قاربان قران ( قراء سبعه ) جه و 9ات وار بان ریز تا ۹ د رد زن ِ ح ۲ و ت_ ۳ ۱ ۲ ۱۲ هً ِ میج اردن ورائات در سمل و تین ار دن انم 0 لمت ور ان 9 مفردات ان ۹ ب 01 سس ماو عم عرت برای فر ان ۵ اه تزول ان تکیت فر فت 1 سا عات هب برای نزو ل فران ات سم مب ها غانی 1 و ۳۳ 1 در سس درفر ان ربکا د 49 ۳ 0 م۲ سازش #ر ۱ _ ۳ های دسدر ات بت سب ۶ تم ۱۸ ۱1 ۱ ٩ ۲۳ ۳۳ نزول ور آنهفت حرف ده ۹ 1 ّ ۳ هس 5 رارصا 3 مسر بت لب ط- ۳۷ وات ۵ 1 رز با 4 ۳ 0 ۱ : ۰ بکار رفتن و اژههای غیرعربی درفران ِِ یب 9 ۶ ٩ ت ۳ ۱ ۰ِ۱1۰* 1 مر آد از و <و ه و نظادر و افر فصل چها ی تانب فر ان در تفر .ین سس ۱ 6 ۳ج ۳ رات ۳ ۰« ۴۹ ها سبه وران داو صعستءعرب فا دس فر ۱ ن:اوضعست ارو با قر أ ن طرف مفا سه ِ کلام دور نهست حفط لهحه های عربپوسله فران ۱ ِ ۱ گ ۰ هت ِ فصل ۳ سب جسیت ۶ر ی در در ال اعحاز قران از نظر سباسی و ادهی سعاست فران در تالیف هعانعرب استبلای قرآن بر افکارعرت ٍِ ۶ ِ ۳۹ موه اد ۲ 777 د ده 1 ی پا ل ادبی قران وی زار ۳ ۵ ۳۳۰-۷ هم "سس ۳ فش 5۳ ۱ ان ۱ ۴ و فص سم - اداب و اخلاق فر ان ۵ ۵ فصل کي ۳ و علوم ۸ 1 دسشرفت علو م بو سعله فران 2 اداب فطر ی 1 ۳ 1 « ۰ و صعست علو م دسی در ده ره عممان ۲ فرق ممان | داب انسانی و تشکبلات احتماءی. . . ات ۱ ِ قر ان و سداش علوم ۷۰ اعات و شر اه , 95 ۱ رح تفوق, فر ان بررمحیط افکار بشری ۳ ۳ ۳ ا داب #ر ۱ ن سل اصالا 0 ار ۷ نوصت علمی در دو ره امو ی و عماسی ۳ فران وروح اجتماع ۰ ملاقات متصور با مالك بن انس ۷۳ سم ۵ او نا جای لهج ۷ نمو نه از وحی در خو اندن فران ۳ ترا 7 ۳ 0 شا سر هس قر ان توش اند ۷۷ ات فر ۱ ۵ هسان ۶ سب دو سبله اخلاق 4 6 ۲ ی َّ ۱ ۱ ۱ کمك | کتشافات کنونی بحل مشحلات قران ۷۹ ج اضان اه 1 ۳9 ۱ انمان و تقو ی 1 ِ ۱ ۳ ۷ فصلهشتم - اعحاز قر ان ۸۱ ار کان فصائل احتماعی ۱ ۱ ماه مسلمانان دز اهساه دلغت و هعانی وران 9 بایه اعجاز 2 ۱ ۲۹ ۱ :۰ کت داصل مه صوع 9 افو ال علماء در اعجاز ۳ ۸ ۱ 0 9 ۲ 1 و و ۳ ده 1 ۲.۹ انان د اسلا م 8 ۱ اور رنه کاز انسائتت 1 رف ی ۵ ی ین ۷ ان ۳ نفر در ادبان (سمت باصو ل س 4 اند , ۱ ۱ ِ نظام و سمد هر لصی و فول دصر 49 ۵ ۸ صه ای لٍِ از هیا توص ازیتاه ۵ ٩ ۱ .و ۵ ۳9 روش نظام در استدلال : روش قرآن در اخلاة ۱ اتتقاد از قول سر ز ۸۹ رِ ۳ ب ۱ ۵ و ٍِ نی ۹ خطادات فران ۳1 ۱ عقمده این حزم در عنیصر فه , ار اده احدماعی : ۱ عقنده حاحظ در اعحاز قرآن ۸۷ مُِ ۱ ِ ۳۳ ۲ ۷" ۱ نعصی عقعاید دنر در اعجاز فر ۱ ن ۸۸ حت. ۲ ۱ ین یط ۳۳۳1[ سس سسست_ سح سس سب ت ت سست یج یسب ۹ رای مهو ر در اعحاژ فران ع.ده ۳ سس دی فصل سك ۴ موٌ لفات علما دراعحاز برداختن علما تالف کب در اعمخاز قرآن اولین کتاب که در اعجاز قرآن تالف گردید امس کتاین داقللانی تمانی دینگر که در اعحاز قر ان تالیف نمو ده اند فصلدهم - حقبقت اعحاز قر تفا دهی وتو م. ای وضعیت ادبی عرت هنم از ول فران ر سو شم تعلیمات قرآن درعرت خو رفن مسلمانان بادستورات قران اهمیت 9صاحت و بالاعت درعرب سهولت قرآن تعوق قرآن بر محیط افکار دوره جاعلیت ۲ محیط در افکار و عادات دسمورات اساسی قرآن فرآن مولود فکر قوف تیسمت محمد ص با قو م خود رد امه نمسکند محمد ص و دریگ سانسین عالم استیلای برمیول وعواطف فصل بازدهم 8 بحدی و معارصه ع انار عرب در مقایل فران دی رب با 1 ات و ۳ ازفرآن اخعلاف مراتب دی کت حاحظط در داره عجدی قر ان فصل دو از دهم - کسانیکه در مقام معار صه باقر ان بر آمدند ۱ مسلمه کذان قرآن هسملمه ۲ عبهلة بن کعب ۳ طليحة بن خویلد 3 سجاح دخمر حارث ۵ نصرین حارث بت ۰ ۷ ابن راو ندی ۸ متن ت ۹ ابو العالاء هعر ی فصلسيردهم اسلوب فراان فصاحت درعرب اختلاف نظر فصحا با بکدیگر ۳۳ درقر آن تهمت پیغمبر بشاگری تا لسر حالت مزاجی در اسلوت سجن ۹ و سس ادبای عرب در سین وی سصىٍِ۳ ۲ فر ان وابل هر کونه از تاو دلن محماشد فصل چهار دهم - ظ فران حروف ۲ اصو ان موسدهی ثر ان کیت ناسر فرآن در شنوند کان و نت خو اندن فران مالال نی اوه فصل پاتردهم د کلمات وحروف قران اصو اوح بی ۵ کانه و هو قعست کلمات درفران کلمات تقیل در قرآن موقعت کلمات طولانی درفران الفاظ زجب کات ز ایدم کلمانی که جمغ آن استعمال شده 9 مفر د آن استعمال گر د ده نظم و تمسق کلمات دری فر ان از اوهام و تخالات در فر ان جر وت وبا کلمه زاد و <و د ِ ۱۳۳ فصلشانردهم حمل و کلمات فران ۱:۸ ۳ ۱ 1 مزادای ادبی در سع<ن کلام معحز ۱۹ قرآن و ادو ارزمان انستجام وعلاعت قرآن ۰ ۵ ۱ فر ان و کلمات فصیحا ۱ 3 ادبی 8 ۱ فنون ادبی قرآن طبیعی است :۱۹ اصول بلاغت ۱ اختلاف انظار در تشخرص بلاعت . .۰ / رعات جنبه لفظ و معنی درفرآن ۱۹ استدلال منطقی و خطابی ِ 0 هت بر ۳ از الرام ۱ ۱۰۷ ااهام قد بمتر دن و سله در ثر لس امور دسر هماشد ۸ ۵ ۱ اتحصار راو ۲۳۳ د سعمعر : 0 و لمدین هعسر و ۱ ۹ ۱ مشورت فرش درباره پیغمیر : فصلهفدهم اسرار فران 3۹3 قرآن کت حجاو بدانیست , کتابسرائرالقران »1 ۱ خانمه كِ_ِِ۱ 2 استاد دا گام ار هر هصر در سین روزی ۳ خاطز دارم که نامه از دوس فاص ل ار جمندم آقای 1 ن آلدین درمصررسید و ازمندر جاتش که خا 5 یاز حسن نظرومحت بث شخصی و ۵ ود : نامه دو ستانه اش هم امستجو اهد ۱ که ازنظردانش و سمش داطر اف خواد مت؟ ۲ بائی از موضوعات علمی بر کنار گذارد بس لذت بردم . خو اندم کهبر حسی سلیقه و داعتو سو و اتکار در آانجا موضوعی را نو پسنده ان پیش از بسٌ یایمان آوردم دوست عز بزم این و دست بترجمه اس ژده بود که ۱ دراین بن باره مشورت مینمود کتابی را که از نظر ادب عالی و و ی مذهبی در دبس تما م کتابهای اد ی ق دی هر هجو استند در صدن ۱ تشاد ۳۲ ند جز این کتا: که هوزژٌ ده سر و 9 دسر م4 او وا دادم بودندا نس 3 زمطالیا: ی بر ای ایشان انتجاب نمیکردم دم نم انش کتانیر که در دستداشترد حالاات س 4 لضف آن تحقیقی عبحده ی با نو | حو شرخحتا زه ۳ بیدا ِ خو, استه بو درل ۰ سر حالاات و حفیق معر فه توت ی درباره اف سپ و مد آن 1 خود درخور تألیف کتابی است که راستی اگرنبو غ عل هر دف جامعی در آوریم ولی در سبر بت دوره حالان | بدا[ نیم نبو غ ب#می چه و ناشه اد ی وعلمی ای ۹ می را نو انیم در ان مردعجیب میتوانیم و فعلا مختصری از ای حالات آن نو سنده نیامی را که تنها از مشهپورات گرفته بشده بلکه از نزدیکتر ین تحقق در حالت موٌ لف است در حبد صفح؛ فیتگاود و در .ابارنی هم برهمت دانشمند محتر م آقای 1 ي آلدین که 3 ضبق 4حال ۳ "ین حدمت اجتماعی و دیمعی وادبی درد سس ژزده اند مس ۱۳ تحسین هیکنم ۰ تو لد اد بب و حید و علام4 شپهر «»صطفیصادق ر افعی 4 تس ۰ ۱۸۸ تن نو ده خاندان رافعی اصو لا صصر ی و ده 7 و اهل طر ابا است میاشد ۰ اول ۱ از 5 ن خاندان بمضر مد هتر جو م شیخ محمد طاهررافعی دو 2۵ که درسال ۱ هحری که تقو بتا ۷ ۸ ۱ ملادی هبشو د برای تنصدی مقام قضاورت دار سلطان و قت «مضر أ میدن و مقام مزنوررا| که مقام ععی ور فیم دو 2 دار | شده اسیت ِ افراد خاندان رافعی عموماً اهل فضل و کمال بوده و اغلب در فقاهت و علوم دینی مقامی بافته ۶ جنانکه 5 ی ازغو الست تار بخ قضاوت عصر انتتنت که درمو فعی حپل ۳ فان محا کم مصر ازاین ۳۹ ند ان بو ده ا زد و لود. کروم کهدر آن تاو بخ از طر ف با مأموو اعز امی دصر دود در یکی از گذاوشهای یک حود وزارت خار جه انبگلستاین این قستت و۱ نو شته أست ۳ زمان هر حوم سیخ مد رد ۵ مقام و پاش 3 سمخو حیت طا بفه حدقی در«صر ور ورانت با یک بی از شیوخ این خا ندان نو ده در آن عوقنم هم شیخ عبدالقادر رافعی مقام شییخ و رای این طافه داشته است و از او نیش ند غریبی نقل میشود که هل آن د ر اینها ما را در وه و افزاد این خاندان آ شا مسساژزد ۰ . خد بو عصمور سیخ سر دور وا خو آنده ۳ متام ۳7 و بل و سیارد شیح وا درحو د میلی بشای مقام بل رل ۵ و از برس ۱ 1 ۲ مسا ۳ در خطا؛ ی واقعشود کهجبر ان[ آن درقر گاز الپیدشو ار ۳۹۱ از خداو ند طلیده که او را هو فق و مقام ۳ و رل بر خلاف ۳ ل معنوی آ بت این زگ درحصور خد بو تعمل ها < و شیخ طدین سس لته سل دو عبر اجعت سول و فتی در کااسکه سیخ ۳ کنو هدند 3 شیح بیاده شود آو و ا مر ده بافتند از ارو جنس دانستند که خداو ند دعای شیخ ۳ مستجاب داشته است. ۰ این و 2۵ سر از حالان اجداد و خاندان مر جوم ۱ مصطفی صاحق رافی مو لف نامیی ۲ ناب ۳ بدو وی هم هی حو مشیخ عبداارزاق ر افعی بووده. که سمت قضاو نع کمه طنطار | بطوریکه نوشتیم دراین خاندان بطورهمگانی مقام آموزشودانشبسط خاصی داشته و گوئی کلمه رافعی مترادف با مقام علمی بوده است. و اولاد نا خلف. از اين, خاندان,ظهور نر سیده ورو پهمرفته ازنظر حس و ی سیب انشا مرحوم رافعی درچنین خاندان نشو ونما داشته و اولینمراتب علمی را ازمحضر بدر فُرا گر فته است » تعلیمات دینی و حفظقسمتی ازقر آن و برخیاخباررا از او یاموخت متجاوز از ده سال داشت که بمدرسه رفته و با سیر دوره معمولی در حدود ۱۷ سالکی فقط شهادت امه تحبیلات ابتداگی وا دا شته است تا باینجا مولف اظهار نبوغی نکرده چنانکه بیش سا ی ری اپ نت سس امد ها هم نگذافت تحصبلات خود را در کار ستای دببرستانی و دا ده ها آز امد رفن و نها شپادن نامه رافمی همان شپادت نامه اتدا؛ 0 ۳ کم کم ی بوده بدین توضیح که ول ار کسالت اظهوررسید و در اولین درجه اورا ازحضور در کلاسپا و 15۳ شبت این فسمت ازادامه مشاغل بازداشت وباید گفنت«نلها الوت آفت شنوانی بود که ط.بقه میحوم راقعی وا تغییر داد و کیف ت تک و سمق ان مرد نامی را بدین صورت در آورد که امر وزمقام ادبی بدو مرهون و مفتخر است در ست #ر و2 ۳ 7 سالگی رافعی است. که در آثر این آفت اژ اظر اف واطرافتان انقطاع بافته ودر ان تار بخ اسبت که خو در | در مد و سه خو بش برورآنده این مشو سره بو د که وصط راقعی در ان بود و دس ان مدز سبه و ش 9 تما اساد و تسم کا ردان رافعی دود و 5 ۱ ها 51 هیچکس اف مد سره مطالعه و شکر او ۵ مر امی <ز دانستن علم برای علم در | نیا بافت نمی * 1 [" 7 7 شنیدن | نطو کهبا بداستفاده علمی کند و ليكت این نقصان را جو اندن و مطاامه جر ان امو د و دطور کی افکار علمی آزراه تا و آ ماو بزر گان در دماغ این تشه ادن راه مییافت مدخو | :ده و هبو ستّه و هبو استه حجربن ۳ که حنابحه مردم عاجز از آناتند که چیزی برای من بگویند ابنكك این وظیفهرا مرت درباره آنها اتحام میدهم و بظورخلاصه این نقیصه از راه مطالمه جبران یافته است و شاید همین سنگیشی قوه سآهعره و فیقی ربانی بود که رافعی را ازدنبایخارج غیر ضروری میگرفت بتحصیل ومطالعه دا ۳ لفا ی بریده و سهمی را که شنیدن خر های 3 وه سمل ر ت د دقسمت هر <و عم دافعی نو عا مر هون آن هضای سرا ۱ کت و آن فکر جمع بو ده سرت صد اهای خاو ی می از لغات خارجیبلفت فرانسه آ گاهی اسیح تاره ۲ است هر <و م اد جاگ زیم ۰ 3-9 یب و واسنه و از حستث حادظه اعجو به عصر خود نوده است جنا نجه در حدوذد سن سست سالکی قسمت عمده از خطی وه | لرللاغه 4و ی امیر الءومنینرا محفو ظ نو ده اسبت و جخوی میتو انیم مقاماتعلمی استادو | ئ لیفات و آ ثار ژامی ر افگی انار قلمی و تألیفات رافعی «اختلاف از مه ۴ ادو ارزند کانی آن مر حوم مختلف بو ده واز ان هبل کاملی دشعر وشاعری داشته است بلکه حبات علمی خو در | سشعر شرو ع 9 ودر ان موقم است که بهترین انار قلمیرا درشعر آن مرحوم سراغ میکنيم و مقامیبرجسته سر آقوهعاصن بنن برازش میل باییم و غجب آنسن؟ه ه ۰ خوب شعر ۳ هه و هم هس ی تابر هس و رون دادن ان داشته است حناننکه سه چزعءدوآن خود را یکی در سال ۱۹٩ ۰ِّ ,اوقت اس را درسال ۱۹.۰ و دیون نظر ات خو در | درسال ۰ ۱۹ برون داد و در این آ ثار ات 25 اسم رافعی شپرتی يافته و مورد تکریم و احترام اهل غصر خود میگردد . ۱ جنانکه استاد کبیز وعلامه شپیر 2 شیخ مجمد عبده » درحق وی مینو سد « استل هه ان یجعل للحق من لسانك سیف یمحق به الباطل و ان بقيمك فی الاو اخر مقام حسان فی الاوائل > ونیز مرخوم زعیم شپیرمصر مصطفی کامل پاش درباره رافعی چنین اظهار عقیده میکند « و سیانی یوم اذا ذ کر فیه الرافعی قال الناس هو الحكية العالیه مصوغة فی اجمل قا لب من البیان دردیوان رافعی گوینده را شاعری بتمام معنی دیدهبعاوری که ازهواضم بسیاری از دواوین او بر در دوستی و حب اشعاری که سروده محروبه کامل العباری راستایش ۹9 است بدیپی است قلب چنین رو ح لطیفی چگونه از تا رقه محبت خالی میتواند نود او هم دوست مبداشت وهم محبوب خودرا میستود » و لی با بد دانست کهمحیو به مخصوصی در نظر نداشته و برای يك فرد وان از انسان تلا فقو ده اجتت : معشوقهاو .کسی ننوزده که اور ا رام مخصوص بخو اند و بصفاش از دیگری در خارح ممتاز دارد بلکه محنو به آو در خاطر و خیالش بوده و جمال صور تاو جز اخلاقی بیش نبوده يك محبوبه کلی و عشوقه مطلفی داشته است درهرصاحب جمالی اثر ی از آ ون میدیده و تهامی ز یبائی های این عالم را جز انری ازاو و راهنمائی بزیبائی آن نمیدانسته از اینجاست که پای بمعشوق خاصی بند نکردهوتهامی زیبائیپای طم.عت را اثری از معشوقحقیقیهید بدهاست دوران شاعری مرحوم رافعی چندان طول نکشیده و فقط | ۱۹۱۱ است که از استاد. نشرمیشده فقط بصورت شعراست و از آن تاریخ درتعت تأثر محبط يا عواملدیگر که هنوزمرا در آن تحقیقی بسزا نیست از هدف سایق خو د که شعر بو ده نع ال دانده و «وجپه جدبدی در ادب که دزم نو نید 1 است ا که نطور کلی هم از شعر دست تشد از این ,تاریخ استاد و! از, نویسند کان هیبییم » و در همان ال است که کثاب تاریخ الادب العربی از آنمرحوم در عالم ادپ طلوع کرد وعلت تألیف آن کتاب آن شد که درسال استاد ما بجامعه المصر به ( قد یم ) مراجعه کرد که شاید در | تا فکر جدیدی از اذب جوید و با جنیشی در ادب و آداب بسك 2 سغانه ۳ آ نیچه هید | نست نخست وجز تقالید کور کورانه بازار وایجی در آنجا نیافت از اینرو بانتقاذ ازمردمان جامعه آنروز برداخته و آنانرا در معرش سرزنش. شدید قرار داده تا نک تیان عرلجزرم ماه برجالته.متمتوصی برای کسیکه بهترین کتاب را در تاریخ لدب عربی بنوسد: قزار دادند و میزان جائزه در آن روز تب ۳ب ۰ وند حضری نود رافعی این کار را انحامداد و کی بنام « تار بخ اللادب العر بی > بوجود آورد ولی همت استاد اورا مانم گردید که کتاب را بحکم دیگران که مقامی برایآنها قائل نبود وا گذارد و ازمیزان جاپزه ورایگانی طبم ببره مند شود و کتاب را بخرج خود چاپ نمود(۱۹۱۲۱) بعجرد انتشارمورد تقدیرنویسند گان وفضلا قرار گرفته و درسال دیگر ۲ جزء دویم تاریخ الادب العربیرا برون داد که موضوع ان تأألیف اعچاز قرانست اين جزء بخرج شادروان ملكث فواد اول پادشاه مصر انجام یافت و مقامی بپتر وعالی نر از اوال احراز کرد وحقا برده ضخیمی ازروی استار اعحاز بر داشت در اینجاست که ادیب شیر ما با يك روح روحانی و راستی باتجلیات سبحانی سرو کارداشتهاست و معلوم میشود که مرحله هم از ابواب صفا وحقیقت بررویش گشوده گشته و ازمراتب فصاحت و بلاغت اوآ نی بقل قلب سور جافقد بشتی اس البتان شک ارساان در اه اه د الموّید « بیاناتی راجم باين کتاب نگاشته از آن جله مینگارد « ۰۰ . لو کان هذالکتاب خطا محجوبا فی ببت حرام اخراجه للناس لاستحق ان بحج الیه ولوعکف علی غبر کتاب- له لکان جدیر | بلن سکف علیه» نو جهی که نیت با ثار قلمی -مو لاف شپیر ما عیل آمده است ومورد بسند همگانی واقع گشته بیش از هر چیز باعت تشویق او کشته بطوری که هنوز کتابی ازاو بایان نیافته کتاپی ۹ از او نظهور مر سد چنانکه کثاب «حدبث القمر »> که کاب انقائی و باسلوب رمزی نگاعته شده بعد از دو جزء کتاب سابق:از آ نار و لب دیده مشود این کتاب در اسلوب خود بدبع ویکی ازنوادر آثار ادبی شمار است طر بقه تحر بر این کتاب را میتوان نثر شعری یا شمر نثری خواند دراین کتاب عو اطف شباب و خاطرات عشاق و ابت قیل امورات را با اسلوب شیرین بقلم توانای استاد ما چاری شده است در این کتاب ایستی اصطلاحات عشق را دید و رافعی را در اين تألیف و اضم اصطلاحات جدید عشقی میبینیم همان اسلوب بدیموروش سلیس که در کناپپای دیگر استاد برای تعبیرات ادبی و علمی بکار میرفته در این کتاب برای پروراندن عشق و عاطفه مورد امتضبال اقزبار گرفه. اس منتهی نويسنسة :این شاهکار عشن رافتی است با میتوانسته مقیوم صر بجی براای کلمانش بشما سید آنبا او شاعر است ومانند عموم شاه رافعی هم ازتومت وجدییتی اهل زمان خود نرسته ود . کتاب المسا کین دو مین کتاییست که در ادب انشائی درسال ۱۹۱۷ درمواقم جنگ غیوهی گفاشته تألیف کرد وموضوحات آن بیشتر در ؟ ثارجننگ و بدبختیهای بیچار گات و درمانند گان است که در اثر جنکت باین صورت افناده اند و الاخره نشان دهنده يك تابلوی حقبقی لو اتف عضالن خانمانسوز سن الملل و در اند کمهای مردم است در نتحه جنگ در این کتاب بطور مرتب در اطراف يك موضوع صحبت نشده است بلکه دازای ست ۱ ااستت فصول متعدد است که رویهمرفته انواع آلام انسانی را نشان داده است گاهی ناله زخمی وا میشنویم و زمانی آه بتیم و از فصلی سوز و گداز گرسنگان واشکهای عشاق ونا امیدی های ز ند گانی وبالاخره انواع ار کیب ای شریت را که درائرجنگی دامنگیر انسات می شود مجسم می بینیم یکی ازنو بسند گان ( احمد ز کی پاشا ) درباره اومیکوید « لقدجعلت للا شکسپر کما للا نجلیر شکسپیرو هیجو (هو کو) کماللا فرنسینهیجووجونه (کوته) کما للالمات. جوته . ح کتاب ( اناشید الوطنیه ) یکی از معروفترین اناشید استاد نشیدی اس « سرود » برای استقلال کشور خود سروده که باين اشعار « الی العلا | لی العلا ی الوطن > شروع میشود وبطوری این نشید بزودی نشرشد که چیزی نگذشت که بین بچه وبزرگ و خورد و کلان رائج گشت ۰ ودرموقعی که سعد زعلول بجبل الطارق تبعید شد رافعی نشید معروف خودرا « اسلمی با مصر > نشرداده که خود بکی ازسرودهای ملی مصبر گردید بعدآموقعی رسد که خکومت مصز درصدد بر آمد که سرودی ملی بر قر ار سازد و برای این مقصود موضوع را بمسابقه گذاشت سرودی که گوبنده آن رافعی بود گوی سبقت را ربود . حماة الحمی يا حماة الوطن هلموا هلموا لبجدا لو طن لقد صرخت فی العروق الدما نموت نموت وبحیا الوطت در اینجا هم بذوق سرشار و جوانی فکر وقوت روحیه مرحوم رافعی بیميبريم که سرانیده بپتر ین سرودی است که بایستی ازروح ملی و فکر چوان ملتی تراوش کند و پس از اين توجه که سرانیده سرود ملی همان کسی است که اعجاز القر آن را مینویسد بخوبی میتو انیم پی بریم که شخصیت آومو لود خود اووده است و در هرقسمت مبتوانسته است برای خود شخصیتی بدست اورد رافعی از اشخاصی نبود که تألیفانش طبقه مخصوصی را بپره ووسازد و دیگرانرا نصیبی نباشد و با غموض درقلم داشته باشد و نتواند عبارت سپل بنویسد و يا نويسندة مقاله رسمی باشد که نتواند درموضوعات عامی وارد شود با رافعی هر کس میتو اند قدم زند و اکریکی از تالیقاتش ازاستعداد کسانی ببون بآشد میتوانند بتالیف دیگر استاد دست زده و از انبپره ور گردند رافعی را آثار دیگری بوده مانند کتاب «وحی القلم» ورسالههائی همداشته مانند رساله که درفلسفه محبت نوشته ومقالاتی دارد که برخی از آنها در انتقاد بعضی از افکار پاره از نویسند کان معاصر است که عقیدة او بای از راه صواب بدر گذارده اند ونیزبعضی از آ نار قلمی, این نويسنده. دانشمند است که هنوزبچاب نرسیده ونوعاً اشخاص را ازاو اطلاعی نبست مٌانتد کتاب اسرار الاغحاز و غبران . ات وس ری هی رافعی روز دوشنبه ماه مه ۱٩۳۷ میلادی دزسن بنجاه وهفتسالگی ازاین جهان نوی ازند گانی گفت با يك نظر جامم بخلاصه. افکار این مرد بز زگ بخویی میتوانیم بدانی م که او چه میگفته وچه حدی را برای خویش قائل بوده و اعولی که مورد انکاء او قراوداشته است. چه بوده است اولا یکی از خصائص فکری رافعی که بعقيده من قسمتی از مقامات اوهم مرهون آن اصلبوده است آنست که باحساسات وخوش آمد با سخط وعضب مردم دوجائیکه مستلرمنپان داشتنحقیقتی بو دهاست وقهی میگذاشنه ودردر چهدو بمفگرهملیت وقومیت بحدکامل در دماغ این شخعص وجود داشته و نسبتبزبان خود (عربی) ,خودراوظیفه دار فد انعته: که وظاف خودرا انجام دهد از اینرو آ زیچه نوشته است از روی عقیده نوشته و این خود یکی از اسرار نهر نو شتحات مرحوم رافعی است ودر درجه دویم مقام خودرا بطور ی که باید میشناخته وعقیده داشته که برای دفاع از هجوم واژه های ببگانه و یاخرافات دینی شخصاً دارای اين صلاحبت است که بتواند وظیفه حافظ و مدافم ان این عمل برای دیگران واجب کفائیست برای او واجب عینی شده" است و نه آن بودهکه توان نمونه از خود بسندی دررافعی سراغ داشت بلکه اين قسمت را وظیفه صریحی می - دانست که خود را در همان کنج خاوت بوسیله سلاح .۳ و قلم قادر بر دفاع مبدانست چنانکه سم مهمی را هم برد و مطالب مهمی را انجامداد و اگر اعجاز القر آن را هم می نوشت و ازروی عقیدت هم می بگاشت درضمن آن ژبان عرب وا زنده میداشث. این بود, شخصیت رافعی وزحمات او درعالم و ادبیات عرب و اينك این است همت آقای ابن الدین درنقل آن بپارسی که زحمات ایشان دراین باره لایق بسی قدردانیست محمد تقی قمی یام خد او ند بخ سه مپیناین معدمه متر جم بر ای که موام شامح وت دسمخوسص اغراصض حاه طلدان و جود خواهات و اقع نگر دد ودست راهز نان درفغسگی بات ازاین دست او کوتاه شود بر هی فرسشاده از طرف خداو اد حدم ایزرت 45.۱ باهری که ا تیدا آن از عهّده دیگران جارعم ساشد ۱ معیحز ه ( ات از ند.تا آشکه بدشوسله موقعیت خود را از لز وم معجزه افر اد عادی «شر حداسازد ورگناهی ر اسشسن بر صحت مدعایخود اقامه نماد و اینآهر من له نشانی مان خداوند و شد کان است که معرف راستی فرستاده از طر ف وی هساشد . و خود و اضح است. 4 هر کاه چنین امری در همان نءاشد برای هرفرد از افراد بشر ممکن است که بچنین ادعائی برخاسته و افسکار دسته را بخود متو جه ساخته و مابه ثثر فه و اختالاف مىان حمعت شود اجه اراء و نظر بات متاشن در هر مح.ط و عصری درمبان آنان تیش ما گردد و" بای هدات و سعادت که بکانه هدف نتب هسباشد مو حبات ضالاات و شقاوت انان ف راهم شود . از اشرو برای آ نا نکه ای مدعی چنمن مقامی ه«سمند ضروری است ه ادعای جو د را هسششد بححت و ممی بمدر کی نمو ده تا راه تشخعص زاست ا درو ع و حق از باطل بخوبی روشن گردد و افرادبشر دچار حیرت وضلالت نگردند واز شاه راه حق وحقیقت نکنار نیفتند . ازوم اسمعنی امری فطری و طمیعی است و در اثدات آن نبازی دافامه دلعل مست و بجز ازاین راء نمیتوان مدر کی برای صحت دعوی نبوت و بانظیر آن بدست دی آ جر 1 انتنعتی مترّال در ای صحت جچشمن ادعائی فر ازدهند ذریشگاه منطق صحیح و عقل رح بیچوجه دار ای ارزشی نخو اهد بود و بحز اقامه اعجاز راهی دبگر دردست نست . ٩ ه وه هت و و نز وی هنکرین اعجاز بخ آسسانفا ۳ و حود معحزه و امکان اعجاز که و صدور آنز أ سعات بعموم افراد بشر محال دانسته و انجه از این قبیل نقل گردد منکرین اعجار وا اما ریوک تاش و2 زوم رکه تسقآلن. | مقتضی صر بح عقلاست آنرا تاویل میکنند . اسان در درحه اول عبارت از مادیین میباشند که بهحوحه عالمی ماوراء عالم محسوس معتقد نبوده و از اسرار وجود وغیب عالم ۱ کاهی ندارند وجز بجریان طبیعی عالم و نوامیسعمومی طبیعت اذعان بچیز دیگری نداشته و نوامیس کونی را اموری لاسغبر و غبر قابل تخلف ممدانشد و برای اهور معنوی هیکو ه ۳ شری در عالم طسععت فائل نستتند اسان کسانی هیفند که در طلمات مادیت فرورفته و ححابی از ماده و کوش و چشم و ول آنان او بخته رد 6 جز برش فای خود را اسنشد واز عالم غبب و ماورای ماده خری ندارند . و د کر کتاان ود نموترا اهری عادی دنداشته وامور گر ی را که وقو ع آنها برای افراد عادی بشر همکن است در تضدیق آن دسته دیگر از مداط میدانشد و خودرا سك رشته از الفاظ فر نده و تو خالی آذان که ور آل مدعی جسن مقاهی ابقر باژ نمو ده و از افن رهگدر 1 ۱ کار ۳ 3 نمو ده و ند ننو ستله راهی برای تصدبق آنها را 9 ان تحمیل شي کتک و حهعی را دستخوش اغراض و مقاصد خود فرار می دهند - بگر ازاینان هحوجه قائلمقرراتی برای فرستاد ۳ از طر ف خداو ند ط ص و هر گن و دا تاکسیحق مبههند که تین آهفاتی قدام نموده و شود ر] مصلح حپان بشرت شذاخته و تلضقاتی ر اه با افکار کوتاه و تارسای خود سشحده اند در مرضش روز و ظهور فقراردهند که خود بگانه داعث هرج و مرح و اختلال نظام در عالم بشربت میباشد . بطور کلی میتوان برای اعجاز چند معنی تصوبر نمود اول انست که امری ۳ برخلاف نوامیسطبیی و جربان عمومی واقع گردد ومجرای اقسام دعحز ه دوز طمدعت و تعدعر دی و 3 هبحمك ازنو امسس عالم انطماق 0 تداشیه داشد و تدها در نج خو است خد او ند که خالق و هو یل تیک سا ترت امرصورتوفوع بخو د گر دو خداو نداز اسر آهرشتهحر باناتر ااز همبگسلد و اسای نطظامات عمومی را در هم شگند وانرا تست ای از گر سماده های خو د طاهر سازه وراه صحت هوو وی _قربار دهد ء ۱ قسم دوم | نبشیکه صد و رامری در خلاف < ر دانطسعت نو ده و مخالغت دامقر ر ات عمو م ی عالم زوا شمه و وفو ع آن معلو ل دکی از عو امل طسیعی که سرا از نظر دشر مسمو ر یی و هدوز ۳ نان بان بابه که و اند بحفیقت آن دی در ۵ و رابطه همان ادن معلو ل و علت | نرا کشف زما ند ار سدده و مها بر ای كث باجند نفر که ۳ عدت عالم ارثباط داشته آزد این از کف کر دید کر فتد۱ کرقه اند و میگ امرق روزی در شجه سشرفت علو و باعلل درگ سایر افر اد دشر نز لس از کذشتن دورههانی بدان | کاهی داشد و لی در انظار اهل آن دوره امری منافض طمععت نشمارهی امد همینا براین اشمعچزه تنها امری خارق عادت میباشد هرچند بظاهر مخالف با نوامیس طمیعی نیز شظر عیرسد هر اشکة معحززآتی که طلست هقمتر ان" جازی منشده است از آشخیص اقسام کدام رث از ادن دونو ع هدراشد <ایسیتر د ند و اشکال است اعحار جفتشت:| ابیت »45 جردان نو امس طبیعی بقدری هرمو ژودرهم بیحیده است که بهیجوجه راهی برای تشخیص انکه امری مخا لف ا ففت نییعت ازیو وتبید امینسل و که بر اعیک ی رز اهکان بذبر نمسباشد و1 نجه را که بشر هرانن نازه | کاهی تا که اشت: سز. ۳3 از زباد نیست و همواره فگر شر با همه سشر فتها که در وسائل علمی نموده است در.فورم: کوة کی شیر آفی: تفابد.ه با همه خوتشوار کی در اوان شیر خوارگی است و با این سیر سریع خود که بشررا در برتگاههائی عممق انداخنه است همور هغزل اخسشین,راهی بشماید و آ نجهر | ازمعلوعات کهشر طلست وردماست خر مقابلمجَهولات وی کوچكث و ناچیز بشمار میآید . ۰ و با اعتمال محتی و بق ار ونوا رل 18 اقا خرق نواهسی طسعی است نمیماشد وگن اسب تسه از ممجز ات از فسل وان کل خرن مردگان وشفا دادن امراض مزهن وعبر فابلعالاح وس | بنتها - 4٩ تسس بهسغمیر آنساف عید هد از ان قسیل بوده داشد . هخصو ط ره راتکه حمعی عقشعده هدم خرق نو امس یش زابقر آق) بت تاماند[ تیه که کرت[ وان تجاس نف اتید بلاوان تجیه.(سن ان تحو بالا ) که بثابر افن معشی مقصو د از سنت خداوند روش عموعی طمدعت ات6۰ موجت این آبه تخلف پذیر نبست و تقبیر و تندیلی در او راه نخواهد بافت سیم از معانی اعجاز رسیدن سرحد کمال درعلمی استکه فسم دیگر ار برای افراد شر رسیدن بيك بابه آن و با نکمیل درجاتیاز اقسام معجزه آن در معر ض امکان و وفو ع است ولی رسیدن! خرین حد آن حز بر ایخداوند امکانبذس ثست وهرچند شردررسیدن درحه نهائی آن حر, تمام افو از عالم کوششنشان دهد برای | تان چنسن مو فةممیحاصل ی دد و 8 نقشل بر 1 ۱ از این قىبل است اعجاز قران که در آن هیحوجه مخالفت با مقتضیات عادتو با طبیعت ننوده و در نظم آن علاء ه بر رعایت قوانمن طسعی رعایت اصول و قواعد هو ضو عه دشر امز از سل و اعد نجوی و صرقی و لو ی بکاملثر بن و <4 منظه: کته ۲ هم از نظر محافظات بر رسوم وعادانی که در طرز محاوره و ترتس و روش سخن نزد آ بان معهو اس درولی مکوتا تن وه ملحوظ کندنقه کهآوا ایرد فطلز جاز ای اصاگن شزا میباشد . ۱ و این معنی خود ۳ از ممتزات قران از نظر اعجاز اسنت 5 معحز آنی که از دبغعیر ان دسشدن ضادر که آدوده ی معماشد ات انا اقلا «کخکاق اد رسای ناد جع تخود | امتماز قر آن از ون اموری خارقالعاده که مستل م شسیه خرق نو میسن ی دبگر مهحز ات دو ده باشد فر ار نداده زیر | این هعنی هر جدد در اثبات شوت دلخل داطعی اتیت ولی از طرف ۳ یوم اصورت زبانهالی را ذردر داثمه باشد از اینرو اساس دعوتخودرا ازفسل قسم سیم از اعجاز فرارداد و در موفعی که اعر ات از وی در خو استهای مور خارقالعماده هبتر دند از یذ برفتن آن خودداری میکردو آناثرا نظر درقر ان توجهممداد زرا از اتجا کهشر همو آره دستخوش افر اط و تفر بط و هم مممابل لو درباره اشخاص معماشند و این امر در نهاد آ نان کاملاحای ۳ میباشد هرکاه اموری از این قیىل از کسانی مخاهده نماشدعتکن است عشنده آنان از حدهو د شوت نجاوز کر ده و معتقد بالو همت وی گردند ازاینجهت بغمیرص درجواب آنان که چندی ازابر:_ قبیل روش ۵9#بر امور را برای وی شمار آو ده و آوراً مرددبین انجام کی از در اعجار آ نها مسنمو دنل میطفت | نامنجز بری پیتپنرهست ۲۱۱ کهاشازء بانکار الو همت خو دیباشد وهر مقدار که امری در نظر بدوی محیر العقو دتر بوده باشددشتر مابه غلو اشخاص نست موی خو اهد بود و شاد عمبله باعت علو را عیسی #سیح و عقبده بالوهبت وی همین معنی وده است . از ام بظ خوسنه بکسی ان اناد اما له باعت چنین شهه بودهباشد دوری ممجست و همواره افعخار خود و دیگر انسمارا ده ۴ داونن کش زد آنان مینموداو هر نبه عمودت خودرا بیش از رسالت ذ کر مبکردهر چندهسلمانان از چنین (۱) و قالوا لن نومن لك حتی تفجر لنا من الارض ینبوعا او یکون لك جنة من تخیل وعنب فتفجرالانپار خلالپا تفحبراً او سقط السماء کما زعمت علینا کسفا او تانی بالنه و الملشکة قبیلا اویکون لك بنت: منز خرف او ترقی.فی السماء ولن نومن لرقيك حتی تنزل علینا کتاباً نقروه قل سبحان ربی هل کنت الا بشراً رسولا ونیز درآ بهدیگراست الذینقالوا ان ال قد عپد الینا ان لا نومن لرسول حتی بأتینا بقربان تأکله النار قل قد جائکم رسل ۳-۹ اساسی غافل + شمه و مقام عاو د «ت را بر خالافمنظور وی اشوخ وعر انب الوخست فرار ده و نفض عرض وی نموده اند ازاشحپهت او ثیز ازچنین نسمت ی ها 8 همه دوری حسن وی از 1 تیزم کماز نماند و لسر فب بیغمبر بوسیله این قبیل از اعجاز بشر را بتامل و تدبر تاثیر اعجاز قر آن و ماوت در امو ر معنوی ۳ ات وک نراد انان یابهبرای در افکار ۳ حتوایت وو ه هکره برحای نهاد ۳ ۹۹۹ وصاوت ۱ نا ۳ در اطر اف محسوسات نبوده و از ابثراه كمك شایانی برشد عقلی و درورش فکری انان نجو ده باشد ولی دش از ان هو ز فگر مقر با ن بابه که و آن ازچنسن وا آثاثر ۱ افناع نمو ۵ ْ ر سبطاه بو ۵ 1 سر نس فنگر 1 ناذر ۱ آشنای دای معنیساخت که همو اره انحام امور 5[ ! مساست از ر اه ه ربان سععی انتظار داعت 1 آنکه عمو ۵ افر اد دشر دسیعت باسیات عادی و و ای دم طندعی سر ال م فرود یات دوس بدوشحر بانات عمو هی دطر "ِ مقاصلد خو در هسیار گر دند و هو فقست خو درا از اشر اه با كمك خداو ند و خو است وی خو اهان شو ند . و هم برداختن دمعمدر رانیحام معحز آنی مانمیل معی<ز ات سابقین علت ۵بگر بر ای داعث آنمیگشت که مفام ندوتدستخوش در خو استعایمخر دانه اعحاز قر ان ۳ کسان گر دد و تابع مبول ان و ۱ ن شو د و د-عمعر هو رد انتقاد و تکذبت و رمی ساحری و شعبده بازی بیش از حدی که باو نستمیدادند شو دچدانکهقر | ناشاره انم سا توا و ما ۳۳ انار سل بالا بات 1 سس ححم که بمشغمان 1 | تسه یب نمو د ند و هم داعث اضر ال معمار از | زیحام و طمفه توت ِ ی گشتهومستلزم انتشار نب رشمهاز خر افات و افسانهها ۵ رسر امون این فمل از حو ادث مشود و افکار را از تو حه بحقاثق منصر ف همسازد ۳ همدا نها , از ز اجناقا ازوی جمبن معجز نی صادر میگفت تر ای آنکه ک بکلی از روش ساشین دو ری (جسعه و رو یذ آنان و ۳۲ حدای معمو ل داشته داش ( ستةالهفی الذین خلو | هن قبل) ور همر عا بتحانب دسمد ان | نها بحز از ای واه اسیکن سوه »عزنظر کر ود باشد و لکن | نها را ۳ نداده است و بابه آنراقر آن که دسنُور اث آن یکانه مو حجت. نگ اساس شوت حو شش تتصادیی و راهنمائی در اکن فرار ار وج خود دارای امیتاز ات مخصو صی است بر ایاهمماز راردا زدتکر معتخز أت و و ه امک دیزی است بر ای امتباز اعحار مدداشد بر ا سوت امرای هر دو ط در ست الم وقرآن" که دلعل قر آن آن میباشد اصول تربیت اخلاقی بشررا به بهترین وه بیان نمو ده بر خلاف دیگر معحز آت اثییا که هسحو 4 ر ابعله مان دعو ی و دلمل و حو دندارد خدانسکة ادن هخعی دخو دی دادفتنظر در معیخز اتانسای ملف معلو م میگردد دا امتنازات قر آن ات که وی از جدس سهلتز ین اعمال دسر ,که یکلم تن م یداشك و مک انست احیاتا ۹3 ای ۵ ر اهر ی دارای ببوغ گر دید ولکن عمو 7 درز امو ری مشکل خو اهد نو ۵ ونبوع در اهور هل 6 مناطم: که در اخشنار هر کسمیباشد اسششر در خور اهشت است و چنانجه خو ذ اشاره دود کت ت قران کب از حروف خیجا که عنوم کلمات ق کنا از نیاست میماشدا ل غ.د ك هی ع صی,با این وصف دعاو ری اسشت که عمومنو اب بغم فمی دربراس او خاضع میباشند . ۳۹ در آنکه قران معجزهایست دائم وحاو بدان و درهر دوره قر آن معجزه مستوان سر ای صحت نبوت بیغمیر بدو آستدلال نمود بر خلاف دام است محر آتونگر کامیباست وحوخ | تمایژ سبلة تار بخ الماتشود تست کسالی بای 7[ ۳ عآنها گر دند مخصو ص او جه بآنکه آنا عبارتازآموری خارقالماده عی باشند راءبافشن چدین شبههای در آن آسان است بر خلاف فرآن که در ننجه مرورزمان روزیروز برعظمت * و اهمیّت وق واه عدخ توائانی ال هرذوره مغازشه وی افزو۵همیتگردد. و هم ذر هر کورة برخنب اختلاف»زمان وعکان و درجه توسعه غقول بشری عمتوان وب انا مورد استفاده قرار داد و راههای مختلفی برای اعجاز نم کف و اهل هر عصر روسی را خر اعدا در از روش کشتکان در دش گر ند که این معنی با مر اجعه بکتبی که گذشتگان از علما در سرامو ن اعخار قراس زکاشتهاند و مقاسهآنها با نحه علمای کنونی دراینباره مینو سند مخصو صاباتوجه بای کتاب (مورد ترحمه» و نظر مروشی که نو سنده آن درسش گرفبه ۱۳ عقاوم یگ ددد ابن ,کناب تالیف مرحوم مصطفی صادق رافعی از زر ۷ شنْ کتاب اعحاز قر آن. نوسن دگان مصر در دوره اخیر عیباشد كهداراي مقام رفيهي در علوم و ادست بودهاست مستو آن انکتاب ۳ بکانه شاهکار ادبی درءصر آخبر بشمار آورد و آنرا از روی بحث و استقهای کامل و با اسلوبی ایو بت ارزو عین حال بسیار غامض نگاشتهاست و بااینوصف بخوبی پردهآزروی اینمو ضوع برداشته و راه آنرا روشننمودهاست.: و این قببل ازاششاص مانند رافعی که س رآمدافران خود در مکدوره ۲ ی ۳۳ مسماشد دلملی کافی ۳ عظمت و اآهمت فران و اعجازان نرای کبانسکه در نون آدی و بلاعمی | کاهی کامل تدار ند و دا اساسا ای ازلغتعرب واصول و قو اعد | نهستده ممباشد زبرا بحکم لزوم رجوع جاهل بعا م در فنی تصد یدق حمعخصص آن فن بمنزاه حجت بر یگ انهساشد . بای انیتتر ای کسانی ازفارسیزبانان که مرخو اهشد باعجاژقر آن که مدر نوت سنغمیر ابلاع می باشد بی برند ضروری است که این کتاب را با دفت کامل از زدر نظر تواانند و نظر به اینمرد زر گت در آینموضوع کف شو ند و در نتیجههم خود «رموز و آشر او اعحاز تا انجا که هتگر شان میگنجد آشنا شو ند و هم نظر ده ر آقعی ر دنز له مد (د و <عرت در | نحه فاصر از فهم ان منماشمد برای حو د فر اردهند ۹ ت۷۳ 98 رت و آشحا راهی برای عدر آنانسکه که با لت عرب آشنائی ر اه تشحیص ۱ تدار ند وازاسرو خو درا در عدم فهم اعحازقر ان معذو ر مىدانند اعجاز فر آن بر ای و :ععمده خود راهی ۳ بر ای تصدیق اعحاز فرآن در دست غبر عرب ندآرند دافی نممازد زبرا اسان هرچند قاصر از تصدیق:اعجاز قر آن از جنده ادبی میباشند و هر گاه خواسته باشند از راء خیم ادنست قرنن باین معنی دسترسی بیدا کنند سالیانی در از بطولمیانجامد شا دد این اهر ترای سماری 7 نماشد وین ازراه رجوع بار اء و نظر دات نوابغافت عرب مانند رافعی و دنگران یت ورن این «مبی سراف زا سای است,و در این کداب اجه داسیته و شاسته اینموضوع است بطور هشروح بیان کردیدهاست ۱ نکارنده را از پیش در اطراف موضو ع اعجاز قر آن و هم در علتتر جمه کتاب_ . ببرامون سیاری دیگر از کا.ات, موضوعانی که در قر آنمو رد سخن واقم وید« ات بادداشتهانی بوده و بنوسته در مفام مفست] وژقن فرصتی ترای ات و حمع و طبعآن نو دم تاد این کتاب دست من آمد و فز ون اخد شیفته ببانات و طر ز بحث و انتقاد ویگردیدم و با آنکه بوضعیت مو قعست راقعیدر مصر آ کاهی درستی ندأشتم اورا نو سنده توانا و زدردستی تشخمص داده و مقام وی نو ان ناشه آدبی دردهن من خای کز من کردید و دسازانکه دشر < حال وی 4 کاعنن دافت دانستم که در ادن موضوع ۳" خطا تدمو دهام ۱ ۱ ۱ ۱ ویرایآنکه ۳ سائات چشنشخصی در افکار عمدق ثر و هنظر دات ویدمدز [ه مدرك و ححهی نز دفارسیزبانان میباشف تر حمه آن کتابرا در ۳ بادداشنهای تم 3 ی ۱ - درشرح حالرافعی کتابیمفصلبنام حباة ال رانعی نکاشته گر دیده کهدستر سنبودنگاو نده !ینم وضو عرا ازدوست دانشمند خود آ قایقمیهنگامیکه بتدر یس دانشگاه ازهردرمصر اشتغال داشتند ( که ۱ کنون هم مقام استادی آنحا دارا مباشند ) خواستارشدم و ابشان بتحقیقی جداگانه برخاسته وبرطبقروش تحلیل تار بخیمعاصراین موضوع را انحام دادهاند. که بیجد از ایشان سباسگذار میباشم منا9لا ۲۸ ات صسته- ی دادم 1 و اسدو! ۳ بزودی سدع 3 ۳ ۲ ی سر موق ۳ دیده کتاب سو دهد ۵ بگری که و مر شمه ازمراحث دز هد مراهون مُونوعاتقران که فراین کقات 4 دحت , وأقعنگفتهو. 0 بطور مختصر با اشاد ۳9۹ انیت تقدم عغراشد فان وچون اصلاین کتاب دارای مطالبمتنو عازموضوعاتتاریخی . زوس هن ۳ ادبی واحنساعی و ویو حز هعماشد و در «جحت درفر کذام در تر حمه کتاب أ زاین هو ضو عأات ۳ و های تالغ ی در نکارش آن بکاز رای نکار نده نمز درتر خحمه آن روشهای مر یه حتاف بکا بر دهامچنانکه در تر حمه موضوعات ار خی روش ترحعه مقمد را انکان شنز دذ و کاششن تمو دام که د. جر ی از حز مات آنفوت تشو ۵ ولی در «عصی دی با مو ضو عات روش تر حجمه ازاد و در دس فد :5 فته واخر مقام؛ن | آمدم که مقهو دم لف را خوبی بدست وود اف باستلفوبی. ۳۹ 9 , روش و سل ۳1 فارسی دو 3ه باشد ددر ول ارم تتض یه 3 تو حه ۳ که ز مرموز نکاشنه و پیشتی اسلوبیوا,که مخصوص بطرزنو ند کی عر بای این کتات را در دور مره ادا تنمو دغام و فمز در مه آترا هر تب در وصو ل و عناو در . گردانیدم . درخانمه بر همت آقای علمی که درنشر اشکو نه از تب دی عباتخاصی مدول ممثاز ی (سه ن میبکنم ۱ این ؟ ماب 5 / ر دو بحش مسماشد بحش اول در دم ر آمون اعحاز فران و بحش دو ۱ بم گفتگوی در اظر اف بلاغت دمعمدر استو اینك مج او این کنات از ایحاظ خواند ان و آمی هد تدر5 ۸ ۱۳۳۰ عبدا لحسیی آبی الدبن ۰ 4 ۳ ِ ۰ ۱ فده ِ 1 ۲ ِ ۱ ۱ ۳۹ اس در آن تکار بر دهاستا و خودمعترفبانهستم 8 نطو ریکه شا دب مه ات حق بنخثر, او ل اعجاز قر ان تال جراه موضوع سخن ما در این کتاب 6 ۳ در ببرامون | نجه متعلق بلغت قرآن و هر بوظ ده بالات و وعوه اعضاز ات سناش و دون حهتاز حیید اینموضوع سرون نر فمه و بحو آشی و مایج ۱ دور دست ( نمیهردازیم و گرد سجم گولی و قاقه سررألی ثمیتردیم . قرآن بامتوار ترین؛راه راهنمانن سکند و کفتکیین بو ان دازای سهات و حدو د مختلفی است که هر کدامهر بو ط میب ود هسماشد و آن مکانه کتات| شا ندسرت که دز من تال کدخه و دارای اعحاز اندست که برای همیشه نا روز کار بافی اراک حاو بدما ند و هیچ ففین اژ فنون سخن نست تّ آ که درویمو حوداست و هر دوره ازا دوار تکوف بکحوت ا زجهانی که درقر آن منطو ر نوی ۳ : ۱ خداو ند خواست نانسروی این کتاپ از مىان نرود و دست خوش حوادث اقم 7 و از عظعت و اهمیت او کاسته نشود این نمر وی بانداژه خو است وی و سائل گونا کون ذر او حلوه گر 6 .یل ری این همان نبروی حاودانی قرانست که از نو ادر طسعت در عالم بشمار مبرود و هحو حه دست روزکار و حوادث نمتواند آترا ۳1 و نو ساژد زبرا قرآن روحی است که دار خدآو ند نازل گشثه و حود ده دار نگهدانیاو گردیدد( نا بحن تولنا الذ کر 2 | نا (ه (حا فظون ( ماقر آنرا قرو فررسئادیم و خو د نگهدان او ممباشیم و هبحگاه و عده خداو ند جرف ددبر نخو اهد نو ۵ ۰ و اینك بدوأ شرحی در تار بخ قرآن و و جمح و تدوین و فزالت آن مینکار دم و ار اهر آیوووهدر اسلستصود که کفتگوس دز لغت و الا غتقر آنو اعجازان ازاین در نظر ) چون ربوط بیکد یگ ند ( میباشد قرار میدیم و از خداوند کمك و باری میجو لیم زرا این موضوع را درسته است که کلید آن تما در دست اوست واز در زعاتی گروهی برای داز کردن آن هد وشفر تما شد و از | ها بابن معصود نائل ۳ اند دار خدا[ با از تو «اری عیجو نم و آسانی آنرا از تو میخو اهمم فصل اول نار بخ فران و چگونگی جمع و ندو بن آن قران در دمست و اند نب بتدر یج نازل گر دید در داره از اوقات بات آبه و در داره دیگر چند آبه ثا ده آ یه بر جسب احتماج نازل می کشت برای | که بدین وسباله دل لیغمتر را محنکم تماید و ازنظر دبگر حجت را بر مردم کاه کنداو و راه اعجاز را روشن تر سازد و ه رگاه قرآن در یج و آیه دس از آ یه و سوزه اس ازسورهفرود نمیامد تحدی کر دن باعربباوردن بتسوره ماتندان روا تبود زرا اگر بکدفعه نازل میگشتممکن بود زیادی آبات را بهانه برای خودداری از معارضه باوی قرار دهند و بدین وسیله اهر را هشنبه سرازند ولکن بت نا چنند آبه محال معارضه را بر ای ایا بباز نموده و بو اسطه کین آیات و زیادی وقت آنانرا برای معارضه مهدا می سازد و مس از مهیا شدن سجز خود مت شیک رادید و این خود دلیل تاربخی بر اعجاز قر آن,میباشد زیر عجز از ساختنچیزی مه قوف 9 زمانی براو است و متا نشنت:| تمدت بو سنله بکی از فرائن شاریخی نعسن دد ِ متصوصاً با توچه بايشکه بیشتر آبات دز آغاز وحی هشگام رفتن پیغمبر بغار حر | )۱( و درتك در آن تا هحرت از مکه از سورهای کوچك بوده و در دج سور ها بزر کث مینگدت و این خود وسیله ایست که آناثر برای معارضه برانگیزد برخالاف آخکه ارکن سو ره ها مرک و مدت معارضه کوتاه نو ۵ افکار فان بو اسطه کثرت و اهمیت آنفرسوده میگشت چرانجه این معنیرا کرنو بسندگان و شعرا در آشعارو نوشنه های خود خونی مشاهده همشمائیم . (۱) کوهی است در بك فرسخی مکه ( سهمیل) که بیغمبر بیش از وحی درغار آن عبادت میکرد ووحی از آنجا آغاز گردید 7 آغاز ورح<ی در یال 9 ۰ ( مدلادی در که بو د و اس آغاروحی متیر مس ه الا ۲ اهجرت و دقسمتی ا زآماتدر ۳ 2 9سمتی در مدشه تازل گر دنددر ۱ جر دن ۱ ده که ار دمغمبر نازن ۳ کشت درتار مشم. آن اختلاف است و در بعضق از روابات است کهنزول] نقر ن 41 انش آزهی بیقر اد و بظررور تال( ۱۰ ) ری مک دوش اکن مدلتار ول فران تا بیست سال بطول انجامید و این معنی چذانجه باو تذ کر دادیم در اثباتاعجاز قران مو ثر بوواه اس" و نز دارای سکع ات که رز متا را بر یچ و در طبق نو ۳ که در سائرموحو دات زنده حکمفر اس رای قنو لتعلسماتو اوامر و نواهی خو د ده تذاسب اوقات اماده مساخته که مش ازادن «شر ح ان میبر داز دم ۱ عضی از بار ان سغمعر آنحه از فر ان نازل شیک دید آزشش چگونگی قدوین خودو با بفرمان بیمبربجویها و بر گهای خرما و سنگها قرآن و کاغذها و دوستهاو استخو انیا و انحه از ادن فسئل دکاری | سمل انعدر کهبرای انیا ممدن نو د عصی دطو ر کامل 9 نعصیی نافص هعمو شععد نان که ور ان ر دطو ر کامل نو شسد جرد 9 دو د ند که محل ۱ اتفاق میباشند از | نجمله علیبن ابیطالبع ومعاذ بنجبل و ابیبن کعب و ژبدین ثابت و عبد ال ون مسعود که اسان اسای کار برای قرانهائی کهیس از ادن مورد اطمیتان در دید میاشند و آنها عبارت از سه مصحف این مسعودو ابی ۱0 هر کدام مصحف های خو د و بویت در بیغمسراص "عر صه هد أشه :ند ادن #سعو د درم که و آبیپس از هجرت در مدمه و زید پس از ان دو در سا وفات بیغمیرعرضه داشتند و فمیر تا خر عمن بقرانت زد میخواند و ازادچهت_فبلمانان مضصحف:ز ید را بر ایو انیا اتطوات: نمودند . ۱ علی بن اببطالت را نیز مصحفینود 3 آنر| هنیگام و قات پیغمیر جمع نمود و انن ند دم در ) ۳ فپرسضت 0 که آززد. ای ی حمزه حسشی فرانی مخط علی بن ابتطالت دیده که زد فرزندان حسن ع بارث دست بدسن مسکشتهاست و ادن خس در 1 عمر اماهبه سیوعی ندار د قران یس ازوفاتغمیر«ص»در حافظه اصحاب و روی بارهائی گر دآهدنقر آن " ازسنك و چوب و استخوان نود تا انکهابویکر خلیفه گشت لو سیله ابی بکر و در زمان او سگواع اهل رده ددید ۳۳1 و در بمامه مقدار هفتاد و با هقتصدتن از قارءآن قران کشته شذند و همین مقدار در عهّد کش ( دور معو نه ( )۱ ( در حنك گفته شدهو دندعمر تردامینبکو رفت و گفت پار ان سغمسر دریگن یمه بروانه وار خود را در #0 حذأث مسو ژند بمم انست که در ای ۹ نز چنرن وتو و فار دان فران بکلی از همان بر وند و 7 ای ان لاف نانک که و ابش اءگز فر ان زا- ود آوزده در یکها وه موز ۳ گفتار عمر درنزد آبی بکر(بدوا) تاپسند | مد ودرباسخج وی گفت چکو نیکاری 1 سغمیر خدا خود یل 5 آسنک دست زنم دبری با «« ۳ در این موضو ع در گفتگو بودند از ان پس ابو بکر ترذ زید بن ثابت کس فرستاه زید گوید بر آنها ۱ موقعی که عمر در لناین استراحت خود بود )تاره ات ابویکن این داسمان را .ا من در مان , گذاشن و کفت عمر درباره کرد آوردن قران چنین و چنان میگویث و من تا کتوون زا و را هی ات دا یتدم لقررامکنون چون تو نو دسنده وحی ممباشی هرگاه بارای او موافقت نمائی من نمز از شما بسروی مینمایم و ان با هن همداستان هسنی از اون کار خو دداری میکنم یرو ای وا تکیت بر خی سا کت بود و فر یز ار این کار انکار داشتم تا آنکه عمر سخن ور امک ۵ گفت ه رکاء 1 کاو .زا اندام دهد جه ردانی ترزای و خو اهد داشت دس از ناعل گفنيم هیج زتانی (مست (۱) محلی است در نزدیکی مدینه که گویند از هذیل و سلیم بوده است - ۳-5 و آنرا در بوستها و استخوانبا و چوبهای خرما نوضه در زر بدبن ثابتگر 7ثرا بیکجا گرد آوردم این کار ابویکر باعث آن گردید ( در ب ۳ شحهاهمیتی که ] ار قارباندادهشد) که گوثیدبگر ازقار بان که ۱ در کاززارحاضر میشدند کشنهنشدند واز آن حد کشتههای آنها فزونی نیافت و ىكنخه که زید بن ثابت ازموارد مختلف گردآورده بود باقیماند مرت ز دایم بات خافط قرآن بودو آخرین کسن بود که قز آ فا بن چیغفیرعرضنه وا 4 یز د تِ_ِ کار رتاو وا کذاز ثر و ای سارت از زواتات است. و ام غالام حذبفه نیز بدی تک از ود آوردندکان فرآن باه آبی نار بو 3 ولکن ی مورد أتفاق اشت " که لو سکنده زد بود.. أ ۰ ننگر نافی نود دس از که اودرسال(۱۳) ن قرآن و ۳ رن اس اد جر ی همقل ون و دس از مر که عمر در دوره مرك ابی بکر خالافت عنمان انتقال حفصه دخترعمر بافت 5 هنگام مسلمانان دراطر اف 7 ۳ و فتوحات اسللامیتوسعه بدا کرددو اهل هر شهری ازیکیاز قاربان قر آن قر ات را فرا میگرفتند مثلااهل دمشق و حهعص از مقدادس اسود و اهان و ۵۵ اژ اتق مسعو د و اهل صره از او موسی اشعری ( که قرآن او را لباب القلوب می نامیدند) و بسیاری از اهل شام بقرائت ابی هت تشز ك_ ۱ ز آنیحا کهقار ان ق-ر آن متعدد بو دند و هن دك از ۳ شوعی ۳ #۷ دند هر که 8 ۲ در شهر های مختلف درغزوأت و بامجامع دک دق عی |مدند اختالاف قر اثات,باعث شگفتی آ نها مسگر دید که کرو ته اشهمه اخختلاف در بك کلام و حود بسك دا مسکند وفمی مندانستند و مستند به بیغمیر است و باجازه او هگن بو د شعه در آنها بدید أ بد و دوباره دس ز آیکه اصحات بر بت کلمه متفق گردیدند هملد ۶ اختلاف دیگری 5 فد از این حجهت همو اره مبان آنها مناگشه ها ی و حو دداشت و هر کدام از قر امتهارابنامی ( ازقنیل رز جح و مدخول و عالی و نازرل و افصح و فصیح سل ۳ سب و می نا مسدند و هر گاه ین اختلاف و و ادامه بمذأ ۳ دون ثر ۵ دد 3 9 ۱ سم و آثر | ریق دنداشته ی و نکر و 8 تمسق مممو دند و همدن نو ۵ هممیی شمه و با خرن ری وود دبر زمانی 9 دددن مو ال دو 3 ۳ ور که عزوه ار مشدو ۳ حل وه ان بمان آخریا «حان ِ اد دنه از حمله شک نان حذ فه س مان از و جمع قر آن اهلعراق نود وفنی اختلاف مسلمینر در فر ائات مشاهده نود لا و قار نان قر ان را ,منیی از اصل, فطرت عرنی در لهحه های خو دیافت «طوری کههس کدام بر الا قیفیگری ور ی کو دند و 11 او سبله تکفیر نسبت بدیگر قرار داده بودند واین کار در میان آنپا یکی از امور عادیبشمار میآمب ادابن داستان رآبرآی عقمان:باز. گفت *.عثمان فیز,از و این قضابا بی: سابقه ایو۵.ی از .یش مدا کههیان متلمین در مو ضوع رن اختلافانی مو جوداست از اتحمله انکه هر دسته عده ازاظفال را شوعی از قرات تعلیم میدهندو ادن ترتمب زمینه جداثی میان آنها در پزرگیفراهم میسازند و از طرف دیگر ممکن بوداختلاف در قرالت دباعث اختلاف در معانی ده و سر انحام در قران تحر ات و تغسرانی پدید آید . ۱ از اشرو عثمان باسائر اصحاب در ابثمقام بر آمدند که از نو گرد آهدنقر آن ۱ فا ثرا جمع نما شد و این اختلافات را از مان بر دارند و توسیله عثمان رای آنها ۳ از وفت که از قرافی 2 ۳ آعاز اش ٩ ۳ بو د استدساخ کنند و برای « رداشتن فتنه و حلوک ری از ارئداد مسلمین افکار ر افو مکدا تم کزا ود : عتمان قر 1 وم را که نز د حفصه ود مطالمه ثمو د و ژد بن ات و عىداله دنز دد و سعمد بن عاص وعبدالرحمن بنحارث را خو اند حفصه قرانی و زرد او نود سای عثمان فرستاد و آنپا شروع بروتویسی ازآن نمودندو عثمان بقریشیان گفت درهر جا با زد ین ثابت اختلاف دارید"-بزیان قرش شویسید زیرا«فزان بلغت" فرش نازك ۳ سا تچ ۳9۳۵۳۳0 س<أح<حًنى ى ت 3 »9 9 ۳»«»-«»٩۰پ۰--۰-۰بجج ساپ 9 ۱ [۱۱ 1 ۷ ۱ کسه است (۱) ۱ رز دد کواند ( چنانحه عصی نقل نمو ده انت با ختکامن که رونوسی قرآن ها رافه 1 رم م۶ ۶ 0 ۱ دس خر 8 ۷ رب نی مس و۶ و ِ۱ قي نک کم +( من المو منون رحال صد قو اما عاهد و | النه فمنهن فضي خن کف توا" صد ۶۵ و5 -ه مس 4 حم ۳۹ رگ ع واصار عرضه داشتم نز دهمحکد ام جافت پگ زک تا | که اورا نزدخز بمهاین تاست بافة ۱ ۱ 0 نحبه و منهممن بنتظر و ما بدلوا تبٍپلا) رادر او یاقتم آنرا بر «هاجرین ۱ ۱ ۱ م 2 9 ۹ 1 و الا » 9۳ 1 ۳۹ 8 ره ا و بر ۵ 8 ۱ دمو ست سایر ابات (مو دم دو نار ه ان ر عر صه داشتم دو ا یه ۱ ۳ جاء کم رسول ۳ 0 9 و ات ۵ ۷ قه جر سر ۶ 6 م۶ ۳ مر 6 گ ۳ وم ح ۲ رهز انفسکم ی ۲ علیه ۳ ی اس 7 علیکم با لمو منین زر وف 222 9و ۱ ۵ سر م۶ 2 و م م۲ 1 ۹ ی ار و و ی 1 ان تو لوا فقلحسبي الله لا اله الا هو علبه تو کلت و هو رب العر ش ۳۱ ۱ 1 (۱) ودرروایتدیگر اززید بن ثابت است که گفت عثمان اورا فرمان داد که برای آو ۱ قرآنی بنویسد و آن پس از آن بود که او را از قضیه اختلافات آ گپی داده بودند وباژ ید ۱ گفت من شخس دانا و فصیحی رابا تو میگذارم که با هم قر آن را بنوبسید وهرجا با يك . ۱ ۳ اختلاف نمو د بل امن مرراجعه کید ۰ ۱ و سید بسن ماع را | ارگنایه. وق بایف( ای آبه ماکان ۱3۳ ر سید ند که کلب من | نر | ( تابوه ) ضبط نمودم وسعید بن عاص ۳ با تا ضبط نمود(تابوت) ۱ ۱ و آنرا سنیان مراجنه نمودیم و او تابوت نوشت و سعید بن عاص را تصدیق نمود . و درروایت دیگر ازاین عساکر است که روزی عثمان خطبه خواند و گفتهر کس نرد او چیزی از کتاپخدا میباشد |نرا بیاورد اصحاب اوران و بوستمائی نزد اومی آوردند را خود از پیفمبر شنیده ای واو خود اینها را بتوتعلیم نموده است میکفت آری هنکامی که از جمم اتها فراغت بافت شوّال کرد نویسنده تراین مردم کیست گفتند زیه بن. تامت منشی پیغمبر پساز آن سوال کرد در اعراب که سرآمد همه میباشد کفتند سعید بن عاصپس گفت ۱ و همه را یکجا جمم نمود و هر کدام را يك يك خواست و آنهارا قسم دادکه تو هیه اینها سعید بن عاص بگوید و زید بن ثابت بنویسد. ۱ درباره جمع قر آن جدیت مینمودند اینست که هرخبری بث نوع از احتیاط و دقت مر سم ۳ ۳ فر آنرا بیان می کند و برای افاده این معنی است که هر گونه دفت در این باره مسکن بوده اشت عبلنی گردیده و گرنه واضح است هیه این روابات مطایق واقم نبست . ان ات ۱ ۳ یی 5 فت ا لعظ )۱ ( و حودنداشت و ۱ نهارانمز دس ازسو ال از مهاحر و انصار و دحر دمه نامدسگزی نافتموا گر سه آبه بو د آن راسوره هستقلی میساختم و لیچون کمتر ودب خرسور بر ام ملحق لمو دم و در عرضه سیم تمام | بات مو حود ود دو باره عشمان قرآن حفضه را خواست و ره قرآن خود رابا او برابر نمود هیحگو نه اختلافی متالا ان دو وجود نداشت دبس از ان قران را موحب آعهدی که کر ده بود حفصه رد نمودوامر داد که مردم رد ازنن ای راو انینسخههای فران نو بسند یس از | نکه حفصه بمرد عثمانتنیچندرا برایگرفتن قر آنحفصهسوی عید ال نن عمر فرستاد و آنرا گرفته و محو نمودند . عنمان برای انتشاراین نسخه در شهرهایمختلف سخههالی عثمان نسخههائی را کهنوشتهبود (و آن چانحه معروف است هفت نسخه از فر آن بشهر ها بر ا کنده مبکند ود ابر که ساخت و رای هر شهری نسخه فرسناد شش (سیخه برای که و شام و من و ححردن و دصراه و کو فد و ىكث نسخه را در مدننه باقی گذاشت و انا امامهینا میدند( ۲ ( و نبخه های دیکر را هرچه بود فرمان داد تا بسوزانشد وبهیحکس اجازه نکاهداشتن (سیت۹ دنگ نداد ره ِ آ مه مص یف این مسعو ۵ دو ۵ حص ه او را ی سور ایکا سد ) او از این کار خشمگین گدت) و گفت #۷ من هم دار ای خلافت بو دم انکار که (۱) ترجمه آیات : ۱ - ازمومنن مردانی هستند که درییمان خود باخداراست گفتند عضی از آنها اجل آنپا فرارسید و عضو متتظرند و (غیری در عهد خود) ندادند ۲ - آمد شمارا پیشبری از جنس شما ( بشر یا عرب ) که گران است بر او آنچه بر شما دشوار آید ( بمنافم شما ) حریس است و بموّمنان مپربان است . ۳. اگر ( ازتو ) رو گردانیدند (بآنبا) بکوی خدای که جزاوخدائی نیست مراکافیاست . تو کل منبراواست و او خداوند عزش زر کگ اسث . (۲) وجه تسمیه آن به امام چنانچه در بمضی روایات است آنست که وقتی که عثمان از اختلاف در قرائات آ گهی یافت پاصحاب گفت در حضور من قرآنرا دروغ وغلط می خوانید ناچار در غیاب من غلط و دروغ شما بیشتر است ای اصحاب پیغمبر دورهم گردائید و برای خود امامی نو سد . 3 مصیحف من کردند دامصیحف آنهّا هستکردم )۱( و این کار در سنال ( ۵ ؟( هحر ی دو د. قرانهائی که دیش ازعثمان و حود دافته اسست نشر اسسن کزان تر بت قر آن پیش نمو ده و آنن در اسب مرو ط میت عمّمان اک آما در زمان از ثر ایب عشها ق دسعمدر هر و قت آیه نار ل هک و کی اژ تو تنب کأو ری و ملی خو اند و معجلی مه نمز تععحن مستگرد و ابات ۴۳ هرب میساخت ِ" از 1سا 5 در صفحاتی هر لب شود ایمن از آن ندو 3۵ حگه در ثرثمت ان آشفتگی دل دب | بد درجم ر دزد و مر در ان زمان ملتّز م تغر ات سور ۳۹ دمر تسب نمو دند و هر کدام از اصحاب و فی سورهتیر | هط هی نمو ده ۳۲ ۳9 هی نو شمضد هر گاه ۳ حمعسّی مسافرت مبکر دند و در آنشتگاه 9 نادل مسگشت شل از مراحعت در فزقتمی که بر ای آنها اسان دو ۵ حفظط کرده و با صی نو سمشد در تنسیحه هعکن دو ۵ در ثر اسب آن تقد دم و با تاخری ندید | بد و هنسکامی که ابو بگر قرآن را ۳ مو د مطایق ثر لب (معمر فرار اه 4 ۲ کون دردست نسسعت . در دور ه عمر فر ان دعر ثسب انن مسعو ۵ و ابی دن نا دو 2 علیابن ابیظالت _. قر آن علی بناببطالبع چنانچه ابنفارس گفته بترتیب نرول بوده بدین ترتمب سوره آفرء تاسم سوره مدثر سوره ن سوره مز ول سو ره است سورهتگو بر ۱1 جر ممواز تک و مدنی که اکنون سازی دمص ان اخمالافات نسست . و ترتمب فرانعثمان نیز مطایق ترتیب زید بن ثابت است که دس از همه (۱) بعضی گویند از این روایت معلوم میکردد که قرآنبا با هم اختلاف معنوق و تباین داشته اند و منتحصر بترتیب و فرائت نبوده و آنرا وسیله برای قدح در قرآن عثمان قر ار داده اند و این گفته ناشی از غفلت آنهاست بر | این گفته اگر از ابن مسعودراست بوده باشد برای آن بوده که ابن مسعود از مباشرت زید بر ثابت در جمم قرآن غضبناك گشته (با آنکه برای این کار خود را لایقتر می پنداشته است ) چنانچه نقل از اومینمابند که میگفت ای گروه مسلمانان من از نوشتن قرآن خود داری میکنم کسی متصدی نوشتن قر آن گشته است که هنگامی که مت اسلا آوردم او در صلب مردق کافر بود که مقصود رز ۳ پرسقمیر عرضه قاشت و اند ترتیب فران انینکر تیر چشیر هت باشد چتانشه از زرنه شل : دنله 5 ین روانت که مبان آن 21( تمو ده است صحسح باد(۱) مس اژ درا کنده شدن قرآنهای عنمان و رو وسی اون تمام مسلمانان برای قبولآن سر فرود آوردند و هرکس انجه از قرآنها که با او دز ثرتس روات مخالفت داشت سو زانسد و حملگی ممقق در حصحاب امن 35 دیدند و در طمق آن نسخها ای ممعدد تشند ناندازه ۳۵ مطایق نقل مسعودی ( در تیگ صفنن مار ۰ ۰ ۵ ( تسه از سیاه معاو به دد سور عمرو دن عاص سزه ۳۹ بالا در دنل 8 اشتکا از روو تب عنمان تا آتروز بیش از هفت سال نبوده ارت (۲) (۱) واصح آنستکه ترتیبی که اکلون بز طنق آن فراعت مشود همانتر ثیب است که یغمیر خدا او را سندیده و نقل از حذیقه است که پیغمبر خدا در نافله شپ سوره بقره و آل عمران و نساء و مائده را در چپار ر کعت بهمین ترتیب میخواند و اين همان ترتیب زبد است , و این خبر مطابق با خبر دیگریست که گوید ترتیب آیات بهتعیین خود پیغمبربوده و بظوری که زید بن ثابت از خود گفته است او قرآن را بترتیب آیات وسور کنونی محفوظ بوده است . ۱ (۲) این مطلب در صورتی است که این زوایت صحیح بوده باشد و ۲ نچه به روایت صحیح نزديث اسیخ ۰ نستت. که این قتیبه نقل نموده که علی بن ابی طالب اصحاب خود را ندا کرد و آنان باعلمهای خود درمیدان جنك حاضرشدند هنگامی که معاویه آنپا را دید همرو بن عاص گفت در هر قضیه که نو وارد گفته اد تخوبی انحام داده گفت جنین است گفت این قضیه را نیز باید بعوبی انجام دهیعمرو گفت آنها را بچیزی میخو انم که تچیعیت آنپا منفرن شوندو جمعیت تو دور ت و گرد آیند اگرتورا اجابت کنند.متفرق شوند و اگر رد کنند نز متفر شوند معاوبه. کفت اینکان چیست. کفت لشگر خود را فرمات ده که قر آنرا بلند کنند و آنانرا بآنچه در اوست بخوانند | گرعلیاورا قبول کند جمعیت اومتفرق گردند و اگر ردکند اصحاب او وی را تکفیر کنند معاو یه دستور داد يك قر آنی را آوردند یکی از یاران خود را که او را ابن هند میگفتند خواند و او قر آن را میان دو لشگر باز نمود و بالشگر علی گفت خدا را درباقی کشتارها درنظی گیرید میان ماوشما کتاب خداست هنگامی که لشگر یانعلیاینندار| شنمد ند بر علی شورش کردند و با او گفتند معاویه تو را بقر آن خدا میخواند از او قبول نما و وفیق- هعاویه قر آن زا .بلند کرده همواره میگفت میان ما ,وشما اين ق رآن. است. او ا گر این رایت کاملا مطابق واقم نباشد بواقم نزديك ترٍ است نج گنه اها ,کفست جمع فران بدین طر یق بو ده : آ نحه از آ بات که دقت اصحابدر مسلمین از بیغمیر بعئوان وحی نقل مینمو دند بدوا در او جمع قرآن نظر یی گردند و بذوق فطری خود در نشخهص اعجاز می- فهمسدند که هیحوحه می و با زبادی در او بدید تگشته ات این شرا تا نکر دهاقامه شهو د و بافسم بهانتساب آزنهدنهعیر ووحی مسنمودند بازهم. بر اد این وحیو کسانی که قرآنرا بر بیغمبر عرضه داشته اند عرضه مىکردند و چون اصحاب درست نوشتنرا نمسدانستند درباره از اوقات آنحه نو شعند در سم الخط دیگری میخو اندند و با برطبق عضی و از قرائات می نوشتند از این- حهت ود که.عشمان خود آنها را بدقت تصحیح هبگرد چنانجه اين فارس ازهانی نقل نجو ده رکه ۳ نز د عشمان ود و اصحاب قر انهارا ۳ ۳ عر صه مىد اشتند از حمله شاه ای از کوشفند نود که در آن ( ۰ شنی) و ( فامهل ۳ ۱ لا تمدیل لاخلق ( نوشته بود عثمان آنها را تصحیح کرد ولم یتسه و فعقّل ولا تبدیل لخلق ال کردانید و و آنما را بوسنله من برای انی بن کت فرسمّاد از این بیانات شبهه بعضی راجم قرآن که هک انتت: وز موقع جمع قران تغعمر و باتبدیل در اور خد اده باشد مر تفع یار دد زر | گذشته ازانکه دقتکامل در تصحیح آن میشده تمام اصیحاب بر صحت و استناد آن به بنغمیر بدون هسمگ نه تغسر و دا تبدیلی در آن اجماع دافتزر (۱) (۱) بگیان بعضیقول تحریف عتبده امامیه است که گویند بسیاری از قرآن پس از ببه راز میان رفت و عضی از اهل بغداد را عقیده این بوده که قرآن بقدر بار شتری بوده ٩ ستت ان را مس داشته آند ی فر ای آخ الامال میدهر ال هرید با آنکه قول بتحریف قرآن و کم شدن از آن اختصاص بشیعه نداشته و از هر دو دسته قائل بان میباشند و عقیده صدوق و سیاری ازعلماء امامیه عدم تحریف و نقصان درقر آن میباشد:چنانچه گوید عقیده ما ( امامیه ) اینست قر آن همین مقدار بدون کم و زیاد میباشد و طبرسی در مجمع البیان گوبد که عدم زباده درقر آن محل اتفاق علماء مسباشد اما نقص در آن جمعی از امامیه وحشویه ازاهل سنت قائل بآن گردیدند وصحبح ازمذهب امامیه خلاف اش وبا ون را سید مرتضی تباید اجه و کات علماء کمال جهد خودشانرا صرف دردقت و تصحیح آیات نموده و تمام خصوصیات آن را از اعراب و سایر جزئیات ضبط نموده اند بقبه- در قفا یمد ۹ : ی سس و ات ۰ ۳ بعضی از روادات است که دلالت بریدندآمدن تحر یف و بعضی از روابات شقص در قران دارد از انحمله روات محمد ین اسحق لی اساس ذر باره از عادشه بات که او گوید حکم رجم و رضاع در فزااصیت تحرف در قر آن او لا ده تیه بو د و آنرا در صحفه زدر تحت خود گذاشته بو دم هنکام وقات ببغمبر که مشغول تجهیز او بودم نا گاه کوسفتیی نا چری :دبک نظیرآن وارد اطاق گردید و آنرا بخورد و از کلام این قتیبه معلومیشود که در قرآن آباتی بوده است که پیش از جمع قر آن از مبانرفته و روایت این اسحق را مالك بطریق دتگری نقل کرده که عاشه گفت در قرآن اه (عشر رضعات «علومات ای ( ۳ ده مرنبه شیر خوردن ععین موجب جزمت مشود و آن دانه خمس معلومات حرمن نسح گر دیده و این اه دم از و فات پیغمیر خدا هم فر قرآن بوده است ولیاصحاب این اسحق را گنت نمو دء| ند هیچند ابر دو حدیث معروف است بطوری که فقعا در حد و اندازه رضاعی که داعث حرمت آمتطر از آیی مر 5 بر وف آ نحل 3 اند و در تفسس (خرعت علیکم امپاتکم وبناتکم ) تا (اخواتکممن الرضاعة ) بعنی حراماست بر شما مادرهای شما و دخترهای شما - و خواهرهای شما از رضاع - [ نرامعمول داشتهاند . 4 ۱ ولی با همه اختلافات که در اطراف تفسیر و تاوبل قرآن هبچگو نه تحریف. وجود دارد و هر کس راجم بمعانی او طوری اظهار عقیده در فر ان درخ مبکند در الفاظ ان هیچ تغیبری رخ نداده و عبارات آن نداد است ممو اتر و قطعی است و در صحت ان از کی حك ۳ رگ ِِ اختلافی در آن و دود تدافته تمه اختلاف در وی دس اژ س خلافی نسمت زیر | قران اساس دسن ات ۵ هبحگو نه بقیه از صفحه قبل و چگونه همکن است در قرآن با آنبمه اهمیت در او نقص و یا تحریفی پدید آید و نیز گوید فر آن در زمان پیمبر مرتب بوده و اصحاب از قبیل عبداله بن مسعود و ابیبن کعب آنرا بر پیغمبر مکرر خوانده اند و خلاف بعضی امامیه مورد اعتنا نیست ونیزازشیخطوسی از کناب تبیانتفل گردیده که گفته در بابتقدرقر آن ظاهر ازمذهبمسامین خلاف آنست ونزه امامیه این قول بصواب نزديكتر است جز آنکه بعضی روایات ازهردو فرقه نقل شده است چون اخبار احاداستمورد اعتنا نست مقر جم 3 پ بل و لت ۵ 1 برخاستن ۳9 9 ببدا ید نش دعنها و سا نانداعر است حاه و دوری ر حق حشقت دو ده که در نیح ات بمخالفت اواهر و حدود. آلهی نمو ده و در شدعات واقع ۳9۹ و ص یه هجو ات از 0 رآن : رای رو به جو د اسلا رن و این کار ر صو رت اشاسی جو 2 گر كت ۹ ۱ آنکه رو اباتی نادر مت حعل کنند که ۳ اباطتل آنما درس آ اند و 3 آنکه دو سبله تاو دل آنرا بطر ف ه رام جو ۵ سوق دهند که 1 اا۱ زا 5 1 یحو حه لسمتد ده خداو ند و دمغعمس ىو ۵ه و از قت واه تفتوان را ار تور ای استت اطظ نمو د د_ وهنا نی از حق 3 حیرفت در او نرسیت ۰ ۱ بعقده نو د مه 1 ن سمل اشخاص دستههر ملاحده و ۶ات بو دهآند 4 س_ کر ۳ ۳ ۱ هر 2« 93 در ات۷ باطا زار هي یدا دند 1 یو ۵ ود که بکلایگز در میخالفت واگ جر( 1 ۴ ط و دو کات ۱ زاهل 2 و عصعت د ر کفتارهای حو د نو ده و لگ رای ۳۳ ۱ ۳ ۲ این ؟ ۷۹ 4 9 ۳ رای قو ه تم مانحق و باطل شو ده و 9 از ات2 ۳ ۳1 نمعهی بو ۵ اند 4 ام ۳ ۰ ۳ ۹ یله 1 1 قم مو حسات هی و ژا ز کی ۳ فر اهم متکر ها مضه مسا ۱ و 1۷ ام مج لِ ور له من تور ). ۱ ۱( که از روات این اسحق بالا ادند <م انحه کگ مد "۳ وم اون اف 1 ۳9 ۱ باصحاب معالب دعای , معروف ۵ رفنوت و ( اللهم اهدا ۳ دعسی دار خداا هر در حمله کسانی 1 و( بیج ۳ ده روابات ۵بگر شا کین کون <ر ۶ 9 رآن ۳ رار دادم نود و همحسن ذهت لاشغی ما ثالا 1 )عطد ی اگر فُر زند و رودخانه طال اه بت باه 7 هر کدام دیگری دا ۳ هی فهشدند وخوارج هفت ابیت من ِِ_- تال سای کردند از 1 تجمله معتز [4 هستند که دهفر 4 میباشند و شبعه بت و دوفر #بد ۵ ۵ رل ره و بش از این فرق دای فرقه ای متدد یبش ثل عحارد ۵ فر 49 و فر قه ا؛ یجار یه که سه فرقه اند و هر کدام از تما لبه که چپار فرقه اند و مرجليه که یسج. فن 9 فد و زر 4 # ایشا جیجنی میهد اند و مرک تباید ۲۳ 3 هستند که با نها هعر و فند بعضی جبر 3 _" ۱ ی | ور نمو ده |:د واگ خواست دون + در رآ 5 ات تا زب الباطل من بسن بل ب* ولاعم خلفه | ۵ - ۳ ۷۳۳ در عداد | بات قرآنی دشمار آورده که یس ۱ 5 از آن خواهیم ۲ رد 8 آنکه 1 ز اخبار آحاد ۳ و خداو ند خو دا ۲ گکاهست که أ و کت ۳۳1 و بحه طر بق حعل مب ۷ ات )۱( اب دس 7 یه رجم است ( الشیخ و الشخه ۳ نما فار حمو هما امتهنکلا من الله و له عر در حکیم ابش هر گاه دبر مر د .دسر رن زنا 5 دند آنان را به کیفر خدآوند ی ۳ و خداو ندءز یزو حکیم لت مه عمر صبطشت ۱ چنانجه ار .او تغل وکین ( وتان میخو اندیم پس از آن باطل شد و عمل او داقی ماند با آنکه حمله الشمخ و ا[شخه وفارحمو هما و السته ازشدت نارسی و نا رسائی شسحوجه با اسلوب سلیس ورسای قرآن تناست ندارد علاوه آنکه سیاری از احکام که قراندرباره آنپا نازل نمیکردید پیغمبر بعنوان سنت از پیش خدا میاورد چنانحه کته ۱ اوتست الکتات و مثله معه ( بعنی قر آن و باندازه او با او دمن عظا شده است و سباری از عبارات که با اسلوت قرآن مناسست ندارد ممای ات از ان اه و رتسول عزرخی فزآن نیست و د ح<د بث ۱ ۵ لاش آدم و ادیین من مال لا سَغی لهما تالا ول بملاء حوف انن ادم الاالراب ایشا گز فرزند آدم را دورو دخانه از مال ود سممی را طلت تیش وق 2 شکم فرزند آدم را حز خالك ۱ کنابه ازق, ر) بر تمد عکتد که ت#سنت | قر ان داده اند . و تک از گفته هفتاد نفر که در نوپووه .کته شکواند تقلن. شخ اسیت (طلخو عنا قومنا افالقینا ریشا فرضیعنا و ارضانا) یعنی ازجانپ ما بقوم ما بکوئید ما خدای خو د را ملاقات 7 او از ها خرسنت لشتو فا را خ سك کر دانید آنحه در اننجا تقل کردیم رو اءانی است که درباره اختلاف در قرآن نقل شده که ما تمام آنرا درانجاآوردم وچبزی از آن فرو گذار نکردم نا ثابت گردد کهمو ارد (۱) ابن قتیبه گوید که ابی بن کعپ در قرآن خود دعای قنوت را آورده و آنرااز قر آن بنداشته است چون همواره بیغسر او را میخوانده است و اورا دك سوره قرار داده وبجهاتی ازاینقبیل این مسعود معودئین ر| ازقر آن تقوا جر داشت و اس | ازغرقر آن مسنداشت چون میدید که بیغسربآنوشیر آن حسن و حسین را تعو یذمیکرد ونیزفانحة الکتابرا بواسطه شهرت آن نمی نوشت چون حفظ آن بر همه لاژم بود و همه آتراا میدآنستند و در تفسبر فغر رازی است که درزوایتاست که سوره احزاب بقدر هفت سوره بزرك قرآن و زیادتربوده وازاو ناقص گردیده است تس ٍ فیک ۱ ٍ ۱ اختلافی ۳ در فران نقل ممکنند بسیار کم و «طالان انتساب ان قرآن و اضح است ۱ ۳ بر ادن تیک ات در روات عادشه جندان دارای اهمت میت و هریکدام 1 ۱ از ۳ سل از رو ات ار الا ار برن اس و از این روایات که درابنموضوع نقل گردیده دارای موقعیت از صحت نبوده تتها ۳۸ 1 2 نو: دك ری ار لاصو کر ال 7 ۱ ۱ ۷ ۳ در عهد اول وحو د داشت ممَمدمین آ ترا تقل همنمو دند و از دمشوادان میم که بر وصاع چون بعصی از اصحاب بان عمل کرده اند میتوآن اثرا گرفت وی نه ۱ / ۱ ۱ مس چم این امور بودند ثبز چیزی از این قببل قلمیکشت و نها میدانستند کهجدال از آن راه که قران است بلکه این نسبت باعث ضعف آن ازجهت خبربت ی سر 92 ۱ ۱ در قران کفر است و انکار بعضی بمنزله انکار تمام است ۱ از )شا ماه مهو گااین هر چند او خود خبر ی نقلنمو ده که مخالف با این نقل میباشد علاوه براشخه ۱ ۱ فسل روابات انار و جر دساهتهاست) ۲ همکان متفق بر صحت قران عدمان قرآن نبز با او مخالف است. ۱ ۱ بو دند و شهادت کامل در صحعت ان دادئد . خالاصه آردندی ندست که اش عمارث از قران تست و ۳ از فرآن دود ۱ ۱ 1 تام متا کیت دهاز اجعاب از قتتن اي عوجر ای سین 0 ننک متوزاثر باشداژ ذیگر اطخاب عملنااورا زد ثمسکر دند , کفته عنداله بن غمر ۱ ۱ ۱ عاشه و عبر آنعا منذهئد برای آاشست که بدین وسیله در اساس قر آنو دین ۳ در رد عشسده عندالله بن ژسر درعده رضعات نیز اين معنی را تاسد نف اما اینکه ۱ ۱ ۱ ۱ اتهاو کته , گو ند شافعی ناشصفنی عسلی نجیده تیم عمل شافعی بان حدیث تبوده بلکه در ۱ ۱ ق بت افتادن ی م ان قرآن و دا زداد شدن چیزی بران در این داب روابات دیگری باین مطمون است که تعضی ۳ نیز از طر یق عاشه ۱ ۱ ۱ ۱ خطای اصحاب . بدون وحیممنوع و بهیچوجه قابل پذیرفتن نیست هرچند ی ۱۳ ۱ ۱ در قول بتحر یف بای آن 2 ز بلانی ف کر کنندو آنرانیست جر یلو مکاتسل ابیحذیفه مرتبه رضاع 4 ۱ _ ۰ ۴ - 1 و ۱ سرا 0 ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ دهند و آن از نستهای بیاساس ولکه است که شسحوجه بن نز بن مسعود و مشهور از تاهین مطایق زب ایا ۳ / ۱ ۱ ۱ ۱ قابل شنتوشه تست وخداوند گنه( آنانحن نز لناالذ کرو انالهلیحافظون )و نیز گفته انز می باشد . / ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ (اباتیه الباطل منمن ددبه ولامن خلفه تنزیل من خکیم حمند عنی باطل ۱ از هیچ کگذشته از همه اننعا 9 احماع امت وروادات متوا تردرعدم و فوع تحر هب < ۱ ۱ ۱ 0 ۱ ۱ طرف ( بایر راه بیدا تخواهد کردواز بیش خداو ندحسکیمو نسکذ ندهتاژل کر دنقط استت و این قبیل از اخبار هرچند سندا نها صحیحبوده ناشد فورد اغتنا لیشت. ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ٌ دس از این برای این گفته ها ار جی نخو اهد نو د . خالاصه [ تب این اختلافات ض از دسغمدر رخ داده و ارتداد ما خی و فنزه ۱ ۱ ۱ 1 ۲ ۱ ۱ ۱ و اسمت فول ره جر دف ده دعصی ازاصحانب دلدل در صحت ول آنها ۱۳ ۱ 8 ۱ ۱ اصحاب معهو م مستّد و این او بخطا ر فمه دأشمد و در زمان سغمر تون أ ی +۳ نود اقیری ۳ در شم قرآن مسر دند 4 درداره آنها روا بات وار کشتدر مر رو اباتی را اشتساها 0 ی هائی که بی در دی بوقو ع ددوست و حوآو دیطر که اتفاق افیاد خطر ان از ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ نقل همصمو دند . و من الناس من بعالله فر حرف فان اصیابه خبراطمان ده ۴ ان اصاسه وه انقلب علیی و م46 خسر | لدثما و الاخره ات هو الخسران الممین 1 [ ۱ تو جیه آبهرضاع ۱ داسر در موصوع ترمم ر دید نمو ۵ ۳ ۱ نکه عمار ددولترد ید ۱ ۷ 77 ۳ اجه سادقه مصاحستٍ با مس معمل بدروغ نو ده اف : ۱ ۱ فصل دویم قراثت قرآن و عده تاریان کفتسگو هو ,این فان دو. پییآفون: لفت رای طرقهس قالش تماق ار بارن ( مباشد و عمده 7 از نظررتار «خی نهاز نظر فنی که عمارت از علم تجو دد و قر اد ایض ممباشد ز در ۱ سخن در آن گذشته از ۹۹ مر بوط داین موضو ۶ نمسبت خبلی دامنه دار و وسیع است و همواره جپت فتی از هر علم تابم جنبهتار یخی وی می باشد . قرآن با فصیح ترینعبارت که برایلغت عربمتصور استازنظر دار ابو دنمز او باخصوصیانی که موحب سللامت و استحکام نظم و رس توبهات2 حسنتالیف است برپیغمبر نازل گردید بطوریکه از جیت داشت بین حروف ز/ کلمایت باتموستی طیلب ابکد ی تشکیلداده و هم تناسب طبیعی مبان لفظ و معنیو | هنكان در او مراعات 3 دیده است کذشتهاز آنکه نظم وتالیف آن بطوری رعابت گشته کهبانمام لهسچه هی عرب عر سازش داشته و هر کدام از قبائلعرب ممتو انستند قرآن را بلهجه های فطری خود با بر ین طرز از موسبقی ادا نمایند که حقیقت آن موسیقی لموی است و در اصطللاح عرفی آن را فصاحت و سان مستامند. هنکامیکه نظم و تالب فران با تمام لغات مختلف عرب و سا سازش قر آی با اختلاف حروف و کلمات سازش داشته ودر تمام آنها اعجاز عمو م لغاتعر ب وحود داشت نات میگر دد که اعحاز آن مر بوط «اصل طسعت لغت نوده و اختصاص نوعی ازلغات ندارد و در طتعت لفت همکن است اختلافاتی در الفاظ از قببل مترادف و نحو آنوحود داشته باشد ولی در معانی از قبیل نفی و آثبات بهیجوجه امکان پذیر نیستزیرا اختلاف در معنیمو جب ۱4 سرایت باصل طبیعت لغت میگرده (۱) و بعقیده نویسنده مهمترین علت برای اختلاف:قرائات همین جهت ( البات اعجاز.درطیعت لفت که درنمام لغات,عرب: موجود است) میباشد از ایشرو منتوان اختلافانی که در قرائات است بطور صحیح توجیه نمود و همه | فانژد. متملد مه پیفمبر خداً دانست زیرا پیفمبر محیط بتمام لهچه های عرب بوده و از هر کدام آنها باهر خداوند نمونه ور آن گذاشته است . و نیز این اختلاف دارای عکمت دیگری است و آن آسان کردن فرائت فرآن بر بسوادهاو کساتیکه با موضوعاتدینیاشنائی نداشتهو تقها سرو کار آنهاب لغات بومی خود بوده است میباشد "و از نظر دیگر این اختلافات منشاء اختلاف در استنماط احکام نزد فقبا گر دیده واین خود تا برای | نستبت رکه آبات.قران مورد نظرو محل نقض و ابرام و گفتکو میان علما گردد و در نتیجه بر اهمیت قرآن افزوده شود (۲) 4 از امور شگفت انگیزآنبکه تأعلدرسیاق قرآنموجب حیرت تناس کامل میا انسان گشته از جهت اسکه از بکنظر تصور میشود کهالفاظ لفاظ ومعانی آندرسیاقوترتیب تابع معانی هستندپس از دقت دیگر چنین قر آن مینمای دکه معانی آنپیرو الفاظمیباشنددوباره این کمان منقلب گردیده وبنظر میآید کهالفاظ منقاد برای معانی خودهستند یاو این کشمگفر فکری و تبدل رای مادام که نظر وتعمقانسان در فراب بافی است هو حوداست و ازصورتاول بصورت دویم و آزصورت دویمصورت اول منتقل میگردد و فگر و نظر بر بك جهت استقرارپیدا نمیکند و این معنی شبیه شخائب بین دو زوحی است که اسب کامل با بکذیگر داشته و هر کدام متمایل ۱ بدیگری س_ و معلوم نیست تمایل کدام يك بیشتر از دییگری میباشد . و دس ود و وت سل بسن )۱ مقصود از بن جمله اشست که اختلاف در قرامثات فقشط در القاظ اشت و بمعتی مربوط نیست م . ۱ ه (۲) ازقبیل بطهرن و بطهرن ومقصود ازین اختلاف اختلاف بغیر نفی و البااتست ۳ بر این این" گفته با آنچه در جای دیگر گوید که اختلاف در معنی ونفی واثبات در - قر آات نسیت منافات ندارد .م ۳ برای آنکه شابد بعضی مشکراستناد اختالاف قرائات به بیفمبر بار کشت باختلاق بوده باشند عصی از روایات را 13 برأی رفع این اشتناه و ارد قر اثات و قر ات کته ها ن هیشمائیم عمر دن خطاب گو ید : شنندم هشام ین هشام لن حکيم حبکیم سوره فرقان را در زمان بیغمیر مقرائتی کهشدر ان تع(یم گرفته بو دم در تماز خودمیخو اندیس از فراغت ازنه ازباوی گفتم این فرائترااز که آ موختی گفتازپیغمبر خدا گفتمدروغمیگوئیپیقمبر خداادنسوره رابطو ر دیگر بمن تعلممنمود تا آنکه باستکدسگر نزد پیغمیر خدار فتیم و داستان اختالاف فرائت را باوی باز گفتیم : که هشام بن حکیم سوره فرقان را بجز ازقرائتی که من از شما آموخته ام میخواند بغمر فرمان داد که هشام سوره فرقان را بخواند هشام ان سوره را هرائت خود خواند تین هت آ در چشمون تازل گفته است پس از | نا بخواندنانسوره فرمان داد من نیز با نطور که از او آموخته بودمخواندمبشمیی گفت جنس نازل گد شته پس از آن گفتاین قر آن بهفتحرف(قرائت) نازل شده وهر کدام از شما هرطوری که برای شماآسان است بخوانید که پسازاین دربیرامون اینهفت حرف گفتگو خواهیم نمو ۵ . عنگاضی له عیدا رین مود از کوفه ی ی باوات ابانات) ب. مسعو د در باب رالات او برای وداع داوی دور او کرد مدند و یا آنها میگفت : در قرائت قران بایکدیگر نزاع نکنید زیرا اختلاف در فر ابات چنان ات 5 در فروص و احکام و حدو د فران در یه بان تعبری دل دش آید نطو ر بکه يكث ات امر دحدر ی کین و ۳ هی از ان چبر نماد و ها نز د دمم ر در فرائت فران با هم نزا ع میکردیم پیغمبر فرمان هی داد که هر کدام قرائت خود را براو بخوانیم و میگفت همه شما درست عمخوانید » و ار قات دیا ری را از خود دانا تر می دانستم برای فز ونی علم خود از او ستوال و میناد سو ره ازقول بیغمبر خدا خو انده ام و در زمان سغمر تا هنگام مرگ وی در هرماه رمضان قرآن براو عرضه میکردید و در سال آخیر دو دفعه بروی عرضه کشت دس از آنکه عرصه تمام هشد من برای او مییخو آندم و قرائتهرانیکو میشمارد ۲ یه ی ۴ 1 دلسر ۳ پس هر کس بقرائت من مبخواند ازقرائت «جقون اعراض نکند و کسانیکه بقرامت دبکران میخوانند قرائت مرا مکسر از دست ندهند زیرا هر کس فرائت.۲ یه را انکار کند چنانست که تمام فر آن را انکار 5 رده است این اختلافات ۳ هنسگامی که ساد گی جو د دافی دو ده و مردو ط بمٌطرت عردی بو دز بانی نداشت تا آنکه در اجه فتو حات اسلامیو آسیشتکگی یفمبر قر اأتزید عرب با اقوام وعلل دیگر نزديكبود اختلاف درالفاظ سرا ۱ ر) تخاب میکند بمعانی کند و دستخوش اعراششخضی کر دد و و حههحققت پوسیده جود, چنانچه پیغمبرخداخود این . معنی را پیثن بینی نمو ده ویر ای جلو کری از آن دلث قرائتر ا اشخاب نمودو آن رات زبدین ثابت ,ود زک پرسال آخس مرلو بر خه وش بود. و خود نیز انرا تا نیام بر 1 میخواند و مسلمین نیز انقرائت را انتخاب نمودند و قر آنها را در دورة ابوبکر بان قرابت نوشتند و در دوره عثمان مردم را تاش له ره ی آزمیان رفتن آن وادار بنوشتن آثرا در مصحف ها نمودند چذانجه شر ح آن گنه فرائت فاربان قر ان که مردم از آنها بنروی میکنند بدوره قاریانفر آن اصحاب بیغمبر باز می گردد که از آنها هفت نفر معروف قراء سبعه لگ علی بن اسطالت ب عو عنمان ین عفان وابی ين کر ی رتور اتوااس تاه ز ابو موس" آتمری و سایر اصحاب و تابمان در شهر های مختلف از اینها می کر فتند که همه آنها آنرا ثست یمغمدر خدا میدادند دراو آخردوره تابعین درقرناول هجریجمعی همّت کماشتهقراثاثرا ضبط نمودند و آنرا علمی خَدا کانه چونعلم حدبث و تفسیر برای انکه انرا مورداحتیاح عمومی دبدند قرار دادند و پیشوابانی که هموارهاز اطرافجمعیت هائی برایف راک فتن قرائت بجانب | نها کوچ هي کردند از ایندسته بوده و از آنها و ثابین آنها هفت نفرهشهور که فرائات بانها نستداده میشو دمعروف گر دیدند که نام آنها دراسْجا نکاشته میشود. نم یم < ۳۳ ابوعمرینعلاشیخ الروات -- که درسالع ۵ ۱ در گذشت عبدا له بن کثیر نی ی ناقع بن نعمم بر و ۱ عمدالله بن عامر حصبی ۲۷۹۶ ۹ عاصم بن بهدله اسدی(۱) و ۲ حمزة بن سب زبات عحلی ۰ ۱۵۱ 1 علیینحمزة کسائیامامنحوسن ۰ هم « فالتا آمها-غز رت الفاق هعتگان و :هر کدام دارای دی ادر روت مساشتد که در محل خود در کت این عم ضاط 2 دیده است:": سه نفر دمیل نیز که فراثات آ مارا صحیح و متواتر دانسنه اند نوست آهت گنه ۳ ده نقر مسشو ند و آنيا نز ندین فعقاع مدنی که سبال ۱۳۲ وفات تاقت و عقوت تن اسحق حور می هشال ۳ 1۶ کنشت و خلف بر" _ هشام ( که تار مخ فقوت او قرقنت شب )| مساشند و قرائت غبرازاین ده نفر از فسل بزندی و عمش و حسن و دیگران از شواد شماز | و ی ۱ چه و قتقاریام. میباشد و نیز در میان قاردان بیشوادان سیاری بود که مورد سبع انتخعا ب اطمینان و وئوق علما بودهءاند . در او قرف دو دم اهل صره آر دید ند قرائت ابی عمر و بعقوب و اهل کوفه بقرائت حهزه وعاصم و اهل شام بقرات اینعامرو اهلهنکه شراکت این کثترو اهل مدشهقر ات ناف دو دم آند . (۱) قرائت کنونی قران ازاوست (۲) هیچکدام قرائات حتی قرائات سبم خالی از شواذ نیستند (۳) - ابن مجاهد قاری اهل عراق است و از کسانی اضت کهدراینفت تألیف نمو ده اسخک.-. و 6 کسائی را بجای او گذاشت. بعضی از علما گفته اندعلت اتحصار قاربان قرآن را بهفت نفر این بوده کهچون علمایقر ات ژزناد بو دند و خو انندکاناز کو تاء نظری بر آن قرات که حفط انا اسان تر بود ا کتفا میکردند از اینجهت کسانی که بیشتر از همه مورد اطمینان و اتفاق بوده و بیشتر عمر خود را در این کار صرف نموده بو دند انتخاب کردیدند و برایهس شهری بك پیشوا معین گردید وی بکلی قرائت دبگران را مانشد بمقوب و ابی جمة و شیبه وجز اشها ترك نگفتند. ژ و نم 7 این در مش مانند ادن میداهن کلام در فرالت ت(لیق 5 ده و در ان به بمچ نفر کشا نمو ده 1 هر کدام و از شهری انتخاب کرده ۲ انتخاب پنج نقر برای ان دو ۵ که مصحف هائیرا که عنُمان دشهر ها فرستاده بمج مصحف بو دهاست هس جمد عصی نگ رک هفت هصحف دو ده ؟ه دهفت نقطه سر شماده و دوشهر دیگر .من و ب<زین میباشدولی چون از قر آنهای بحرین و یمن خبری نبامد و امن محاهد و دیگران خو استند در انتخاب قار بان رعایت عدد قرانهای عثمان را نماشد دو نفر از فاردادت دریگ را دمو مت آنها نمو ددد ۳ ۳ آن عدد مطایق گر ددل ۱ ( 3 ۳ وس یی ذر دن قرامات در سمد فرات ناقم و عاصم و صیح رین انها فرانت «سائی است و اولین کی که قرائات ر | تتبم نمو د و وح<و ه مشمو ر و شاف او را احصا کرد و صحیح و مجهول انرا لمیین نمود هارون بن موسیقاری نحوی .که در سال ۰ ۱۷ و قات کته فا تسه | خن در فرانت و نجو ود و اورل 1 که در این فن کتانین تالیف کرد آیو عسدالله ۳ سالام راوی که دسال 4 قر. کشت پوت وک مد با هفت فر اد قرائت دیگر اعضا کرد. م ان بت معر وف بیست و بنج و سای سر کوانات آنز اا سس سا (۱) بعضی از علما گوبد برای تمسكبقر ائاتسبعهبجز از غیر آنها مستندی از سنة و ی آن 2/9 نیست :واین کار را عضی از متا تون کر دنو مشپور کشت و گمان شد که تجاوز از. | نها-جایز نیست . اه ز آن هنگام که فرائت فران درس گشت و آن ۴ قر انت شواذ از اساتىد فن فر | کته دار ای حذبه فنی و علعی کردید و افسام آن متصمور و معسن کشت و از آنجا که از شان علوم آتنتث که قو اعد صیحمح آها مبزان. شناختن. باطل آن می باشند و ضناست* ۸ ای تشخیص صحیح وی ممالهالی ۳ باطل ساورند در تحه وحوه ضعف و شاذ از علم ات حقات کی قرارد ادرفت( بیروان شاذ وضعیف کسانی نودهاند کهشناسائیکاملشرانت عال ببر و ی از تداشمه و" دا اغراط شخصی عانم از آن هی گشته اعت . 45 شاذ و ضعف محقیقت بی, بز ند و با" اشکه طالب آمتنازتو شپت بو ده> و میخو استه اند رات شواد معر وف شو ند و کلماتت آنیامو رد انتقاد و رد باقبول غلما واقع کردد و با انکه اساسا دارای قوه تشخیص صحیح از شتاق نو ده اند و ی اش از هت حمك طئت ۵ *علی بحذدال ونزاع و 3 عللدیگر 7 از این قمل بوده باشد که بالنشجه از صی<ییح صر فذظر نموده و شاد وضعفرا با هه ستی قبول نمایشد و از هیچگونه دفاع از صحیح کردن باطل و باطل نمو دنصحیخ خودداری نکنند . بناجار از این علم عم یگرب راجم دشو اف تو امد رن دا 1 بل از آن که به لبعست صحیح کون میشد بطور استقلال برای او علمی قدو ین گشت و هقمده من بسداش شواذتنهااز حهاتی که دیهد و هبحکدام دار ای سند اساسی نبوده اند هس ند صاحبان آنها انرا درست و صحجحمی بندارند . ۳ شمیت از فرائثاتشاده سمش از عنمان از کباش که دارای ذوق و فر بحه نبوده و کور کورانه قرآنرا از آنان که برای آنها مرخواندند فرا مسگرفتید و از صحیح و مسد میشداشتند و جودداشته که یس از ان داخل در قرائات اگ دیده است علمای قنْ قرائت را دسیه سم تصیم نمو ده اند ممو آثر و احاد (قسيم قر ] نات و شاذ هفت قرالت معروف ممواثر و مه قرائت کر را فاد و مابقی ,۳ ۳ داش که ال و شر.ط در صیععت فرالتنزد بلج ۲ من علما دک که اه لا قرائت هسنادست مطادق و اعد ادبی چفی مد دو ی 7 و <2-و ه دو ده و هس مد محل اختلاف قرار ؟ فته و ۳ و حجه بر از او قصیح نر بو ده داشد بر | فر لمت هر بو ط در اج و عشبده شح<صی نعسمت و الا صه شروط اساستی 3 ۱ 3 عدم مخا(فیت ۴ات۳ 5 قو اعد ادبی - مو افقت با یکت او موف های عدمان هر ملد دطو ر اجتمالبو دمباعدل ۱ ( ی ا تاد ان فرالت اسبمد صحلح به سعمر " دس هر قرائت که دار ای «ن چند شرط نو ده سود" و ند آثر | ضععف و با شاد و ۳ باطل ممخو انند : ازوم شرط اول فطری و رعایت آن ضروری است ول از انجا که کت ار اد ستت و فصاحت مات بو ده علما اینشر.ط و تمه مو رد اهممٍ فرار نداده و منت و شهرت استعمال را متا نداسته نمشسر صحت ستد اهنت میدادند " شر ط دو دم را لمز اصحاب کامالاملمَز م بان دو ده اد و حجددت در مر اعات نو سم بر طیق ان هی کر دند مثلا در ابه ) اهدنا ااصر اط الهستقيم ( با آنکه صراط در اصل افت ستیسرن است رای رعات رسم االشتظز عمُمان دصاد می (و سععد و از اصا او لی صر فنظر هی 5 دون نو شمن سین تیز هر جند با ز سم لخط قر ارهخالضیبت وا چونبا اصل لت منطبقاست مانعیندارد آمرا شررط سیمبر ای ایشست که ه ارت سنای است ؟ه همداسنتاز سعمعر خدا(ض ) (۱) گویند قرآنپای عثمانی با یکدیگر کمی اختلاف داشته است از آنجمله آنچهاین جزری پیشوای متأخران از فراء که در سال ۸۳۳ وفات یافت ذ کرنموده که این عامر (قالوا اتغذ اله ولدا ) میخواند و دیگران ( و قالوا ) با واو و حذف واو در مصحف شامی بوده و ابن کنیز ( تجری من تحتها الانهار ) مبخوانده و دیگران ( نجری تحتپا الانپار ) بدون من میخوانده اند و ذ کر من در مصحف مکی بوده و مقصود از مخالفت احتمالی مثلقرائت مالك بوم الدین که مالك در تمام مصحف هاق عنمان بدون الف نوشته شده و هر گاه ملك دون الف خو آنده شود مو افقت اختمالی با مصحف غنّمان دار د )۲( در رسم قرآن کفتگو سباز اسنت که علما قرامت آنو| حصا و تعلیل نمو ده اند ۱ و چون رسم قر آن از زید بن ثابت است واو امین بیغمسر و نویسنده وحی بخواست اوبوده و از اين علم آنقدر میدانسته که دیگران نمیدانستند آنانرا به بحث واستقصاوادار کردومثل آنست که این علم توقیفی است که شرح آنرا خواهيم نکاشت 4 پا - ال گر دد در سماری از او ات علمای نحو حعضی ازفر اثات, اانتقاد مور وعلمای قرائت نان اهمست نمیدادند و مخالفت با فقو اعد او امه اقست وا طقت ون بو اسطله - موافقت باسنئد و روات در نطر آنها زیانی نداشت چنانحه در نب ۱ فتو بو | الی بار کم ( سنکون همزه ۱ داری ( می خواندند و از مخالفت با قو اعد با کی تانق مضی از اصحاب احبانا تفسیری را بمناست مقام داخل 5 فراشت فرای متالن ممصو د هی کر دند و چون اصل قرائت که از تیقهیز کر فته بودند محفوظ و معلوم بو د و از و قوع اشتاه انمن بودند در نوشتن فرآن نز و ارد شک دنگ چذانجه این عباس در یه ( لیس علیکم خجناح ان تبتفوا فطلا من ربکم ) کلم ) فی مواسم الحج )را زناد می. کر بغفی با کی بر شما نیست که از خدا روزی طلب کنید( در موقم حج ) بعضی از تابعینهم این رویه را برایآنکه اصل روانتمعلوم بود معمول می داشتند و ۳ است در باره از موارد که سصی از متاخرنن ی جزء فران شمرده اند از این قسسل بو ده باشد . اولین کس از قاربان که بقرائت شواذ معروف کردید و آنرا قار بای شاخ استقصا نمود و آنهارا از صحیح جداساخت ابو الفضلمحمدین حعفر خزاعی دراو اخرفرن دو یم دود وی دكدسمه ازفراثات ۱ جمع نمو ده 1 را داسیجشفه نسمت داد از مش رات ۱ انما خی لد من عاده العلمایاب فم له است که معفی چممن مسشود : خداوند از سدکان دانشمند خود هعترسد و ای غلما- او .| نات لمو ۵ه و انرا ضرت الهمل رای قرائات مجعول قرار دادند . شیوع این قبیل از فرائات باعث جرئت دسته از اهل شك و الحاد گشته و و مقالاتی دراین بادم,که اساسا راچم ره مسائل اعتفاددر وی نو 3 قس از فرن دو دم هنتشر ساخسمت . معروف ترین اشخاص بقرائت شواذ ابرن شنبوذ که درسال ۲۸ ۲ بمرد بود ار مردی جاهل و احمق و فراموش کار بود و بسیار غلط میخواند بیس ازانابو بکر عطار نحویاست که فوت اودر سال ع ۵ ۳ بودو قراثات راضاتخوت میدانست ولی از آ نیا که از حمله دمشو اىان نو سن ادتته وب نو 2۵ ۳ دیگران مخاافت هی مو د ۳ ۳ ۲ قران را حمل بر قواعد ادبی رد لرفیم می کرد و برای فراثات خود وحوهی - 913 ن در لفط و معنیاستخراحمیکردو کار رابر خود تباهمیساخت از [ نحملة آن ۱ قلما استنسیو امنه خاصو | تجباً )۱ ( نجبا را می خواند و آثر ااز بپترادن تر 0 و اسلوت و مان عربیخار ج میساخته«محون سایر کوفیان 13 در روابات قرائات رو ده مخصوص بخود داشتند که در محل خود سان نمودهایم( ۲( ی از ای پیشوابان دوره قرائت شواذ سپری گردید و امر قرائت منظمگشت و هیچگو نه ارزشی, برای فرالت شر اد نافی نماند و برای لغت و عرست و قرات علو می تدوین ؟ دید و نام | دن دسته از ۵ار بان از همان روت و خلفاوسر کردگان بانها دلب وم ک د | 6 سم دمن مشمند و ا نان ۴۳ مش فاد رین ۳ آنکه دکلی از مان رود و آبن یی نام بای از الا را از شهر های مختلف در فپرست ذکر نموده است . از خمله بدعتهائی که دار مت رات دید ۳۹ بان ] ۴:۵های فر ات فا ۳2 و اترا تاحین نامند که ا کون هم دسته که نز د آلجیی آنها خوش ایند است ازانباد مرکنند و فر آنرا بآهنگهای منظم و مقناسب می خوانند از این قسل است. ۱ ثر ععد ۴ آن عمارت از | تست 2 فاری صدای حجو ۵ را هل صوت رعد ور ار داده و چنان می نماباند که ار سرما و بادرد میلرزد و ۳ ۱ ترقمض ( و آن انئنت 3 واری در و مه و ت نما ید و با محر صدای حو د را باهنگی سسیه بکسانی که د. حال دو ند گی هروله است می نما بد ۱ نطر بب ( است و آن چذانست که (۱) این آیه هنگامی را که برادران یوسف پس از آنکه برادر خود را در آنها برقت و اژ او فا یوس شدند و در امر او مشورن م فنشت هن مسکند. و چا نظر آن در اسلوب بیانی تصویر امیشود . (۲) کوفیپا و بصریها در رسم قر آن بموجب قواعد مقرره بن آنها اختلاف کرده اند و همواره امرا سلماء مصر در نوشنن فر آنها رجوع میکردند و آنپا هر کدام تادیگری کمی اختلاف داشته اند از آنچمله نوشتن ( والضحی واللیل) بودکه کوفیها ببا مینوشتند و عقیده آنها این بود که هر وقت اول کلمه از این قبیل ضعه یا کسرهباشد ییا نوشته میشود هرچند واوی باشد ولی بصریها آنرا بالف مینوشتند سس وت لب لاب در فقرات تجعی ۲ و دز عمر 0 مد بر ای ۳ صوات رل دهد و در یت مد اثر | بیش از حد خود طول دهند . گر ۱ ح<زدن اتتک ( لیا تست ۵ فرانترا دصو رات حجرن اودری در و ۳ ِ سم خ ۳0 ار ند مثل انکه از شدت حصوع مارب و ۳ ۱ ثر 2 دد ( اسنت و ان جبااست که ِ 3 میم .ی جمعی دس از نمام شدن فرائت قاری مك اهدی معل فاری «خو آنند : اقسام دیگر .> ای ندو در )) ۱ ( در اغاز ور 2 ۴ دو دم اول کس که فراثات ۳ 6 و / 0 ور اات ۱ هسشضا) خو اند عد | لله ۷ بگر ه دود و رت او محر ورن ۳ ارعما خالی دو د ۲ عمد النه دن عهر ان عمد آلنه نو ه او که فرالت ِ# 6 ی 7 ۲ قرائت ابن عمر نامیده میشد این لحن را ازاو گرفت و اباضی این آهنگ را از و 1 : ۲ 9 - که 5 ۰ ِ سم یل النه دون عم فرافرت وسعنددن عددالنه و «رادرش ۱ نر | ازاباضی گرفتند و سعیتلت معر وف ۰ ۳ ۰ ۰ 1 ۰ ۰ ۲ ۳ ۰ و وخ ی ۰ ام نا لت هر رمان و ذ کر ون ور ۳ هروناارشمد ار تماط باقت و ور دب او ار 3۵ ور بحشش ها هی نمو د و هاری امبرالمومنینمعروف؟ دیف ( ۳ تس ۰ یمطبوع گشتوا . وت نی فار بان درل ازاینما معل این عم و ابان و این اعشن و دیبران از دا کهدر ِ ۱ : : ۴ : 2 ۰ ه ی مجالس و مساحد ی خو آند ند و عی ازغشا و عصی نار و «عصی اشکار | داخل در قراّث می نمو دزد از اتحمله همدم بو ۵ ( که ۱ ح<و د تغمتر ای ندز در ور ات میداد ( و الف مین کت را در | یه ۱ آماالسفینه کات 1۳ کی ( دش هی نمو 2۵ 3 ری هی خو اند هیال آنکه شاعر در ادن سعر اج ا(2طاء فانی سو ف انعتعا (۱) تحقیق آنست که هرحرف را بنقتضی خود و از مخرح خود تبانی ادا نه.ایند و , حدر انست که رعات صوت او و نما نات ولی ۳ نافی نباشد و «دو بر و اسطه مان این (۲ راحح آنست که ایناو ان دفعهبودهاست که اغنیابر ایخانههایخودقاربانی انتخاب #سکردند (۳) این شع رمطلع قصیده معروف است که آنر اقالی درامالی خودآورده وصاحب آن درست معلوم نیست و هر کس آنرا بشاعری نسبت میدهد و گوید ابوعبیده این قصیده را بعلیل بن 9 هجیمی نسست داده و آنر اصحیج مد | ند بعنیمن قطاة نو صف میکنم بصفتی که با بمضی از آن که در اوموجود است مطایق میباشد ۲۹۰ ماشهارا ههمعا هی خو آنده وننزاین اعدنقسمی ازغذا ۳ بظطو ری که آشکار نگرده منمایل پغنا پودند آهنگهای تازه در قراثت وارد می کرد . و صاحب جمال القرآ مه گوید اولین دفعه که قران بغنا خوانده شد قرامة هیعم ۱ اّ ااسفینه ( دو د ۷ شاد او لمن دویه بو ده این طور فراشست از همدم طساهس اش ی و این تجو از ات در رمان سعمیر و اصحاب ۳ تابهین او سادقه تدافیه تمه ترهدی از عبداله بن مغفل رواستی نقل نموده که کفت عم . ۷ هه رد ا در روو قح مک ه سر 6 ۱ ۵ ی مر تا هراق دیدم پر شتری سوار بود و آبات( |نا فتحنا لك فتجا میدنا لیعقر آك له ما تقدم منك وما 1 )الخرا میخواند و آنرا ترجیعمیداد ومقدار آنرا ابن مغفلسه همزه مفْمو حه همدو ده ۲ که بش از الف و 2 تعیمن مسکر د و لکن ترددی نیست که این ترجیع آرجیمغنائی نبوده است(۱) از اصحان و تابعین دیغمسر ای بو دهاند که فر آن ۲ ه:گهای شهر ی بهمر ین وجه و قصیح فرتل هحرح وخوش اند آر_دن لعححه در قر آن رو ان و شوا و با نزهت و طراوت منظم و طنیعی و بدون سم ۱ هحدو نه تصمع هی جو اندند در خالاف سدار 14 گر ازعرب که جون هعناد بخو آندن شعر دو دند و ادن اهر در نهاد آنها ۳ سشده و درقطرت آ ها نهش دسته بود در قران اکتا ف او شعر داخل هسکر وند و این رهر جند در ادای قران اخلالی تعکر وف صو رت انشاد شعر بخو د 3 و ایو معمی در هنکام بنداش قاریانتب در میان اصحابدر قرات بعضی مثل ان مسعود مشاهده میسگشت چدانجه ححاح در دار ه اد گفیه: این مسعو د معل رحجز اعراب قر انهیو از ۲ بمقیده من این طرز از خواندن منجربان کردید که قر آن از صورت انشاگشعر صو رت ۱ تلحسن ( خو اندن بآهشگک فسلال. گقاش محصو سا دس از انکه زنادفه در خو اندن شعر توع ۱ ۳ )را اختراع نمو دند که و از آن سالقة نداشت و آن ۱- در فصل بلاغت نبوی از منطق پیشمبر گفتگو ميتمايم .. را ۷ ۳۲ تسس ۳ هت ۳۹ + 58 ۳ 8 وت < ج-- و مت مب مس چنین نود کهنا هم باهشیگیای طر بت انگترق شعر مبخو اندند و می رقصبدند و بطور مخصوصی راه باتوی را مغبره میناهمدند ۰ و نقل از شافعی ست که زنادقه بر ای آنکه مردم رااز داد خدا و قرائتفران باز دارند چشن _ دند . خلاصه | نکه النزام و تعبد اصحاب بمحتالفاظ فرآن و ادای حروفان بان طور که از ببشوایانی که فقرائت آ ما هستند به سغمیر است زسیده در عتداد تقسد صحت معا خن بوده و علدای فرات خواندن بٍ_ِ را بدون تیحو بد عاط خغ و اه و متس ان مربوط بدسته از اهل قر ات است 6 اغرا اژ زمان غاا کر فته ضبط نموده اند 4 و ۸ ۱1/6 6 فصل سیم (فت فران و مفردات آن 2 قرانه بو از کته لت فرب انستر( کهفزجای دید جونگی اصالاح لته سر اشتن آن ار زواک کر شجحه مجامعی که از حجاح و غیر آنپا در موقم حج و بازارهای وا بطاخم وت ام ۷ هی است که چون پیغمبر از قرشبوده میبایست قرآن نیزبلفت قریش نازل گردد تا آنکهزعامت لغات را داراشود چنانجه طاشه فریش از سابر طوالف عرب بواسطه محاورت خانه که و سقایت حاح و خدمت مسحد الحرام و حز | نهاازمختصات | ناندارایامتدازانی از سای عرب فد و دب ال نز آسآمتباز را"برای آتان فبول تمودند و البته این اهتیاز را دربارء اغت بهتر قیولخواهند نمود . این کار حکمت بالق از طرف خداوند در تالیف سان حضوع عرب برای طواألفعرب بودزیر ۱ فر ان سعت فریش ننود تمامطو اتف قر آی بو اسطه ازول بر آو متفق نمیگردبدند هرچند در اوح فصاحت بوده باشد و آن بلغت قرش آنرا در عداد سار اعمال و ءادانی که همان آزها رالج دو ده از فسبل سحر و کاهنی فاد تابر فسل افثر اثات بکانه وسیله ور ای آن بو 3 که هردم را لش دادن به کته های دمغمسر باز دارند و آورا به جادو گری وکاهنی و شاعری و جنون و امثال اشها نسبت دهند در نتیجه از وزن و مو 9 قعت سغمسر بکاهند و ار و ۵۸۵ ۳۶ های او ژ ی از امور عادی حصت 4 مىان آنما رواج دارد معر فی رف و از دعمودن راه رست کا رخ درد راه کجی راادر پیش گیرنذ . در ایتجا که تفر # و 3 سیب تب ۹ فرآن با تس ۰ < علت د بگر بر ای بلغت ریش که پیغمبر با اومآنوس بود نازل نمیکشتمقایسه ول قر آنبلفت بدن فرآن وسایر عباراتکه از خود پیفمبر است بر قریش فرش ۱ و سالر غرم ۳ . 3 ۳3 در نعحه تشحءص استکه و آبات اسمانی است کون اونست داده نمسشد ( و نز باعث ۳ لفرفه بین طوائف عرب و عصیبت و بفش و کینه ( چون متفق بر غیر لفت. فرش نمبگفتند) 3 وک کو شاعری از عرب برای انها دسی خبالی هی اورد احتمال موفقیتدربارهاو بیشتر بود. تا بیغمیری, که واقعاً از طرف حداوند قرانی نساورد و از غسر طاشه خود نوده باشد ( مقصو د از اشحمله مبالغه در حضوع عرب برای ریش و آشارهبمو قعیت فرش درعرب است ( این مقدمات برای دفع. شیهه ,انیت که مد نا اش که ۳1۹ ی ان غیر لفت قریش بوسیله یکنفر, از قریش نازل میگشت دلالت آنبر اعجاز بیشتر بود . و این,عقیده. کشف از جهل گرشدهبوضمت عرت و با زاف گوئین ای سنتاشه و از اتجا" که مو فعنتگر ۲ ونم رده عه کفتن آن از حهت اعحاز کهسر حدبالاغت است هی باشد ناچار عیبادست بفصیح تر بن لغعات که لتق تشن است ۳۲ گردد که هر جع لفات دیگر هم باوست و آن لغاتهر چند در احن و استعمال مختلف ممباشند ولی در يك هعنی که طدوایا برای آن سرفرود هی 9 دزد ۱ و آن عبارت است از تداست حروف در ىك کلمه و تناس کلمات ۳ ۷ و ارتىاط اا هم مانعد نغمه های موسمقی که دارای تناسب مخصوصی است ودر کوش شونده مو فعستخاصی دارد ( متفق مسباشند . و قرآن آنحه از الماظزسا که در افتهای دیگر و حودداشته انتخاب نموده و ممان آنها التمامی قرار داد بطوری کهبمنزله دك لغت گردیده وان خود اعجاز دیگری است ز بر | هچند جمم مسان چند چبز مختلف سکن است وولی جمع آن دطو ری که صورت اختلاف از ممان بر خنزد و ذوقهای متفاوت بر آن متفق گردد امکان عادی ندارد و در محل خود در حث از حقمقت اعحاز ازان کفتگو خواهمم نمود . لقانین "که جز از لغت فرش قر قز آن دکار رفته عبارت لغاتی که جز از اس از لت نی متغف که سغمیر در ود ی اژ آنها شسر خورده و ممان آنها برورش بافته که ۷ از فروغ یت يم لغت قر بش در قر ]ی بکار ر فنه هو | رن اشزت س از انلغات جشم ن ۳ و اصر دن معاو به 4 تقیف که انها افصح لغعات عرب و همماشمد دس از م ب جر انها خز اعه و هدیل و کناند و اسدو هد در نزدیکی محه بوده آند و بدانجا کین نی ۳ ۹:1 و وقت مینمو دند و دس ازاسها ۳ واتباعان که دو ۳ <ر بر 5 الهزیل یشرت مساشد ۰ بعضی از علما گفته اند بحز ازن اغات اغات یی نمز "در قران اتتقمال- که شنت از و اخطی در کات عون که در ور اثات دمکانه نکاشمه 1 قران از حپل لیخ 4 لغات عر ب ۱ بو ر اسوذردجت ۳ یا شوه تفت ده 9 آنها عمار تٌد از 4 ۱ گر شرت ا تا دیاز خنعم . خزرح اقب + تین قسق«عفلاین ب» ,جریا" بت پجوشی *ی«ازقشقوه بپی> کنده:.. تمیسم . حمیر مدیدن ام سجد العشتر ۰۶ . .حصر موت .. " سدوس۰.. عمالقه .. ۰ انمار بان . بجع هه <ز افظفان» بت سبا/ را عمامه .. بنواحنیفه او . هر مه , تقیف ۰ دام تلی نی ای عدر چ ی «و ازن 1 نمر : دما مرد۵ و | کنون راهی بر ای تحقیق عو افم آنها درقرآن تست زیرا این اهات ازمیان رفته وبعضی از آلانا دیگری | میخته کفته:وپوسائل مقاشه بین آنها و لفت فرش منقطم گردیده ستقن < و الما آزاین فبیل د کر می ند پش از یبا چندکلمه از هراعت در - و ون از تر هو له فوقشت ابر اعانتا با ات قزر که اسان قر آست تقاوت کامل دارد . فرآن بطوری تالیف کزدنده کههر کدام از طواثف عرب می. سازش قر آن توانشد آنرا بلهجههای خود هر چند با بکدیگر مخالف و - بالهجههای دیگر لفت عرب ممنافض داشند دیخو آ نماد و در عدنن حال و#صاحت فرآن محفو ظ ماند و بر | صاحنتی قرآن مر بو ط تشم آثست ۴ این نکانه ایر یت 6 قرآن بو سیله آنطو اف عرب را «مفق بر بك منطق نموده و ممنرلهً مك ملت کردیدند زبرا اتاس آ نها یکی است و در قراقت ۳ ( ازاقبیل آثبات همزهو فخفیف آن و مق و فصن و فنعم و اماله و آظهار و ادنام و از - قبیل ضم ها و کنران از مثل علیهم و الیهم و ملحق کردن واو در اتهاه و درعثل منهم و عذهم و باء درمثل الیه و علبه و فه و حزانبعا ( مختلف مبباشند ز بر ا اسف مور عرضون تن بجر کدام از,طوالفب ترا رنه آمجه شوج دی شوانتق ( ) و در عصی از مو أقم بت کلمد در حند <ا برای هداسیت با سماق «طور مختلف و «لریحه ها مشفاوت کار رفته است مثل نراء که لت ححاز ,است وبری» که لغت تم و سایرعرست و هر و درقران استعمال شده اس وحجو اسب ) فاسر باهلث ) که لغت فر ش.است و زو اللنل,اذا سبری ( اف لت قیگزا میت و این مبح<ث مفصی است که سبیارین از,علمای, امسته عرنن. ازرفتل ام دور دیگیان آشاوه رخ از بفواره: اس نمو ده اند . و به وحوهی که بدان آشاره نمو ددم رالات مختلف می .گر دد و راو بان هم بهمانطر سق قل هی فنق ریق رواربت آنجه ازقسل مد و اماله و نظبر آنستوسته ای فلت تمع| ۳ ائتهای هفتکانه که مر دو ط بماهعت ۳ دار ای نو ار هماشد 5 و علمایقر ات آنحه از ا(فاظ قران که بیکی از وت و جوه مب 2 وهم این موضوع را جون موود.همت است, آنرا کاملا استقضا و نتبم نموده ام و تخبف همزه لغت قرش وححاز است واثبات آن لفت دبگرآن است و ود یاقا مکه کلمات نبی و بریه و خابیه و ذریه را بهمزه مبخوانند و با سایر عرب مخالفت میکنند وعرب هنگام دعا و استغاثه و مبالغه در نفی چیزی مد معدادنه یاه کشتون حرف مد است ژباده از مقدار طبیعی و قصر کشبدن کمتر از. [نمقدار است و این دو نزد همه طوایف معمول می باشد وفتح لغتقر بش است و اماله لغت نیسعد است و اظپارلغت ححازاست و ادغام لغت تمیم است و اشباع ضمائر در بعضی ازلغات نزديك به یمن ازحمیر بآنها منتقل گردیده است زیرا ضمیر مفرد متصل نزد آنها بمد و اشباع نلفظ میگشت مثلا در کلمه ( لغة ) لفتهو تلفظ مینمودند و ضمیر تثنیه متصلرا بیا تلفظ میکردند و در ( لفتهما ) لفتهمی میگفتند. و ضمیر جمم را بواو تلفظ میکردند و ( لفتهمو ) میگفتند و دیگر نفخیم است و آن حر کت دادن اواسط کلمات است بضیه :یا کسره نه سکون و از اين قبیل است ( و اذا نودی للصلوة منیوم الجیعه | بضم میم که در آن تفخیم وتثقیل است و اهل حجاز در هر جا تفخیم میکنند مگر کلمه عشرهرا بسکون میخوانند واهل نجد در همه جا تفخیم را ترك میکنند مگر در این کلمه که آنرا بکسر شین میخوانند و اف یکی از معانی نفخیم است و دارای معانی دسگرین. عظ مناد نی را او سمشوابان که ارات نموده اند تاک بل احضا زر ده اند و این اهتمام فوق العاده درامرقر | تست که نظبر آن برای غر اهل قرائت و حدبت در هیحکدام از مر سانقه ندارد ۳ مو جب اسف است که | نحه مر بوط بحشه تار بخی لماتست ار کت جود ح<ز کت حدذف تمو ده اند که شرح آثرا در ممحت ای در موفعخود داد نمو ده آدم ۰ نزولقر آن الق ر آنعلیسبعة احرف کل منها ظهر وبطن ولکل حرفحد بهفت حرف ولکلحدهطلع) | ۱آیعنی قر آن بهفت حرف نازل گردیده که برای هس کدام طاهر و داطنی است و برایهر حرفیحدی و برای هر حدی مظلمی اس ) (۷) و در آنکه مراد از حرف وحد و مطلع چیست اختلاف نموده اند عقسده سششر از آ نیا ۳ آاست که مراد از هفت حرف ه«فت اغت از لعت های از قر یش است از اط زاف هکه تافیش که بیش از این نامی از آنها گذشت ۳ ادن نو حیه تنها ۱ بعصی اء مایت 2 دث ۱ مه اجرف) سازش دار د و مععی «ع«ض ۴ (از قسل رل وطلم ( همم ی ماند . بعصی از علما ۳9 من در وجوهی که بو سبله آنها لفات عرب اف هی - گردد تامل نمو ده ام و آنها ۳ هفت نوع بدون کم و ژیاد بافته ام که ات همه آنها تاژزل نویه ۲ ۱ -- تبدیل کلمه یکلمه دیگرچون حوت وسمكت وعرن وصوف . کهابنمسعود ار یو اس تاد روحشدیل عورفیبحرف دینگر چون تاو ت و تابوه که قرائت زبدین ثابت است و عیمان ترا تغسر داد ایو نت کر و( ج) (۱) این روایت به تعبیرات دیگری نیزوارد گشته است (۷) از گفته های پیشعلت آنکه نوشتن قر آنرا بزید وا گذارنمودند معلوم گردید و آنات چون اختلاف مذاهب را درلغات میدانستند برای آنکه هر کس بلمجه خودنخواند فصیح تری نکس را براینوشتن قر آن انتخاب میبکرد که همگی بر يك لپچه متفق شوند و ازاین جپت بود که عمر میگفت هیچکس را بجز طائفه قريش وثقیف در نوشتن فر ات مداخله ندهید و عثمان گفت با بك نو ده از تقیف بوده و املاه کننده اژهذیل نوده باشد و ویس خی تست مت متا اس سا مد ام ۳ ۷ ۳ - تقدمم و تاخیر در کلمه جوا ن ی رز بد تو به و سلت توت رد و یا تقدیم ۳ تخر در حروف جون افلم ساس و بان 2 م۳ ریاد و با کم شدان حرویجون ماله و سلطانب» (راها و بدون ها) وقلا نك فی مریه 8 - اختلاف حر کات بنائی چجون فلا نحسن هم سحن و دب او "٩ اخملاف جر کات اعرابی جون ما هذا بشرا "که این ستعود آنرا برقع خواند است ۷ - تفخدم و اماله ولکن نوع اخیر اختالاف دراحنمیباشد ودر اصل لغت نیستو تفخیمنزد فصحای عرب هثر و مشهورتر است ۳3 معذی یت ا اهنت وی هشب که ولاف آنهنتقر آوتزابازل کر دنت 0 یی ۳ خو اسمّه باشد از ظاهر فر ات صر فدظر کین و با دالهیجه او سازش نداشته و تلفظ بان در خالاف عادت او بو ده باشد . طر لق نیع انتخات کند و اگر در مععی تجعسری دد ند وگ ود مانعی ندارد و ادن توجهی است که با فرائات مختلفه که بابةٌ آن این قنیل از تفییرات استا مداست ات و عضی از ارف هفت ناده"وخه فراقت گر دیده جو ن ۱ ماالث نوم الدین و عبد الطاغوت ) . عقنده نو سشده رت 5 مراد از احرف لغانی است که لهحه های عرب بان مختلف دید تانتو اند هر کرام از طو اف دلغت و اجه حجو د بخو اند و همسنمعدی ظاهر از حرف نزد عرب مسباشد ۱ ۰۱( و علت انکه آترا هفت فرار داده انست که هفت عدد کاملی است و در سداری از مو اقم انش عدد دکار رفته جون ارات هفتکانه و زهسنهای هفتکانه و هفت روز که خداو ند کائنات ر در آن خاق نمو ده و هفت در جمحم 9 شا براین کلمه هت اشاره مینست جر ۹" (۱) اما نس از اسلام از قرائت بحروف تعببر میکردند و میگفتند در حروف ابن مسعود مثلا ین است و مقصود قراگت او بو 3 (۲) صفدی در عدد هفت چون معروف است کتابی تألیف نموده که آنرا عین النبم علی طرد السبع ) نام نپاده وذراوست که هفت جاهم تمام اصتاف عدد است زرا عدد زوج و فرداست و زوحرا هم اول ودوم است و ۲ زوج اولاست و 4 زوج دویم است و۳فرد ۱ " اول است و ۵ فرد دویم است وفتی که زوح ال فرد دوبم جمم گزدد عذک ۷ است «مقداری از میت ات هر نک گنج را دشر بو ده داشد و آن اشاره وباست. که قر ان با «(مسههای کون گوان طرزر لکتت امد تن نیت دممز له حدو دی برای کلام عرب مماشد و ۳ هدام از آن دود معارضد من نسدت و هر ۳1 در مقام +عارضد , ین و نات اصر ار _ کند بالتشیچه شور هدایت او مهمٌدی تکرح دون انکه نظر وی دراو تاثبری داشته باشد چنانکه از فو اند ما و ماقم رهسن دهر ده مد هی, گردند بدونانکه وجود | نها در خلقت ۳ مدخلیمی داهیه داشد ۱ اما دقسه << دم ۱ طهر و بطن و بل و مطلم ( اشاره بت مقصود ار ظهر اعجاز است و مراد از طهر همان ظواهر ادبی است ومراد و بطن و حد و . از بطن حقایق الهی و صور اسمانی است که فیم آن مطلع بطر بق عادی میسور نیست هر چند ظواهر بدوی آن مفهوم میگردد ِ و مقصود از حد تذ کر دادن باولین درحه اتکی لفت با قرانست که از قیه از صفحه قبل . ح ۱ و همچدین زوج دویم باه اه ول ی نیا میا کق استساو اعد که اصل اعداد است و 1 که عدد تام ند حکماست و آن عددکامل است و فوق نمام است و همیشه در شماره مبان هفت و بالاتر بواو فاصله میشود و میکویند واحد آثنان ثلاث اربم خمسست سبم ونمان و تسعهو عشرة تا خرنیز در ( سیقولون له رابعپم کلبپم ویقولون خهسه سادسپم کلبهمر جمابالفیب "و یقولون سبعه و ثامنهم کلبهم) بعنیمیگویند (اصحاب کهف) سهنفربودند وچپارمی آنپاسک آنپا بوده و میگویید پنج نفر بوده و ششمی آنها سگ آنها بوده از بیاطلاعی و میگو بند هت نقر بوده وهشتمی آنپا سک آنبابوده ) بس از هفت هشّت را بواو ذکر نموده و ر صفدی مثالهای دیگری را که بمقصودکمال و یا مبالفه و با تبرک است ذکر نموده است ولی این عله که در آیه برای ذکر واو آورده است صحیح نیست و فقط توجیهی اسب و حق آنست که آوردن واو برای تأیید قول آنهائی است که آثرا هفت میدانستند که آنها مطمئن بگفته خود بودهاند برخلاف دسته های دیکر که آنجه گفته آنها از روی مین وظن است و از اینجپت میان قول این دسته و دیگران بواو فاصله گذاشتند و ابن عباس گفته پس از نقل قول آنها و ذکر واو عدد منقطم میگردد و ثابت میگردد کم عدد آنها هفت بوده است و ایت از حسن نظر و اعجاز قر آن است که در کلام اسراری را چنانجه در کاثنات ژنده است بکاو برده است بر خلاف گفته صغدی ( که دارای اطفی نینست ) ببه کل ۳۶ سب سم آنیدا تر فینمو ده و با خر دندر حه امال (مطلم) که حهرفت اعحاز است با و از ی ۱ افق قدر بشرجن با لا هدر ود و سو | ۳ ال هم بر ده و انن تاو دل هر جند ۳ در جه از ۳ رب دور و خالی از تکلف (ست 3 انان 4 دار ای دو ق ورالی اژ عرف ممداشند و حقیفت اعحاژ و درگ متلنند «حقدقت نز دبلث در است و شاجار سادقعن هم همین هععی ۳ از دا دت اسشاده (جو ده و ۱ ۴ عتارت از اعهر ست 4۳ تععاق بلقت و اقجار اشت که کرام 9 و این کلام بای هر رمان و هر دو ره تازل "کر مه و 1 ون ن این پن وا دجو د. مشاهده نما دمم ۰ (#ر ح<ال جول این جدیت. ۷ حدی فججم .اب ست ۳ ی ان لقسدر و ارد تگشته ۳ علما در باره مععی ان اختلاف نموه ده اند + طا دم این 4 را 3 2 ۳ ۳ ۳ وا هماع ثر ارت اخممار نم یم ۳ هر ِ- ده ۳ ۳ 5 3 . | بد آثر ۱-3 ۳۷ و سا 0 3 نظر یه آنها << ای است ,۲ او را وا ار ۰ ۵ ر قران داره از ال ظله-استت« ۱۵ درا ۸ رب می ناهندو مقصود دا وان ی :ان آیبه آیبت ۳ آ اقا دارلی مق دا شوم بات زیراقرآن مره از این قسل القاظ است بانکه مقصود از لفط غرب لفظی است که تمام طمقات در 4۵, آن بیان تنو ده و ی بردن ان محتاح به دفت و تعمق سجن آزجه از ادن بل الفاظ آنرا احصا نمو ده اد :نیت کانمیة و با قدر ی ستمر ۱909 تمام آنما باس صحیح ازاین عساس نقل کر ۵ ده ی 2 سس که ۳7 ۰ 5 1 4۹ فران اه ود ۹ ۱ ۱ ۰ ۹ هز ۵ در معدی «عصی ار ۳ ی 3 ۳ ۴ دای 2 دو ن مر 42 تمو ده و مهدی آنرا از 1 > ۷ تس ۳ ۰ که همکان بان مر اجعه میی (جمو داد 9 معدفت سور بمدز له ددو ان رب سحم #۶ی تانمم و در ۱9 0 11 ۱ اد ی دسست و هرد دور و رد مداهمدند وار در و و همو اره در تسشگاه کعبه ۳ دلیل آن از وی درسسص ی کر دنل وِ او جو آب میداد و سبو الهای ناقم دن ازرق از این ج ی 2 عماس رگ انرا در حای دددر ناه یم مور ات و دز حواب سبو الات او بمو د 3 ثر ۵ ید از ۷ الفاظ ای سانت۵ در تب سا ۳ او شعر های قصیح غرب استدلال مو ص 1 ول محل ی ی دسست ۲ "لا عر ۱ مرگ 1: ن الفاظ ۵ آن و اوه ۳ از ات ت دیگر خی ۰ ۸ ۲۹ 4 او 4 ۵ 391 هه ۰ ۷7 مششاععر ابت #صی بر ۶م۵ سل ِ در ۱ ۱ ان روسین اعسیت و ا دار ای ار ا(فاظ درقر آن معانی ۲۳۰ انشا اه در عمر معدی متداول ثر 3۵ اهل اور بکارر ۹9 ات ۹ ر مد در ۳ 1 معی ممعحدل ای مانزد کطمات ۱ ۹ ۳ ۰ طلم کفر و و ابمان 4 در معانی _ ری ی که ۳ معانبی لغو ی ر 2ص ر تفاو نی دا د تال + حون ته از د رده و 3 ی در انمعنی 5 هسمادر ۳ ۳۳ ِا اس ال شدن وه ر 7 گر م۵ 2 ۰ ی ۰ هقیوم سو ۵ جو لن اپ ۰ وا قر اثاه فاتیم گِ نه ( ۹ مر اد از قرالت در ا یزیا سان و مقصو د معادعت هل بان مدا شید 2 و اصحاب ۳ اعر اب می تا هدند ۳ دادن وسبله معمی قران را ؟تشف تمو ده و از اشتتاه دعر ورن هی آمردند جدانکه انو هر دره روایت (کرده ۱ اعر بو | ای آن و لوا غرایبه ) قرآن را اعراب دهید و از غرائب آن فحص کنسد. 1 ۱ ۰ وشرام. - ۲ دعصی ر عر لب ِ دیگران از ع-ر عرب این آعر آب ِ اعر اب نوی ی و و سم 2 ۳ ۳ ِ دمان بر 2ه اند 1 در رمان دتع#جر ام ام در ای اب از ای دادن 9( ۹ هن را از ۳ اصطلا ج. عفلت دا تهاند . علمای ادستت ز باده از رل و اوه که از فارسی و روهی و نمی بکار ر فتن و حمسی و «ربری و سر بانی و عدر ای و قبط ی گر فته شدم و از های غیرعر لی است احمتا نمو ده اند که نیتیا داوزان لفت عرب سرون درقر آن ی تقیر سا رز( کته ز قصیح دشمار هی رو ند . و علیت بکار رز بردن ا نها د رفرآن اشست که برای 9 یالقاظی ده ورد قد اه 5 وا گر و ر آن! ر دم ش خودالفاطی وضع نما یدنا اچارو ضع 1 نمااتدا و ی دو ده و عر ب ساقه بوسحم آن ند اشیه و السته بکار 1 ردن این قمما ل از الفاظ نار و | نسعست ناجار و اه های " ری دا که ساب ین معانی واه هر حمد احچنبی داشد باید کار در ۵ و دون ف * وآتن مر است ات ۰ ِ 5 ِ 2 اشحهت علما بلاغت ادن قاسل از کلمات و مهو فعست خاص ۱ نها در فر ۱ ل - تور که هیچ کلمه نار در اظم | سایت تمتع ان حای کسرانها شود دانسته اند و ادن گنه ی صسحیج و باس که آنرا دو م۵ ۹ و دیم 3 رت ۱ از الفاظ 5, رآن کلماتی است ه | نها ۴ و <و ه و نظانر و و هر اد ار و <و ۵ افر 2 ی زا مد و جو ه و بط ر الفاطی سین 4 دار ای معانی و نظا ار و افر اد ممعدد در ۳ 13 مم-اشد هل هدی که دار ای ۷ ۱ معدی هس درقر آن باشد از سل مات و ددن و دعا و دیگر از زین سل الفاظ جه و اه هه سنه ۶ هه لته و ۱و ۳ بت کدام و رت ۳ ۳ مِ سنا ۰ 5۵ ِِ در معانی متعدد بوسیله فرشه که فاعده عمومی در ادست است کار رفته . اما افر ادعنارت از کلمائی اک در «ث رسمه از معانی بحز از معنی همعارف ادن فارس در ان دافت ممایی نو مه ط ۱ ۳۹ ر ارش امو ۳ شرت تال ۳ ۰ ۰1 1 , ِ ۰ 1 ۰« ۳ ۳ ۳۳۹ " 1 جنا ره در ا ده ۱ ۳۳ اسقو نا اص ی م«-يٍ. ( کي کلمر4 ات ور 5 حا ی حرل ۳۲ عت 4 ود <ر در 1 1 ره ۳ دمعنی ۳۹ ۱ نی گنت تیه در #ر 9 ار از بکا رقمه دمععی خسشدی 2 در باست <ر ۳ | یه ۱ طهر الفسباد ۳ اد و ال< ۵ ط <ا .۵ #ص اشفدال سل ج #4 دمعععی سسمار و ۳ ۷ ۱ > تِ_- ۰ (2/)) ٍ 2 ف 7 فصل چپارم ۳ فر ان در لت ح تشکری ما در اسنجا از وجوه ادبی که قران او ابداع نموده و سیس گ سندگان و نو سندگان از آن سروی ۳1 ده و شایع ۳ دیده است نماشد و برای آن مبحث جدا کانه است باکه منظور گفتگوی از ان است که لغت عربچگو نه در گر 1 ن حلوه نمود که بحای آنکه تدیا ات رایج ان 3و دشمار | ند درتمام ادو ار عالم رواج پیدا ند و از مقدارطبیعی خود بالاتر رفته در سراسر عالم اوح گرفت . 0 قران که کم و زباداو دارای اعجازاست همانند نوری است که رواجلفتعرب هرچه تجزبه گردد و با شمیف شود بازفروغ خود را از دست بوسیله قر آن نمیدهد و هیچ موجود دبگری نمی تواند در مقایل او عرم وود کنف ۳1 آ که اساس خلقت 8 کر ق و گر دهوواضعنت آسمان و زمسن تغسر نمادد . قرآن لفت عرب رااز تمام آلودگی ها پاك کرد و اسرار و مزابای باطنی وبرا درانظاهر ساخت ومعانی دقیق و مرموزی را در لبای اعجاز دروی بودیمت گذاشت و ان ترا منقاد برای قول اسلویهای مختلف ویر گسات قفا کون از حقایق ومچازات گردانید 93 او را دصو رت مج آوری مرورن آورد که هرچه بیشتر انسان دراو و نی قفا وی می افزاید . در تتیچهیجای | نکه تنها لغت مخصوص بطوائف عرب بوده باشد در تمام ادوار تاریخ و نزد عموم اقوام و ملل با بك لطاقت و سللاست : ی نظیری رواج بافت و این خود ب؟ بت" از ولا گلن اعجاز فر آن اشتت ت 4 اغت عرب را ازمحیط محدودعرن او حداده و در افق بلندو وسیع تری قرار داد . ۷ و سس بد م6( گردد . و آنگاه کسی این آبات را بخواند() ( و قضي ربك" الا توا ال" و ۳ یاه و بو الدین _احسان) اما تن نك السکبر آحذهما آو کلاهماملا 03 نز ۶ ٍِ_ و 3 ۱ -_ 8 22 ا ۳ ۱ (ما نند ه افکار متماشند از ادن هت اسیش: که هییحگاء لت حجهخعهی از حدو ة هل اهر اف , و نهر هما و قل لهما قولا کر بما و ایض هم جناح ۳ را 7 اس ما جات .| و مه ۶ ۱ مق ۵ ماه رو ۱ ) (قو م میباشد مداركك آ نات تا هنکامی که در وضعیت آنها «تجری تال اذل مر من ال حة , و قل رب ار جهما کما زبیاتی مش آ .ریک اعلم دما نم مده و مدار 4 آنها تو سعه نساقمه ی تیحاوز کنیل و چنانکه ِ 3 ۳ و ۱ دا و ب تسيز ۴ ۴ ی ۱ ۱ وس ال ولا این اک ال و این عفورا پواهیت ژ اثر بای و دست باسر از اخلاق و افکار صاحبان ار ها میتو ان ی هر 2 < ۱ ۶ ۹ 4 ده 5 را «صر سا و قر دوه دو ده تشد ازتعسرات ار غلمی و ی هی تو اند االقربی حیه و سک و اسب #۷ آه سذر یر ی المدذرین , و لت هر فوعی زه دح افکار و تصورات ان قوم در اهمیت 2 لغت هر قوهی باشدو الفاظ صورت گوشده افرا دو افراد قوه هفکرء الفاظ روحمات و عادات آنان ر ددست ۳ دل و نمو نه افکار آ تا و در صحفقه الفاظ دیخو انشد کائوا انحو ات الشیاطب. ای ااشیطاق ار ۳ ۰ 5 ۵ . 5 ۳ 1 97 ۹ 4 مس هر 0 ۵ نی ح ۵.8 ۲ مرلو بس ۶26 ولی ادر خواسته باشیم از تعبیرات قر ان و اسلوب آن وضعیت ۳۹ ایتما ره من ر» و رل تر حو ها فقل لبم 1 هو ه ۱ دح مر .سر و[ _ح ی مملو لة ال فلت وا ها سا 9 رز 1 _- ببسط الرزق لمن بشا + و بغیرانه کال باده عبر اس ۰ 9 گ ۱ دهم و | ایتر و دو صعت زندگانی اقا قح .- ال سیم بط نت ۸# ۱ مب مع بگ) 6 ۳ بیط 1 ه ح حس. یر ۱ ماد ِ ۶ 8 6 حم ۹ 2 1 1 ات ۳ > ۳ خسة رد ال 9 19 ۳ ر 429 ۳ ه دا هقاسه با ثار 3 و صعیتن عرب ۴ سس حم مدهد بحوبی معلو م 2 دد 2 ف ن برز هم ژ تنلهم ف ۳ ۱ ۱ ,و ۰ »ی 1 سطکت ۳ 0 ۰ "۳ . 5 قر آن مو او د فکر عر ی امست و اسلو ف ان 7 نمسّه ان مقساج نهاقر ار داد. و ره ۳۹ ار نا 1 از فا حشة , ۳ یلا و ٩ تلو ۱ :۳ ن تکوم مقاسهثر آنبا. محیطعربتانراهنگام تزول آن بدستآوریمبنیا گر خواسته وصعءت عرب داث ۰ ۳۹ ۳ ان و ار ی انر ا تما ده اوزای و اتحطاط عرسا نوف اضه و هر که کسانی خو استه باشنت از این راه فضاوت نمانند و ق و ات جوم له 1 الق و و9 من 2 ّد با لو له سلطان لا بسرف استا نذاشد تاجار از اند که تار یخ و تکاس 1 گرفند 1 عرزب در نی الفتل | کال م منصورا. و لد تشر بو | ما ل الییم . اد" ( 2 ۱ ح آ" 2 ۹ 1۳ ۹ مه 0۵ رطق لا و ده مره #6 ان دو ره در مسی6یی در حجه ار ی و ۱ الیی و ده و (صعدی کافی ۳ شداعت داشته و در رعلو م حتي یبلغ اشده ۲ وف با لمع ان اه ۱ #۳ ما ۰ و تج ۵ 6 بر ۳ ید ۱ ۳ ۴1 ادا کل" ۱ بالقسطا يا مستوم د لک ات۱ قر ان و ععانی ِ حکم بلمّد دابه ان و از طرف 99 دفت از حقایق | سمانی و دفانق 1 ی ۳ ور من ند 9 ی سر 6 ۱ 5 ۱ ۳ ۰ 1 عنو ۵ طسبعیی و اسر او توتین و حل مش ات دای وا ۱ ( محال است از حمعننی پ 9 2 ۹ ۵ علم السمع و و و و9 الق سا ل او نت ۳9 ۹ صدويی که تمه ۳ دت درحسی سر و کار وا شتا و مسجو ۵ اژ شرایم و قواندن و علو م ۳ هعارف عنام ب ۳۳۹ ۱ ۱ 2 ی ر ار دو ده ارت درا و اضح 2 9 ادن نظم و اسلوت رقق نج ظ ت_ ۷ اس یت ی مسولا. و لاعش فلا دض رح لك آن تعرق الا ر رض و آن آاک ۱ ی 1 ه حرط اک آنانرا 2 او ام و خر افات احاط زه م استصا ۱ اه زد ر دك ۲ کر ۱ ۱ + نمو د در الجبال طولا . کل ذراك کان سبله عند. ر ۱ دك مسکرو ها ( ۱- که تفصیل اینها بیاید ۰ (حثأغچحضىقچىقجضس سا شث_غ_شثآر ۳ سو ره اسر اء [ بات ,۳ ساسح یسیو وت ۳۳ بععی خداوند ح؟ 1 والز ام) نمو ده که حجز آو را در سمش یاو درو مادر خو د اس؟ کو کار داشید اه هر دو دا ن؟ بر 1 ها تزدتوبه ببری رسند بیش آها اطهارملالت راز خشمق با نها )مکی و آناترا زجر منما و با مداراو نیکی با | ها سخن کوی برای آنها تهابت متو اضم و روف باش و | با خدای خود ) بگوی خداو ندا بر پدر و مادر هو سچ: دانکه 1۳ در خوردی درورش دادند رز حم کن , خداو زد با نحه در خاطر شما- ) فکژون است) | کاهست اگر مردمانی شاه باشمد و او تو به کار انر ا آمرز تبداسیت حقوق خو دشا: وندان (ییغمیه رابانما برسان و سحیزان و درماندگان در عر تر ارگ ۹ کن) و سعو ده خر جیمکن انها که سهو ده خر حی مسکنند بر آدران ث-طانند و او بخداو ند هر کاه ( از دشگنه اسان علت تقکس ) خود داری میکنی و از خداوند امید فضل و رحمت داری ( که ترا بی نیاز کند ) با آنها بامدارا سخن کوی . دستعای خود زاشگر ون حجو د محئم مد (یغل مبکن ) و اثرازیاده از حد از مکرن(افر اط در انفاقمنما ( تامو رد مامت مکختههسکناه ی نشمنی خد او ند روزیرابر ای هر که «خو اهد تداث و و سیم متیکاژو ات6( خود | کاه وسشاست . دختران خودرا از ترس ۱۳ همکد ند« ماشماوایشانرا روزی مرد هیم زرا کشتن آنان گناهی بز رک است . بزنا کاری نز ددكمشوید ز بر ا ژنافحشامیباشد و بدراهی است که ۱ هی دبما مد ( اف را که خدار ند خون انها را محترم شمرده است هسکشمد گر از روی حق - ۳ 5 مظلو م کته شود ما بر ای صاحب آن حور دزی ۱ بر صاص ( قر از داد دم وی در 2 ) انقام ( از حد تحاووز تکنیث و او ۱ از طر ف خداء ند آ بای شو د. پمال تیم نزديكث نشوید مکر از راهی که | برای او ) #تر است تا نکهبالم شود وبه دسمانهایخو دو فا که زیر ا دمانمو رد ملع لش هنگام کیلهکدن (در معا مله ) تمام دهىد و با تراژوی درست داشمد ادن کاری ۳ و خوش عاقفمت اس . ازچیژی که تورا بان ۲ گاهی نیست پیروی مکن زیرا کوش و چشم و دل همه انها ,مسئولند . با نخوت بر زمین راه هرو تو زمینرا باره نخواهی کرد و ببلندی کوهها نخواهی رسسد. همذآنها ار تکاب ان نز ۵ خداو ند زا دسهد ات ۱۳۰ هر کب در اسن !یات بدقت نظر افکند و معا: سا «خو نی مقابسهقر ]ی با فزلکگ. کند و دارای ده بي ساام و نظری صافی نوده باشد از و صهیت ارو با خلال حر وف و کلمات و دستورات اخلاقی ان ۲ مهم ی که در عوعای تمدن و اقم کته و اخلاق آنان واسد و زندکی آنها مصطر ب مباشد القا شده اسست) فوری ساطع « یلد که وضعست آنان را تیچ اس یب میدهد (۱)و ۱ ۰ ز عما و دانشمندن| بعضی ازملل ارویا خو استه ناشذدبا ملت کنونی خود ۶ که بر !پا در شهوت پرستی فرو رفته و :علسان روی دانقراض گذاشته وردائل اخالافیدر و شبوع دافته و جر نومه امراض ده رآنان هدهشر ات و حویی و ددی و 1 و اىمان دب نطظ رشان بکسان گدته و دوسسشانندل بدشمنی شده و اسر اف و بخل و افراط و تفر بط و جزاینها ازمقاسد احتماء یو اخلافی مبالیان داز در آنها حکمفر ها بوده و در متام اصالاح ت سرون تدامده اند . » و رو شتهی آ نان ,۱ مخاطب سازند و نصحت و ا رشاد نمایند محااستبسانات ی هحکم تر و رساتر از این اىات برآن جمعمت القا نماندکه صورت حقیقی آن ها را بطوری که وضعیت خود را در كت نظر مشاهده نمایشد مجسم سازد و هر کاه مدنی بر تار بخ سک رد و #۳ از نزول و فران , و موفم آن | گاهی نداشمه باشند و بوضعیت اروت در ۳ ن دمم بو سبله تار مج ۱ ۲ گهی ۳ ۳۳1 تر دددذی نحو اهذد امو د که ادن ابات از طرف ۳ از ۰ دن مصلحین ملل اروبا در این فرن صادر ازج ۸۳ انش شا بر این کسانی که این کتاب را 7س وگن که آن چا از ار 3 خداو بل که عاام دایب رار کا رازن و عبت عالم هماشد نار 1 | بخود ۳ ه-4عمند 9 مسا سرت معثرف ْ ۷ ونیا تقد راد که صدور قرآن در ده ور ود 45 عرب در هنعی درجه علم و مان و صالاح آمسخته ۰ مفاسد اخللافی زان مت تکیت ما دك ۰ 2 از امور بدبپی آن است که فان عر سب را بر يك لغت جمم تمو ده و آنحه از در 2ه است و این معنی را تار بخ (۱) کشف از فساد اخلا آنان بواسطه دستورات| کید 5 ی بانپاست که حا کی از وساد وضعیت آنان میباشد . س سازی هس۳۳ ... ,۳ ت- - تسیر بص ی ۹ ۳ ری بسانت | 3 - ۳ ِ 9 ۳ ۰ ۳ سه مب مزایا برای لعت عرب متصور است در آن بودیعت گذاشته و این لغات هر چند با ۳9 میخالفت دار ند ولی از اتب که خاصمت کال آن است که:در هر:جا نثیداً بد اخقلافات را از مبان برداره وهمکانرا بز تک امز متفق سازد ( و کی این»جهتتبود از اولین روز داش در ٩11 نون هیچ جمعیتی در سگجا سک نمی " هدند و سمت بهمچشر عت و فانو نو پنادشاهی تسلیم نمیشدند) حما نحهاز لو ازم نقص آاست که هر حادای گذارد حمعیت را متفرق سازد و آنان را از عقصد خود دور نماندو وضعمت عرب - دطو ری بو د که هر فسله لغت خودرااز ۳ کامل ثر و از عنوب و نقاتص سالم تر هی دانسته و مقباش صجنحی در ايق جر آن دز دشت. تاش اش و و مقداسش بوسیله قر آن هعترن .+ کرد وف ۶ و قضاوت در امور مخنوی که بحش طاهر هنشهی تهیشود وتنها قر آنطر قمقافنه مربوط بقوق و فطرت اشت ومقاسةبین مرائك آن در تهایت پاکلام بشر نیست اشکال است مخصوصاٌ در موضوع بلاغت که آخبرین حد آن اعجاز و امری فوق طمدعت نت . سای که در ان باره فصاوت هگن خو د محدود «طسعت هستند و نممئوانند در ماوق خود اظهار نظر - کنند چون فاقد این کال مسباشند بدا براین نمیتوانقرآن را باسایر گفثار ها مقایسه نمود و با آبکه سغسبر خود ددون تردید از سایر عرب فصیح تر دود دا این وصف گفته های خود ۳ طر ف مقاسه دا قران ورار تمی داد ۳ آن ,| در عداد ترا های دشر با انکه در یات در حه فصاحت ود مسدانست و این کار نها راچم بخداو ند کهفوق طبیمتاست میباشدو یس کسرا بارای اعمال نظردرقر آن ( "که درغایت راستیودرستی است) نمی ناشد. و مدا بذاللغاس فی هذاالقر آنمن کل مملاعلعم کر نو کر نا عر سا عبر دیعو ج لعلهم بتقون ( در این قرآن برای مردم از هر مثلی آوردیم شا بد متذ کر گر دندقر | تفت عرس ٩ دار ای حبلگو نه کحی تسمت | شابد ره جکار شو ند در این ولد قا ان رامانتتعامت قظر نج و تطیسی خواصتتف شود ( هیر ای موع )یه خو ددار ای اطلفب م<صو صی ۳ ۰ او که های بمشدن معلو م ۳1 درد. .45 ۱ 1 قران و اسراز بلاغتی او نو دناچار در نتیجه آمیختن وی با لغات دیگر موقمین خود را ازدست ميداد و سر انجام بطرف اسستقیخ وخشیال .کی کارت و در عداد سایر لفات مرده از قبیل هیر غلیف و نظایر آن که هصربها_ آوز انز بیسشگه ها دفن نموده وا کنون علماان را کشف کردهاند میگر دید . اسلوب بلافتی قر آن باعث آن گردیدکه علمای ادست در لفت ار تباط لفات عرب تتبع کاشد و دران عامی مستقل تدو ین نماشد و آن ۳ با علوم باعلوم دیگر ارتباظ دهند که بوسیله آناغت عربزندهماند زیر ا ز در زنده ماندنهی لغت و دامردن ان هر بو ط بمردن و از نده بودن بجو د نگیرد مخ | نکه ان لفت بسرآنای او ساو: ان و درست | دد و بادای م یل آن علم و افیباشد در ادن صو رت .۵ ان لت رنده و دا شده اتیت و , ال هر لت واسته 1 ی ۳ . ؟ٍِصٍ_ ِ . ِ ۱ داسعت. ۵ قابلست هر و ن۵ هو بر داشته و در عحن حال سیعات دو ده و در عحت تا در ۱ سایر لتات ) و اقم نو د ۲ دارای جمال طاهری و باطی ر دو نوده باشدچنانکه ت وحسن سیرت او عبباشد واین معنی درلغت عرب رن و حودداشته که آن نز دو امه قران ااست که هس از ایرد بشر ح آن همه داز دم ۱ بر ای ۳ قران در اغت عرب وحه دبگری و 1 حفظ لهحه های لهجه های عرب و ادای آنست بهمان طربق که بدان تکلم می عرب بوسبلهقر آن_ نمودند وهم اسان کردن تلفظ دانست رای کسانی که بی ار آنمی 1 ید ۲ ار قرآن و حود نداشت معلوم نمیگش تکه عرب در ان دورء بحه اجه تکلم هی گرقه و بجه طریق مخارح را ادا مینموده است . و برفان ابن معنی لفغت عرب از میان میرفت زیرا اساس لغت عرب مبعنی باصوات و حروف و ترتیب آن در تلقظ است واشهنی را بخوبی مشاهده مينمائیم که بسیاری از عرب در ادای حروف و کلمات توانا یستند. ( هر چند صحیح بخواشد ) و بقدری یم وصضعف هی خو انند که کی لت ۳ در اشای تلفظ می هیر اند رممکن ات وی این مرك .کم کم سرابت باصل لغت وادایهقصود نموده در شجه لقیت بکای از همان بروذ 1 اين مز دت تنعا راچع با بن لغت میباشد ز برا لعت های #۳ دار ای چندن نمونه کامل ۱۳۳ مانئد قرآن تتتت 1 «اخر ین جید.از ال ادنی وسته بای آورقن تطعی آن برایهیجکس مبشر نباشد ( قل لان اجتمعت الانس و الجن علی ان باتوا بمثل عذالقرآن لاباتون بمثله و لو کان بعطهم لبعض ظهیر | ) هلپ جنسیت فرب درثر آن ۷ از تا ثمر ات هم قران در جمععت شری آن دو د ی مبان فسائل عرت تالف نمود و برای 1 تشکملات سیاسی که ازدستو ۲ انتاسمالی سر شمه ۴" فتَ داد . بالنیچه در زیر بر چم اسلا م روی زمینرا فرا گرفتدد و برحهانمان ره کیره دار ای اهمیت تار بخی شدند . و اعجاز فر آن هرچند مُستقیما اژجنبه ادبی نبوده و اساس آن اعحاز ثر آن از ازنظر اجتماعی که عدارتازسازمان وحدت سیاسی درعاام ات نظر سیاسی وادیی میباشدولی خایترددنسست که اینمعنی ازو جهه ادبی و دالاعتی تامین تفه است زیر آهر کدام از طو اتف عربت باهمه اختلافات که چبه ممان | ناو <وِ دداشت بو اسطه<سن اسلون و حذاستی ۹9 فر آندار ابودگ دان میم شام سس و محلو بآ ن کر دودنن ۲ اختللافاتیر | که ممان اناناز جهانی و جود داشتر داشتند و8 فرآنلعت ] نهار انکمیل مودو بطوریآنر ازیپاساخت کها کر ت71 در مقامتکمسل آن بر میا ءدندودراینباره کو ششها میکر دند رساندن! تراباینیابه از کمال مر ام ۱ ها امکان پذبر ندود و نو اسطه اختلافانی که هر کدام از قبایل با بکدیگر در شنون آذبی داشتند اگر بات قیرله آزعربهز آبایدر لغت ایجاد مینمود در نظر دیکر ان مورد انتقاد میگشت ,النتریجه سیر کمالیخودرا از دستمیداد تنها قران توانائی انداشت 9 خر دنر و زازرو زکار خو د که این اختلافات را از مان بردارد وافکارا تانرا در یکیعا تمی گز,دغد .و سیز کمالی آثلعت را جیابان زساند . آری ان کار یکانه سیاست و تذبیری بود که قران در تأرف سیاست قر ان ذر بان عرب بکار برد زیر چون افکار وعو اطف عرب را درتحت تألفمیانعرب تا ثیر مت نها یافت نا کگ زیر ازهمان راه بر روح و فکر آنان چبره گشت و آ نهارا بطرف کال و فضبلت سوق دادویس حت ۵ حسه 7 اک تسلیم فر آن ۳ دبدندنقالص و رذائل اخلافی را :نها نمان داد و آ نار آ یف فا ناه _کمالات تاو شین | شنیا کردانید ویس ازخواری گراهی وعز یز شان. گرد در نسحه زمام تمام امور عالم و دنت. گر فتزد بظور بکه نظبر آن در تار بخ سابقه نات گو نمی ۱ آنان هنسکام جنگ ازسرعت پیشرفت زمین را مساحت میکنند وچنان بود که هنوز شروع بجنگ نکرده با فتح وفیروزی هم آغوش میگشتند. ار اان همان اعر ابی بودند ۱ ٩ جاگ حه(دمیبر دند کانه | فتاجتماعی بوده وطولی تشد که بو آسطه از زر ۲ محو ونابو د ۳ زیرا آنان تنها برای اعور مادی و رفع گرسنگی دیون مد دند و حز بلذات مادی عالاقهدیگر تراشنت . و این تغسر در روحیات عرب تنها در نسجه قر ان بود زیر ا فرآن طمع آنهار | صفا داد وروحشانر صیقلی کرد و حقادق اسخانی در آننه طمع آنها هنحکی کر دید و سرشمشان رو حانی کشت «طو ریکه نز دبك بو دروحشان بطر فاسمان درو از نماید و بانتازه در نفوس آنها ازراه لغت تائیر نمود و نظر آنهارا متوجه بحقایق ساخت که ۵ ۳ موردی بر ای ۳ افکار شعرا و خطا بافی نگداشت و گفته های انان نمو ااست راون وا که قران درنهاد عرب ۷ است محو کند وحمست و فو مت آ نها ۳ نماث . ۳ و علت اساسی آن این دو 3 که قرآن «<و ی درو حمات وعادات استبلایفر آ ن و اخلاق عرب ۱ گاهی داشت و بلغت خو دشان با ۱ ها کفتتر برافکار عرب . میکرد و البثه این معنی در تاثیر الفاظ در مخاطبین تاثیر کامل دارد و همکن است بات معنی ازبك لفط تسبتبهر کدام از مخاین که دارای اختلاف در ر وحمات سمل معمادن سظر آ ود و از این رو تو انست در افکار عرب رو ای 5 کا و در مقادل طغمان آ نها مادک کن و خدادان آنها را از ممان بر دارد و در مسدان مخاطر ات بر آنعا دمشزسمی و بل ب و رب 3 مه عصست و قوت و موفقمت که در انیجام آمور داشسگن ناخار نمسلدم برای وی شدند و اين تسلیم ازنظرفطرتادبی صورت کرفتو گرنه ازچه روی ازسابقه تار مخی خود دست بر داشته ووضععت اجتماعی خودرا بس از اسلام رها نمودند با آن که عاداتی 3 بسشیمیان با نا بارث رسمده بو د کاملا درمیان آ ما حکمفر مائیداشته و بگذشته خود فوقالعاده علاقمند بوده و بحفظ تاریخ خود عنایت کامل داشتند و انقلادات عمومی نمز در حربان حوادث آنها رخ نداده دود که روح.ات آنها را تفس دهد وعادات ۲ افر ۱ - کشت نماشد و کی انشت در ملتی انقلاباتی بد بث | ید ومحرای او اازا رف سازد تک قموما ابن اقلانات عز تفس مختصری( که تتها بو ط بامور عرضی مدباشد و در اساس زند گانی دخالءی ندارد ( ۳9 دا ولی فر آن همحو ن,ادوار زمان که انقلابانی ابجاد مسکند در تأثیر قر آن در آغیبر خر رد ووشمیت سایق آنان زا درهم ریخت واساس روحیات عرب زند گی| نهار او برانساخت و از آنویر انی اساسنویندیگری بر با نمو دو برطبق نو امس احتماعی کهشخصیازمیان ممرود وشخصی تست که دارای نوعی دیگر از اخالاقست بجایمیگذار ددر وضعنت عر 57۳ ۶ ی پا برچا نمود .و از آنجا که تاثیر فر آن ازراه لفت بودهو لفت با فطرت عرب تماس کامل داشت نناچار اورا بذیر فتند زیرا بشر در قبول احکام فطرت کمتر چونو چرا بخود راه میدهد برخلاف احکام عقلی و وهمی که هموارء مورد نقض و ابرام تزد او فرار ۳ ۷ و کر زد اعران که دموستّه صلاح خود را در فساد داخلی وحور بخود مسدانسته و شمشیر را جزبرای حمله بخود نمیخو استند وبطوری از جربان عالم دور و بیخبر بو دند که خو درا دمنز له شا قشن تمام کر ه زمسن مستندآشمتد 9 این وضعنت چگو نه کین بود چشسن بیشرفتهانی نموده برعالم فرمانرو ای کنند و لی فران ازراه اسعاد حنست عری خالی ازعضست که اساس جامعه اذبی آن بر الفت ومعدلت و ارتداط دا هىدء بود موفقست کاملی را و جامعه دبنی خاک گردید و اختلافانی که میان قنائل عرت در لغت مو جود بود از مبان برداشث و دلهای ۳ ِ ان متاخ رال سس ممانه این لغت. ولغات دیسگر بروشی که علمای ترست؛ظبر | نرا نتو اند انجام دهشد ۱ مت ۸ چ عم تا لیف نمود "و دی طبینی که دا فطرت انسان سازش کامل داشت رای آ نها آ وید و <امعه داشی را بر داأبه حامعهادبی قرار داد رز در | هر ملمی 15 <امعه ادبی نداشتهحامعه دسی مر ندار ند : و حمعدت انا جون جمعدت مردمی که در بازارها بر ی خر ند کالا کردهی اشدو ممان اما ارتداطی و حجو د ندارد و درو ع و ددع4 در آنما رواج کامل و نزرول فران د«صو رت عغر دی 3 شمه اختالاف کد مسانه مسلمانان از جهت نژ اد ۳ ۳ آن و و ۵ داشت آتاتر | دممز له رگ دن ور ار داده و کو ی سك لت سجن اد و ظاهری مختلف باشند . و تار بخ علمّی را چون مسلمانان صدر اول نشان نمندهد که 3 | نکه در تحت فشار دشمدان دو یل دهمجو حهنمسثبد ین را از دست ثم دآدند و ث#ر و ن۵ه سخمی ر ابخو د همو ار همتار دی و ار ریم مصعععی <ر مصعیت ددن هماثر 2 ۳ اژ جچس دسدو دیسسنط و مردانی اسمانی مبتاشتند ۳ در من افتن و ز نر از | دمان وا کر فته اند . آدی قرآن شپا حافط جنست عرین و تا ر آن از حمعت استقلال ادبیقر آن و عزت ( وشجاعت ) و جز اینها از اموری کهباعث شرفت مسباشد بوده و تنها حافط استقلال لغت عرب و مانع از دخول اغات دیگر از قصیح و عاهی در ان نو سبله ان که از غتر عرت اسللام میآور دند ور دید وملتی 5 اسمقلال ادبی ندارند استقلال سیاسی نیز ندارند و این استقلادادنی 2 برای قرآن 0 نگردید. وربا | نیکه توراة و انسیل. کتابهای؛ آسمانی نودند تجوتن دار ای فیناعت کامل: نبوده و جنبه اعجاز نداشتند اصل اولی آنها از میان رفت و جز هی از مردم (بعکم آنکه در ور قضید فر د نادری و حود دارد ) آا نممخو اند در اسحه در استقلال آدبی آ نها ر برد مهمی دب بل آ مد و اصل اولیان تابو د ۱ و ۳ رازن معدو ۵ نو آن منم ۹۳ 9).جت باستان شناسی آنرا میدانند و از او [ گهی دارند . چنانچه قبابل ژرمن ( غوط ) در فرن پنجم میلادی بر ابطالیا حمله بردند و ترا متصرف شدند طولی نکشید که اخلاق و عادات اهالی ابطالیا در آنان تأثیر کرد و عادات و لغت خود را ازدستدادند و بتمدن رومانی مانوس ؟ دیدند ودانشمندان رم واقالش گیب و ادار کر دند ۳ نان کش باشرق ونانی تدو ین نمودند در نسحه ۱ عو طمت ) آنان از قمان رفتو در ملت رو مانی مستهلكث شدند ۱ ولی عرب با آنکه دمما لك مد نه حجمله "کر دند شخصت خو د را از ودب مت ندادند ( ٩ و از لت زر من فرو ع مختلفی دد ید شت و در هر مدصلقه تفت لغات ۱ صورای د<و د ک فت تا فرن ششم که ۵ 0 1 دِ سماست در یکی از فرو ع 1 مه گر بات که دو را بان مدءقل کشت و در آن نشو و نما نمود و از فروع زرهمیٌ,, دو فر ع اتگلیسی و هلندی ش از دیگری نو سعه سافی چنانحه از اصل زرهنی لفات درگ اسلندی عمشعی ۳ و ندز لت لا ر مانند سو دی و نمن درارو با رواج گرفت.و از ان لغات فر انسه و ابطالیائی و اسیانی و غتر ان از لفات علمی وعامی حدا کشت و خود از مسان وق و ری ای ان تن ی میان بعضی از شعب و شعبه دیگر هیچ مناسبتی نم تو ان بافت . ی ولی لت عرب همواره اهمتخود را حفظ نموده و هر چند مسلمانان از دین بیزاری جوبند ولی پابه ادبیت قران و لغت عرب پا برچا خواهد بود ( انا نحن نزلنا الذ کر وانا له احافظون ) و اک قرآن وجود نداشت لت عاهی در اقظار عربی شبوع هی بافت و کناهائی ثیز :آن لفت نکاشته ممشدل ۱ ۳ بادشاهان و امرا در مقام جمع آن ی | مین ۳۴ تدو دن مسکر دند چذانکه هضی از بادشاهان و شعرای رومانی (۱) در جای دیگر گفته ایم که تا کنون معلوم نشده است که لفت عامی عربی در دوره ندوین شده باشد پس از آن در جائی دیدم که با عقال کانب در قرن سیم کتا, نوشته که نام آنرا ملپی گذاشتهاست و در آن اخلاق عوام بغداد ومکالمات | نانرا ذکر کرده و آن کتاپ معروف نیست . 0۵ 2 لفت عامی لائیعی ر یم نمو ده و لت ابطالبائی را از آن سرون اور ده و دونانسهالغت رو ی را که لغت عامی بونانی است تدوین کردند و این کاری بسیار متگالن 0 و کسانی که در اين مقام بر آ شد کارشان بجائینخ واهد رسید و از اين کوششتافرا رسیدن آخرین روز از عمر خود نشحه نخو اهند زرفت و ای آداپ و اخلاق ثرآن کنتگو در این فصل از نوعی دیگر از اعجاز فرآن که در اهمیت نظراعجاز سیاسی که در فصل سایق ذکر شد مبباشد و آن کفتگو از نظر ]داب اجتماعی و اخلاقی است . جای تردید نیستکه اداب قرآنی آداب انسانیت حقبقی آذاب فطری محض است که هیجوجه دست خوش اراء و اهواء شری نکشته و مکر.و خدعه آنان در اوراه نیافته باشد . هیچ نهیتی مد ازراه. | رای یتآ بسن سید انب ری شناشد و مقاه جاسته با راز ننمایند و هیچ ملتی جز در نتیجه فقدان آن دچار مشکلات نکر دند و این همان داب فطری است که باختلاف اقوام و علل و افکار و ععادات مختلفت قمبگر ود و | بن فطرت مانند ناموس جاذبه عمومی در نظام تکوینی است که اجسام و اجرام کوچك و بزرك و متخالفبا مکدیگر را با هم الفست داده چنانجه رب نه از فطرتانسان که عالم صغیر است در نظام اجتماعیمیباشد زیر ا آدمیان همه از يك ریشه بوجود آمده و دارای بلثك.سرشت معماشند تنها اختلاف آنان در مظاهر فکری که معلول اقلابات و حوادث گوناگون در زندکانی است میباشد و آن دارای حدمعینی نیست ودرهرجا برحسب اختالاف عوامل کم یا زباد میشود آنچه از آداب اجتماعی ناشی از عادات گفته قابل تغبیر و آفجه ناشی از سرشت انسانی که ممدء طهو رافکار است بوده باشد ازخاصت طبیعت شمار رفته و تفسر پذیر تیست و هر مقدارکه انن آداب با سرشت مك جمعیت مللائمتر بوده حیات ادبی در | نهاقویتر است س 9 0 و دوسته هدف آدات احتماعی اسحاد انساثیت حقیقی است فرق میان ]داب که بهیچوجه مربوط بمحیطمای گوناگون نبوده و در نعحه انسانیو تشکبلات خفن از مجقافی رد دق »و فرق منان آدات انسانی اجتماعی تشکیلا تاحتماه عبی و ماس آلست که در آداب ویب مصالح واقعی که مربوط بجامعه انسانی است منظور میباشد در خالاف تشکلات اجتماعی و شساعه ی که تما مصلحت آن <مععت در او آن دا وین هرچند با مصالح دبیگر مزاحمت داشته و در این راء با هر منظور اصلاحی همکانی تصادم نماید که بگانه وسبله برای دمشرفت این فسل از تفکبلات کل قو آنمن مسماشد و اساس آدات اسانی اننت که تمام افراد بشر یشب از موحودات مستاشند و در همه آنها «سبانست, بلث اصل حتف ۳ شود «رخالاف ممادیسداسی که مخصو ص سث دسته از جمعیت شری است و تنها مصلحت |ندسته مراعات مشود ۳ عر کاه آدان نقسانی که وله ار تماط ار اد و حمعت ها آذاب و شرابع بسکند یگ معباشد و بر ای تما حذودی ار خرا »و میاه ات قو زقی تعسو ناکت بتاچارهرح و مر حیدر حمعست دشری ددید می | مد وحعل قوانمن سشتر بر فسادان وضعىت میافزود » وافراد التتانی مانند سایرحیوانات که هی کدام جدای از بکدیگر زند گی مییکنندو بتنهائی بغون خود قیام مینمایند و پیوسته میانشان دشمنی و تعدی بسکدیگر حکمفرمائی دارد ممبو د که سرانجام ان اضتلال و تابو دی احونت.. ۱ و شر ایم در عالم راهنمائی تیکو برای جمعیت بشر است که مثافع | نافرا آشکارا انا شان دهد و حقبقت منز (ه عقل انسانی ات وه ه تال خ انهار | فر اهمساخته ۲ آنانرا دطررف سعادت سوق معدهد و آدات اجتماءی بمنزله قس اقتنان:است که زند. کالیروی وابسته باواست و ایجاد نسبة بين مقاصد و اغراض عقل و مو اد انرا عهدودار مسماشد ٌّْ | داب درانسان درحکم شرایم ی و کسانی که دار ای ادب نیستند آزشرایع بهرهمند نمیشوند هرچند درنهایت تهذس اخلاق ودفع مفاسد و ۳ ٍ تشخیص خیر آت از شرور نو ده باشد با ین و صف «حالانان بر آیمذافع عمومیسو دیندارد ۰ ك۷ُ مقصو د | داب ۳ ن شت کههتظور ازان قایستد همانیی اخلاقی تأثیر آذاب قر آن در اصلاح بشر ازخد تعاوز بکند: و | دایرا دز نهاد انسان و نماید و است که در نعسحه آنهیچضعیفی ضعف آر اش دد هیچ گو: این برای او رادعی از داخله خود ف راهم شاد 5 بر او جیکورعت نما ند زیرا همداند که بنوسته خداوند باعمال و حر کات او ناظر است . و اجتماع امری روحانی و دارای روح است و هبج ملتی با یخدیگر جز از راه تحاذب روحی که بر اسان آنمقاصداجتهءاعی و هىادی اولبی حماتی استو ار وه مرتدط نذود وسایرعوارص احتماعی ازقوت وضعف و ثمات و تزلزل و حز انها واسته ضعف و قوت این روح میباشد و بر مقذار که از این روح کاسته شود اب عو امل ی را اش نی یه متتتایل ,مسکود و «وامطافر اجان از کت رهنقطع وگ ددچنانحه اجتماع ملل منحطه از اینقسمل بات ها نان دمنز ه افر ادی هدصی سییر دون وحود رابطه مبان نها هسباشند و حمعست ای 5 اجتماع خالی یتست و هیجوچه | ثار احتماعی ِ زه| هم تب (عسیت ۰ وقتی که در آدات و ادستتورات فران نظر افکسم و تاتران ر مم قر آنورو ح درنفوس وغرائز انسانی فینشگه نم هیبیندم که همهاننها در تکسحه اجتماع آیجاد چنسن روح در جمعیت میباشد که آن را در بکدسته از اعر آب دفنده و توستله این رو ح در تمام عالم فرمان زواثی کر دند بآ نکه پیش آزاین مردمانی خرافیوبتپرست ونادان و خبیت النفس( و متفرق از ,کدینگر ) بوده و با بکرشته از کارهای بی اهست اژفبیل چویانی و نظیر ان سرو کار داشتند و دموسه بر توسعه نفود خود افزودند و تمام عالم را دخو د متو حه ساختند . و تار بخ در دنبا حمعستی را مانند مسلمانان در آغاز اسللام بخاطر تمناورد آن هنگام که تازه عید بقر آن بودند بر خلاف عادات و اللاق خود قیام کنند و درتحت اتف ای در ون شه و دارای دق هت ومفای یت و کمال معرفت و اسان خالص و شر ح صییر وسایه کنتالات ابسانی ازعفت و فلت و امانت وعدالت و خطوع کت برای حق و حصفت و 1 صفات فاضله افنانت .گردند و با همه ره خاشنت بممزله تكك تن در ادن صفات شوند : ۱ علو م اخالافی ۲ احتماعی و ترسمی هر جند محیگاو اشک ط - طهف تا ثیر علو م اخللاو ذهمجد برآهعن و امد لالات لام ۵ دعصی ار مواقم و بر د ۹ ۳ اجتماعی در تر امت نو اقص و حتران تما دد ول دار ای خاصت دم (مسمت 8 - اف الوم سب اجان در افکار ی ری دهد و در قلوت و اعمال ۳9 تا دشن 1 ۱ اد ۳۹ ح فان ۹ ۳/۹ 2 تالا ۳۹ ۱ ۵ ابید ۳ ره سر ره تیا قوس یی لا ت ی بش ز ی 0 4 ۰ طنون و تشسکسکات ممماشد و در هر حله تصور تصوتری از نك شخ که وار ای جرا سر و زر ۰ » ۰ فصادل دو ده و از #ر نعرصه رالاس ه<سم میسازد ؛ 7 3 دصه و در دمحعحو 42ص رات ور خارحی دجو د و ۲ هر حجدد هحعص و سس سود مصّداق حعععی بر ای ان ۱ ۰ 1 ۰ ۲ ۹ ِ ۳ سح مس رد نادری دافت ت_ زرا ازراه اين علومنمنتوان| داهیکامل «حقتقت فطرتانسان تیذا ۶3 ج و از ام اجتتبلال ۳ ۱۳۳ و استاطات ۳ ره حبات آفراد تست نمی 3 شش 4۳ ی ! دد و از آن << ۷۳ عقلی که در اخلاق و اعمال تاسری سک ۳ گس انم ح<ز دثر شمه ۳ فضا بای عامی و فاسات ی که مر بو ط داعمال حاز نی (عست ۳ ۹ . أ مد ۳ 7 ۱ ۰ ۱ تمماشد و قوم وت اس ۳ تاسر أ ن در اصالاح اجا ری ِ عادات مار صعبف 9 این مععی " << ار راه دین ۳ مرو ی تعلسمات رات وورحی اسمانی او ان دلست اورد . اری تا سر ادا فران در نقو س مسامانان ماشمد ان دو 2 که ۳ نمو نهازوحیدر آن وحی هر کس که انرا میخواند نازل کردیده و برای انم حالرن عصیلع , مسبت میداد که اناثر | و دار مامل رس فکر در هعانی و روابط آن 3 القاظ دو اسطله دون ام وح<سن عاانت آن می نمو د و در حدیت است : (ه ر که قر انوا را خواند نبوت را همان دو بهلوی خود ۷ داده جر که داو وحی وس ( ۱ ۱( ۱۳۳[ سس سس رس وس مت سر سوت سس مت - )۱( بو 3 قراه فقد استدزح التبوة بن جنببة غبر. انه ۱ نوی فا 1 ۱ ا ۱ بم ۵ ۲ 1 معفی رای کمانی که دارای دوق ادبی و معر قت درهوز بمانیی و اسر ار خطابی و مجاور ات قذی مدا شند مخو ی معلو م میت ده جه و سب بتتانی ازاعر اب فصیح از طادفه مصر 1 اصو ل فصیاحت 3 بالاعتث لگ ۰۳ های آنان مدز نج ۹ ۳ آن چنان, کسانی 3 دا رای قدرت کاملدر ۱ راژ مو ضو عات خطادی و ممفنن در اصو ل محاور ه نو ده «طوری که گفتههای آترا درق )۷ اطر اف ژعن رایرنموده و در هر حا نُوذ کر د انتشیو ۱۱ ]نکسا کل هی 0 تیا زد <ی و - گرفته اند بدین وسبله قران تو انست ممااب عرب ۳ اشکه در گمان تا لیف فر ان مجان تا کت ۲ ی و ده و هیحگونه نظاهی عرب او سبله اخلاق ۳۳۵ الق تمایب وا ان جمویتی تشکیل 2 نطو آن در انیا _ دمفرمانی در اهمیت وعرابت در تار بخ سا بق۵ نداشته و ازا داب ویفکری احتماعی دد لد ایب که بر اقکاز و عقاید عرت مسئو ی, گقبت و افکار مختاف ۳ تمدیل سث فکر نمو د 1 بروی خود را تنها از اخللا ق که دابه سازمان هر حمعت واساس تار بیخ بآ نان ممباشد و عقل ناشی از آن و مظهر اعمالشان مسگردد انشماد.می ثر دورو تار بخ هر ملت مادام 15 0 و اما اخالاق اسمّو ار نگر دد د با بدا: راشود زیر | تاریخ دشری بمنز له حامه است که تار و نود آن از زند.گانی افر اد وف دنو ماده حقیقفی ان اخلاق اسبع. وان اتها تین لیایی. .که میان طبقات جمعیت از ,خورد و کلان ار تباط دادهء و ون فردی ر أ دممز : 4 مك جمعیت ۰ <موتت را دمم ۳۳ ركث فر د مسسبازد و قر آن در کمتر چیزی مانند اخلاق بافشاری کرده (۱) و آنرا برای همکان شکار سان امو ده بطو ر که حای ار دب بای هیچ کس بافی نگذادته ۹ ۳ #۳ ی هنکام که خو استه است سغمیرر ابممتر دن و لیکو تر ننصفات سا بداو را بعظمت - اخلاقی تو مب وه استچثاننکه. کته ه ( ان ال ۳ ی خلق عطُ مم)تودا رای خلقی بزر لمییاشی (۱) هر چند ی 0 قرآن در در توحید مق از هر لسوت ول واضحست کهاهمبت توحید قر آن از نظر اخلاقي و اجتباعی است ِ آ س_ مههتر بن اصل اخلافی که فران شررا گوشز د بان نمو ده مهمتری اصل ۰ است (تقوی) است و آنبگانه اصلی است که ۶ 73 ی اخلافی آن رو امط هعان افر اد اندان ۳ نگ و ۳ مخاه وا ۰ ان آتان و خداو یل ۳ مستحکم امه واین کلمه ۱ اخلافی و احتماعی پر لسان قران داثر است و هقصود از ان تسج ۱5 انسان از رد جر که داعث صر حو 3۵ ۳ ۳ ار است در هدز د و ده ۵ نو ابر ی را ددون رت اک ر حمه ۲ سسعیی ۵ ا درد دب | بد 5 درا تباید که اساس آندسن ۳ اىمان بخداو ند ۳۳ ۳ ات و لاه اد تفای از حدود خود لاه 3 گنل و مار ی نماتنة و 5 فتار همول و شهو ات خود گروتد از خداو ند ندز منصر ف شو ند و چشم از بیم ۳ اهمث آو بو شند و تا کی از او نداشته باشند و چنانحه بتقوی اهمیت ندهند بخداوند نبز اهتماه نورزند و اصل برابری که ازشعب نقوی میباشد هماناصلی است که قر آن اورا ذر اين آنه ( با ابهاالناس انا خلقدا کم من ذکر و انثی و جعانا کم شعوباً و قبائل لتعارفوا ان ۱ کرهکم 7۳ اتقا کم ( ۲ مو جح دععی امن که هر دم ۳۳۹ شمارا اژ رن و هرد ٍ خلق نمودیم و شماهارا دسته ها و قسلهها برایانکه تیگ را شناسد فرارداد م 1 راهی: رین از هنم نزد خداوند برهیز کارترین شما مسباشد در ر ان آبه 1 اقازه بشید ارات یت که خلق شنن از رن مر د بوده اشقانم ده انگاه آشان بمقصد و غایت از تشکیل طوائف که شناسائی سکدیگر است و عموم فضائل اجتماعی در آن وی اصت ره ازآنبس گر امیتر ین افراد را کهدرحالات فردی و احدءاعی مساو ی هسماشند برهیز کار تردن آ نا دانسته و آثرا مدعدی بر امو ر 9 ار زفسل روت و وت کش حمعىت و فز ونی علوم و حز اشها از ۱ ز اموری که تما دزغو زد ایو اضطر اف جمعیت مابه برتری بوده و هم باعث اختلاف انان و اتصرافشان از فضائل هاش فر ار ققافه ات۲ و میتو آن تقوی را تکلمه (خلقناات دنل نمود که جامم ارات ایا + سم فجائن او زان کلنه که یس ازشتاواتاد کر کر دید عمومفضائلی کهازشنونبر ابری و ازادی میداشدمنگعت میگ دد ۹ب و از ادن حهت جهت نقو یمقدم برایمان است زبرا کسی کهدا: رای تقوی تباشد هوّمن بشت (ر تنل از حهت ) رامان عقدم بر تقوی است و ناگ تانمان در رمر حلهباطن یابه تقوی وتقوی مظهراسمان در اءمال و حر کاتمساشد ( وازاهمنت تقویانست که قرآن فضایل اجتماعی را وابسته باو قرار داده وعدالت را که عموم فضائل دراومتمی کز است بنزدیکی بتقوی معرفی کردهچذانکه گوید ( ولابجرمشکم شنان قوم علی انلاتمدلوا اعدلوا هو اقرب التقوی ) عداوت مردم هانع ازعدالت شما تشود بعدالت رفتار کشسد که سقوی لرادیکتر است و درخای دیگر بهتر ین جمعدت را کسانی که اهرمعروف و هی از هر ای شام که آنتیز با دمان و تقوی قت همنماید وو اسطه اجتماع فضائل در فرد و حمعمت هساشد چنا نکه گویدل کنتم رامهاخرخت للناس تامرون بالعروف وتنهون ی ایک و تو مئو ن ال ) شما تهتر دن 1 برای حدم طاهی شده اند میباشید ام بمعروف و نهی ازمدکرمی کنید و ایمان بخدا هی آورسد و اساس فضائل اجتماعیبرسه بانه استوار میباشده »٩ امتقلال ار کان فضائل و قوتاراده« ۲ »استقلال و ازادی عقیبده که امر دمعروفونهیاز احتماعی مذکر از ناحده | تهانو حو دما ید و یدو نید صور ننگ 3 ۳ استقلال نفس ازقد عادات و او هام شظر ۳-9 ر در مصنوعات خداو ندیو ایمان دون ان دار ای حشقتلنست که وی بابه امرمعروفوهی ازمٌشسکر مساشك و | ترا سشتینانی خداوند بدون آنکه هیچ چیز از ترس وضعف و جز اینها از سابر اهوو مانع و رادع او شود انجام میدهد واین صفات :دون وجود ایمان در انسان بوجود نمیاید . حال پلیذیم 1 درعلوم فلسفی و اجتهاعی پس ازسیزده فرن چیزی که باعث نقض این حقایق بوده باشد بافت ب_ِ ددو دابر عکس | نهار ۱ بساناگی که هییکداء در استحکام و متانت بیابه ببانات قر ان نمبررسد تاد نمواده است . 1 ی این دستورات دگانه دشی اسبت 45۳ ورن آنر اقشله کتاب هعجز آسای خود برای فطرت انسانست سان نموده و هم او گفته ( فاقم وجهك الدین حنیفاً فطرة له التی فطر الناس علیها لا تبدبل لخلق ال ۷۷" ۳ب نیم» الع اک ان کش لاه ۳ : ذك البین القیم ولیکن | کش الناس لا بعلمون ) ففنی,روی خود رطف دنن حنیفي قرارنده و آنفطرات الهی انت. که هراد و تا خاق (مو ده و در یانش خداه ند تعسبری امسمعت این است دین ایو ار ولی دمشمر مر دم نمیدانند ۰ و آنهنکام که تاسر دستورات ران در نفوس مسیلمانان ضعیف 3 دی ان فزو ی در ندبجه تر ِ ۳ عاو م دار اشده و دند تیاده ۳ و مل آنها حون حول امیراطوری رو اس د دد که دا د ارای تمام ی و ل احعماعی 1 ز. علوم و آدان 4 داعث مد و ف ۳ شود گیته ۳ دار ای نو آنخی 45 2 این قدون مِ ارت کامل داهید. ٩ ریت اف از | نیحا که ار یمه اخلاق صعف دو ده و ععو ك | زها هم ب#در کافی فوی ندود دولت نان تنل کشت ۲ هر گاه بشادی مر تفع گردد و. اساس آن استحکامی نداشمّه داشد زودی؛ آن مان و بران شود و چون ابه اخلاقی نان سست بو د شان علمی آنها بر ژهین افناه ز بر | اخلاق منز له اساس اجتماع و عقل ممئزله شمان ان مساعزه. مسلعاتان در عول اداب ور آن کوتاهی ان دنل سگر لهتگاه مسامحهمبلمانان که در اهتمام باغت آن مسامحه نموده و از فعم معانی کلمات در اهتمام بلفت و حکه و اخلاق آن غغلت ورزیدند و در خواندن قرآن تنها و هوانی ثر ان بیلگ سره او اصو ات که حاق 9« فر | مىدآدند و روحشان ۰ از معانی ا تشر تداشت اهمیتداده و حجود ندقت در معانی آن برد داخشند و نها بگفته دب؟-ران که در آنها ت فاسق و دادن و و اسان سب رای و جود داشت | کتفا کردند که ۳3 رص دشر انم فِ سا محادله با حصم 9 (۹ ۰ ی 6 (۱) از و اضیچات استِ که مللی که درست قاای ق فرآن نستند کاملا دارای فضائل نی 6 نمیباشند و در سعص و اسبلام یله غرب نیستند و تحصیبل عرست نکر ده ال اسلام در آنها جزتهذیبی در دیانت سابق و عادات قدیم آنها نیست و در بلاد د کن و قبائل «بزقان بهنر را رتش میکنند و در عضی از از ند بکقسمت از اسلام مادم بت ی است واینمعنی درسیاری ازممالك عربی نیز از قبیل بعضی ازنقاط الجزایر ومرا کش و مصبر ی ۳ وغیرانهارواج دارد وهیچملتی ۱ نستمگر آنکه سباریازعادات تاریغی [ سا 3 با دینممز و حمساشد و همواره غربت دین تابم غیر بت اد سبت و بش است . . شقبه درصقحه بعد -ِ 0 سس سس ۱ بسازتد ۳ آنکه تاروز قیامت شیخ در میان آ نبا نو ده فرار اختبار میکند . .۰ ی ععنی داعث آن 3 دید که قران 1 5 در قوس مسلمانان ۳ در اغاز آس/لام بودباقی نماند زبر! آنان چون بیشینیان تدر در قران ۱ ( 3 م دار ای گم و تصنرت بمو اضم سخن نو دند و ۵ ۳ ۷ خو اندن دون اطالاع در حقمقت آن نمیخو استتد و تنها از این کار انتظار و اب از خداو ند داشتزد و خود ر ر فامت نزد خداو ند مقرپ می سداشمد ۱ چنانحد ۱ کنّون هم همء ۳ دمن شش هار ِِ" ( بخادعو ن ند و و الذبر. ات و ها «خدعون ۷۱ انفسعم و ما #شهر ون . دما ات کته دمو ره .از اعتجاز اد ۱ دبین و اجتماعی و آن که بات بر گشت باصل آن ار تداط داش و دس از مان نیت ع مو صوع است مسباشد و حقیقت اعیحاز و ران ار نظر ادات افسائی و ارتباط این ]داب با فطرت انسان که بکانه "فارد ۱ نسان و حبوان است هر سهز قرال نود هو دداست و | بات و رآ کانه شا 2 رای دار ای هو فعست کامل 9-1 3 ممدر یر ۷ و هبدن انن حعیقت هسداشد علو م تر ی دوع ن و ۹ 1 ا: _ ِ جِ ۵ ۰ دو گر ن 9 ده (#عر 9 و حجه دیا (مو ده وبرای آنانتکه دلوت در ِ۴ اناظ, من «لوون جو بی ععلو م قمع فد ِ شر ۳ ان ۰ محماح بکتان حدا کازه ادیگ و ای ل ۳ احتماعی ۶ فاسقه شر ام 2 1 ل ازعیده ها درون ام ۰ ۳ رطف افتزت ذِ ۰ و باید دانست که 2 وم اذا توب انسانی در افراد مر بوط بعام ننوده و چه دسار راز ۳1 4 ۰ با *» ۰ قیه از صفحه قبل + . و فضیه ازفبیل موضوع سابق بخاطر دارم که آنرا مرد سیاحی دربیست سال پیش قل مبکرد که دراینجا یادآور میشوم . ۱ ۱ مرد سیاح بقببله از مسلمانان درحدود چان وارد کته وین از .را کاز تمهت و 1 رز حج.کر ده و ز یبارت قبر پیفقبی رفته بود:دره او گردآعده و او ۳ فو تا لعاده ۱ رها بد او دا میبرستیدند تفن از کت ره یادتی. احترام لایق با تاو را مشورت کردند و رایآنها براین قرار گرفت که او را بگشند و برقیر ار مسجدی: باشد وشیتج این قضیه را فپتیده وفور1" سب ویا کی دل و زان و سسباری درگ رز از آدات بوده که نظ 7 در سسار ی ازعامادافت تیک اد ( لك دم لا هدیبه من شاءومن صلل له فماله من ۰ هاد ) وا ر کان] دابانسای بر سهبابهاستوار میباش دکه | دابقر انیعمو ما ار کانسه گازه ناظار دآن هسهاشد ٩۱ تعمدن نسبتصحیحدر مساو اتمیان افر اد انسا ثمت انسان که.قوت وضمف وسادت ود زور حز انها ازعو ار ص احتماع فاصل حشسقیوطسمعی مان افر اد و اقو ام نشود و منقسم انواع واجتاس فگردد ونکمك ناموس ورائت متتهی بطوائفیجدای ازهم نگردند و در نعمحه شلات بشری از حذیه طنبهی وصورت اولی جارح کته و صورت 1 بخو د بگنرد و بقاء تداز ع ما وب تمازع قاء نشود » میحافظت برایننست ازنظر خیرات وشرور تیه حعفیا بط یازهمان نر و ند و اقو با ازحد تحاوزنکنند وممولافراد باهمه اختلافات که میان| نهاو حود دار د سك ثسبت معین برقرار ماند و القلاءات اجتماعی و جنگها جز برای اصلاح و دفع حمم تعد بات و ۳ ۳۲ حجی و ۵ اشولال باطل ۲ نظا د ر انا صو رت تیه و ازحدو د نمی و عدالت تحاوز که <ر گس وج ربیت و آقع : شو دو از ت که ۲ عفد که ومیکر وعکوب بدفاشت و یات است مر داشد.. ۳ نسنت ادن حدود نات ای و قوه ازلی که بو آسعاه این اتساب تساوی در من افر اد با اختلافاتی که در همان آ نها وحود دارد ح؟مفرشا شو د . از اشجهت است که عموم ادیان این هو ِ« ۹ در سد 5 ره نقر بر ادبان و شمان نظام احتماعیر أ بآ اسمتو از 9 ر 6۵ اند ۳ 1 سهاصلی نسبت باصول به از انسان ۳ بکانه ر ادطه همان خداو ند و خلق ۴ میحر دن اصول است که فقو ما نسانتحقمقی براوست و ازصفات غر دزیو فطری آداب درهرعصر و نزد هر جمعیت میباشد و بهیچوجه انقلاب ۰ ی .1 ۳ ادوار واحوال در او تاشری ندارد و هم از امهات فصابل اجتماعی که دیخر فضیلمها با نها ۱ باز گشت نما بل بشمار میادد و قر ازجم نز باینهطالبت در | ده (و ها انز لداعلك الکتا الالمیمنلهم الذی اختاغو | قه و هی ور حمه لو م بو مئو ۲ اشازء نمو دهاست بعشیفر آنر ۱ . در در تو فر و ۳ رستاد مگ د رایآشنکه نحجذدر راناختلاف ۳ ر ند رای آنها سای 1 حبی و تا ۹۹ (باعث ) هرا دب ۲ ر مت مو عشان ۳ دد داشد . و 2۵ زر «ممهم ر همحگو ِ اختلافی مانمد اختلاف انان در تن حد و د تن افر اد انسان و جو دندارد ۰ اور نی | دق و بای مفاسد اخلاقی و احتماعی از اشحا بر خاسته و عموم قوانین و شر ایم بوز امتصمین جده د و رفع این اختلاقات بدید هت اسب . ۳ دیگر از امه و ری که ۳ انا ی دی بر آن ات تتقاحل سه اصل دنگر از وم اس توا مبادی ذهخضت اسان اخلاق و ر بط اخلاق بخداو ند که آ داب قران معضمن سان آن هیراشد نب 5 درل ؛ ما :هی 992 حلو د الذین دخشین رم دم مره ن جلودهم و قلو بهم ام ۳1 النه ذلث هدی لد بهدی به من «شاء ( «عفی کتابی و گ از 1 انکسانی 1 از خر | هی ترسند مدفیض شود یس از ان بوستها ودلهای آنانین کر خدا نر م هیگر دداین راهشمائی خداو ند | ست , که ۳ و ان و <ر دت دسر دعت و و دط ۳ دعت به۵ رد ن رسب بدن ن وا . گهاو | هدب بان راهیمانی می ۳۲-8 ۰ اب ۱ رو فران اداب و اخلاق فطر ی و دروتی خو د ۹ نز ۳ روش فر ان شاهتی در وس تو هم ر کون گنت اخاه در اخلاق ی ندار د سان نموده و آفر اد ر تحت فواعد و قو انیشی که مه هی اراء و او ال و نقض و ابرام گ دد ور از نداده و «طوری 1 زر مان و معکان خاصی اختصاص داشته باشد هر نب نساخنه و در آن وحجوهی از تعسر ات و سان فصص تفدن نموده و آنرا با فطرت انسانی تطعیق کرده و مرده را بباك رشنه از دستورات ی که حال عدو م بشر دره ر دوره مد ات ۳ رد ساخمّه ی نطوری, که اک در ابن عالم فانی ون 7 نوعالمی دیگر "بردا شود و آدان قر ان ثر اهالی آن عالم عر ضه گردد آتان نعز بدون تردید حقانست و صحت آنرا تصدیق مشماشد و > یمس همسجم ست. سح ِ م یت ی یسم رتست سست وی ی سس 3507772 تن هک ساوسو سس ۰*0 ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ بویت بس.- ۷ از اشجهت لس کز خطابات فر آن «طور عمومی است عطاات ار ان و حریت عموم در ماقم در او متظور گنه و برای و اس افر اد و منافع عمو می حدی معین تمو ده که با مذاقع و ان هر احرت تک سا و تو امد ضرر شماد و در نمحه تعدی ۳ در جاب منافع و اد جات ۳5 وساد نگ دد و نددی است که هر یت ۸4 توازن مبان منافع و خر فت آخائن حخمل 3 دد رسمه آمو ۳ آنان کشا شود و هورد شه کی دیگر ان و دوش آعاش آنان فراز کرد ور انجام کار ها توال و انمتا انیت که در عاوم احتماعی که نی این معنی ثابت و مدرهن کته انیع.. ۳ آنحه در قر آن ازادات که دو سسلة او امر ونواهی سان 5 دیده تنها رای حفظ ر اه سن عالم عقل و عالم ماده است و ۳ 1 معنی در آن منطو ر تمبگرفت او آدانتا عموس که با هر دوره سازش داشته و بحال عموم نافم باشد بشمار نمیآمد و با . جر «ان-«ومی سازش نداشت و داعث تکلف و سخمی در شر هی تست دا لنسحه مرور زمان از هدان میرفت و حز نامی از ان در ۳ تار بخ بافی نمی ماند . و ظ و اه بشر در استفاده از توامسس عالم ماده آزاد نو ده و - ار اده احتماعی رعات آدان را نشماید دون تردید در نظام اجتماع اقص و اخمالالی مدید وراد اگر آنرابا ادا و مصالح احتماعی محو لد ید و کار های ره ا و تاروارا ار سکدتگر را نمادد و از حدود آن تخعطی تگند از تدعات و شرور محفوظ ماند و نقاص زند کانی وی سا شود . و حریان امو ر بر طمق نظامات احتماعی هر لب ؟ دد ۳ اگر و یره در قر انتدیر کند می داد که فرآن بر ای هر فردی از افراد از فوی وضعف و عز یز وذلمل تكار ده احتماعی که اسای آن برفیلت ادبی است قرار دادم که آن طبعاً جزئی از شرعت که عبارت از از اذه مجدوع اسَت متشه . ۲ آن اند جر بت ۱3۳2۳ وف رزوی 2 و | داشتتك و موفق ۳ ن فدگود بددند نم آن فستته *15 عو ر د نزول ۳ آن ال ند تا ال که ممکن نو 2 از , این نعمس نر خو ردار سرد ژد و اعمال خو د ۳ مظیر این معمی (و حدت از اده اختماعی) بر انیت قرار دادنسد و هر ۲ عرب دار ای تمام علوم عقلی و فلسفی ای قران من ان مقدار که از ا ات و فصاثل قرآن استفاده "5 دند ره تمیبر دد ژبرا رشته از فشائل که در شمحه حص قامر بلمس او جر يكث رشه از امور نظری ۳ مو حبات هدات را فراهم میسازد و در عمن حاد ممکن ات اعایا ای گردد چیزی بدست تمددهد ولکن فضائلی, | ۵ قر آنبر ای دش رده آشت 1 آباثر اوادارهمل و تشريك ساعی با بکدیگر رده وهر فردعضویت مهمی ازچسعترا دار ا ۷ آن <معرت رگید نام را بر ای خود در تاریخ اجتماع اند " و عو و آمهمبما کانوا عملون » و ما در اینجا از تفمیّل وشرح و ابراد شواهد از ابات قر آنی براء یی این موضوع خود دار ی متکنيج « + از از نبافات کدشتة نخوبی تفصمل ام هسدر ددو نبازی بشر ح و سط زداده رن تست : خلاصه | نکه منظور قر ٌ ازای کسمواژات ترستآنسان احتماعی نتیحه بحث حقمقی است ند انسانصوری که درعداد سایر مخلو قات ,مار | بل و آنجه ار ابات قرآندر باره اخلافت برای اثبات این معنی ات و ازاین جهتاست. که همواره کم و بیش آینرو ح در ممان مینلیجین و حود داشته و همن معذیداعث هدر وت آنان کر دنه وحمی در دشمنان ابالام چون تءار و عغول که در معام یحو آن بو دند این رو ح سر آیت ند و در ترودج ارت دوشن نمو دند و از اسجا معلو م میشود که دین اسالام ذاشی طنیعی است و در ادو ار زهان دلائلی در محت 2 وجود دارد که , بز کشت ۵ مه استها فا ن است مسر درباره او تفر در او خمر کته ی آنه و حکم هرچیق ینش و کم مین شما ستاو هرلی« اف فشست تست تسه سس سس تون و عم فران از نظر اجتماعی ۲ ۳ دسر هرز نو سعه افکار و عقو ل خن از معحز ات تار بخ عر بو از نظر تابر و ی در سثر فت علو م و ۳ 7 آن در دنما از اغاز اسالام ۳ انروز 3 خو اس خداه ند ار ان قرار گرد از معیحز آت تارج عم دشمار مبی| دد ۰ برای کسانیکه در تار مخ سداش علو م و علل ترفی انبدفت ۱ ی چیکنفب چا ترباوه پنیمانت کف کاتق نآ قاتا اءشر 9ت عاو م ۱ ره دای در ددل له دجم ی هر ۵ #ر ن نازلتمء دمو او سیله فر آن تلد فعارم کش نی تاو با د۵ ازاهمیت یو ده وععول و ادر! کات دشر 5 اینحد دو سعه نمی دافت و تمع] باعث ان نهصت اسلامی که اسای ان ار قر آن او اراست بو ده و ان بکانهوسیلهبر ای درورش اکار و ندب عاوم گردیده و اسر را دمعحت و نظر و اسندلال و فرا گرفتن عایم بر ای عمل و ادارنمو د و زمام عقل و فکر را آزاد ساخت که تمام اینها اسای ترقی علمی ارویا هیباشدل(۱) 0 تسه ۰-۰-۰--ٍِِ_سپ۳۹] )۱( عدم در زد ملل سایق ار اسلام محصو ص دسته حدای از مردم بو ده جنأ نجه طرقه ملو كث و کاهنان و اشر افب و عبر آنیا که خداو ندان و ۳ فرزندان آنان و ۳ و اسطه های میان مردم و خداوند بوده اند از دیگر مردم جدا بوده اند و علوم نزد مصریپا و آشوریها از خصایص کاهنان و نزد غیناطیها ورومیپا مخصوص باشراف واشرافزاد کار و نزد هنود و بونانی ها مختص بدسته ای از جوانسا که رای این کار انتخاب می شدند ٍ بو ده ات . و علم در دورهای پیشین تنپا واسطه مجادله و مفاخره بين طوائف بوده که بوسیله ان در دیگران تقاخو نی و همو اره دسنخو سس اعراض باطل و سول و شپهوات سپو دهبو ده هنگام ی که اسلام طلو ع کرد نشر وا و اداو بطلب عم و اعحمال نظر و حر مت در استنباط کرده و شعار خودراابه ( فل هده سبیلی ادع الی اله علی هيرة ) بعنی بگواین راه مناست ک مر دم وا سوق خد آو ند ۲ بنائی میخو انم و ابه. ( اد عالیسبیلر بك 3 لیکیة حکمت و پندهای نیکو بخوان و با بپترین طرز علمی جدال کن - قرار داد و نیز .اخبازی در باره وادار کردن مردم را بطلب علم چون ( اطلب العلم و لو بالصین ) بعنی طلم "نوت و در هر حانی از ان 3 و نمو له هائی از آ داب و افسکار و نمدن اسالاهی داقت همگردد و عفل دشر ی ازاننراءپس از گذرانیدندوره کو تومیر دسر لد ال رز سدط ی و شر انم اسمانی هر کداه ذمو ن۵ در طبق عقو ل ری در ادو ار خلت بو ده و تار بخ سکانه مقیاسی اسنی 5 در حه ترقی و اتحطاط عقو ل و او .کار بو اسطه آن تسین مین 5 ده .و ازنظر دیگر ازراء فر آن علم از ناحبهناحیه دبگر از حهان ۳ همه ۲۲ و البّه هس از اتکه سیر خو درا تمام کند «جایخو د دا آما اسکه گر ۱ ۷ اشیاس امصت اسلامی دو ده کشت حجو اهدتمو د بسی آشکار و نیازی بشرح آننیست و تنها در اسحا بمو ضیح ۳ شیج ر ابعله همان علو م ۳ فرآن ۳ ار آن در دشر فقت عاو م و تشو و نمای آن ممهرداز دم ۱ مش ازاین ادا و رینمو دیم کهمساماتاندر دوره عثمان در قرالت آشفتگی قرآن اختلاف داشتند و" کسانی از آنان که پابه علمینداشتند و #یتعاو مدرنی آفر اغلط مخو اندندو مدریج اینغ(طها میانمسلمین شیو ع یبدا در دورهعژمان و کاماتیمولد ۲ ساخنگیدرقر آن ید دود بالنشیحه در معافی نیز سر ابتنمو دهوفتنه جو دانمعانیقر انر | کار و مو اقم کلمات, | تشر معدادند و بیم آنهیر وت که این اهر مس این که اصلدو م قیین ال ق رن است سر ایت نما ند + و موز گر اگر فنّن علو دی ار دانیو «مر دم از مسان ر وه دو د و تدها در مسائلی کهبر ای آنها رخمیدادر 7 ی بعا وعلما نیز در استنباط احکام اختلان دا را بدون! نکهخود در ان تفقه کنندهینمو دند مه بل و در تاو بل کتاب و سعت ور دآمراهی ۴ در مین کرد و وه ۳۹ همحون شب تار مك آتان را احخاطه سزیعی با نها روی آورده بود . سس >ش ۰ بقیه ازصفحه قبل علم کنه رچند درچین باشد - از پیغمبرصادر گردید واینمعنی باعثحر بت طلب علم وفکرحتی نسبت بطبقه متوسط که واسطه بین طبقه عالی و پست می باشد که توده مردم از آنپا تشکیل میگردد ات و بتدریج سبب نشی و نسای علوم و باعث استثباط و اختراع گردید .و علمای ارو با باين معنی جز در قرن شانزدهم میلادی نررسیدند و بسیاری ازعلوم و فضایل را از مسلمانان فرا گرفتند که منصفان آنپا باین امر اعتراف دارند . لش 7 1 سس ۱ ۹ ادن و ضعستباعث ان رد دد 1 بو 42 عامار | باصالا ح ان حلت نمو ده و بانحام این فر 4 بگمك بکدیگر قبام کر دند | ۱( و لی بیش از اس وضعیت چنین نبوده ز در | مسلمانان از ه ود داتالام دو ده 19 اسالاهی بح<وبی نمو دار وراه آن روشن بو ۵ و عاوم اسالاهی شعت ر دادی تاش و جعدی یاز ان دارای شعت: و نا گونی کههمه ۰3 و 5 1 انها از فر ان سر چشمه مستگی فنت کر نف جنانحه عصی ازدانغمندان که ید نتم 4 (ازنظر اهمعت مقر ان» قر آن و ببدایش متوحه ضط اغاتو کلماتقر آنوشداختنحروف ومخارح آن علو م و مدستآوردن أ مارحر وف ۳ کارت وابات وسورو تقسممات ۱ ۷ از حزع و اصف حز ء ۲ رب و عتین مجدات رلوک ۱ ن و احضای کلماتمتشابه و[ تاقفساسی با بکدیگرباقطع نظر ازهعاتی گردیداه 4 ۱ نان | وار بان قرآن زا هرد و دسته هگ (تضوای1) دراطر اف اعر اف و ای کلمات و تقسممات سم و و فعل ۳ حرف 9 دما عو امل و انواع ۱ نما ۳ احکام توام ۳ اقیام فعل ارلازم و ماعدی ۳ ح< اسعا از مداحث نحو و صرفو «م از رسم التخط کلما تک فتگو نمو دتد و عصی تمام کلدات قرآن و عضی تنها معلکللات آنرا اعراب گذاششند (۷) و درجی برس )| در دمر آمونمعانی قرآنومحتملات آناز الفاظ و ترجیحیکی ح ص۳۳ ۳ از | نها بو دک این و اعمالنظر در ان بت نمو ددد و بای دیدر در اداه وشو آهد عقلبی و نظر یل ۱ در بار ه ات و صفات خداه ند کی کر ده و ۳1 علم اصول ددن و با عم کلام ۳ ا عم تو ده می تاستك . و این در مدادی اسعتباط احکام ان و دعجت در حقمقت و محاز و خاص و سس ای ی و سوت و سا و و ۳۳ (۷) هر علم مفیدی در شر ست اسلامی واحت کفاگی است و اگر در مسامبنی دارای آن نباشد همگی کناهکارند و اگر یکنفر آنرا دارا گشت از دیگران ساقطاستو این اصل اجاماعی در هبچبت از ادیان جز اسلام نبست و تنها علت ترقیات علمی کنونی دز نتسحه این اصل است . ۱ (۲) نحویپا و اهل لمت. در و اعد قر آن از کلام عرب ژباده از حد بحث نمودهاند و در تاریخ علو م ادبی علمی متسه 6ا تالا ل بررای آن باندازه هائی 3 در قر آن شده است و* با-نز دیا بان نو ده باشد و آنچهر! که از اشعار عرب برای, شو|هد قر آن. اخصاء نموده اند سیصد هزار (۳۰۰۰۰۰) بیست از اشعار عرب است و اینخود یکی ازمعجزات قرآن بشمار میاید . ۱ خیم ۱ ۳۹ فته بو د داز گر دك . آغاز امي منحصر بنقل آنچه که در فرآن از قصه و اخباز نقل هر قضیهاستعمال کشت و این تسمیهرا ( تاریخ ) اول این کلمه در معنی تعبین وقت بکاربرده ميشده ما عام و نص و طاهر و محجمل وم.عن ۳ محکم و متشابه و | #ز و هی و استصحاب ( ويرائة و احتباط ) و | سمقر اء ِ <ز اشها سحن ۳۹8 و آنرا اصو ل ۳ نادند مایا وگ در فروع احکام و حلال و حرام و غیر آنها ( از شون راجم بافعال مکلفین ) ( که در قرم زوا ست بحث نمو ده و آنرا علم فر وع و با فقه خواندند . 3 جتی ۷ قصضص گذشتکان و اخمار و ۲ وقایم | نان وچگونگیبیداش شکور اقان اقا و نود سر در ژ دنىا 1 فرسائی ؟ ده و ان ۱ تاز دج ناهیدنن ۲ (۱)و جمعی سس ۳ در حکم ه امبال 7۳ ۹ 2۴ 13 ۵ و3 د ومواعظ و وعددووعید وبشارت وتهدیه وتف کریمر گ وقيامت وه رز وحساب و عقات و بهشت و دوزخ و دنگر تشورات و سانات قران اوه مج ۳ آ ترا عم مواعظ و ( اخلاق ) ک ند . و 5 ۰4 5 ند : و 11 له" ي ع ۳ 9 ۵ و فراض اىات ارث از اصف و ثاث و ریم و یل ۱ 3 ان 2 آبات ۳ 2 ی مو زره نو <ه قرار دادند که نط ۲ ی تس ۰ 7 1 ب ۳۹ ۰ کونی انرا ار زژر زست و جورشند و ماه سمارکان علم موافت و (هشت) میماشد:. و و سندگان و شعر | در و اطثاب ( و فصل معا ۱ 42۵1 . اطراف ۳ الفاظ و حون نظ و مساق ۲ ابیجاز ۱ ۰ 5 وی سم سم و و صل 4 زر اسعا از مماحث دندر ان وت نمو ده ۲ از ان عم ی و سان و بهدبع را استخر اج کردند ۱ این سانات از گفته ا ان رن تقل نمودیم تا ثات گرند که قران بر مك هی در میان جمعی از بیسوادان که دارای فتتیگزانه علو م و فنوتی 7 نبوده و و مجرط افکار انان ۳ جز داخترتته از اخبار و انساب و شید از حکم و اوصاف ق تست آن است ودر ۱ است بوده پس از آن عموماً در در فرن دوم هچری نمودند و در قر است: . (۱) بسیاری وجه تسمیه کتب داستانی را بتار یخ ان و میب [ ۳ تقو 3و آن ۳ فتری که در آن ممارت هه مداسمت تداشت تازرل گر دید ُِ ک< ّ محمط افکار بدوا آنرا از سنخ افکار <و د دنداشته و همیخو اسف معانی او ها ح »۰ ۳ 4 با 1 » ۰ ۷۹ 7 اشر ی ۳ معاو مات <و د نطاسسق وش دعر از أ 4 ور ۱ 9 دار ای ۳۳۹ دعپی دلشات دا ند و قذو ای شیاه باعث اصت 9<ر یو نهو دت سم هت اس :۱ بت سم نظری | نان گر دیدهو یحو جه هسانه ور ۷ و گفتههای | نان تهاسبی و حود نداد د اسخنطو ی ه ۳ 7 ۹3 كت 3 ِ ید اه این در ده ۳ رو وت بر داشته سل ویر ای | نی آشکار ٩ دید 4 #ر ان ۳ مر ام ۳ جاودانی که در اه همه ۳ ول کار بافی 2 جاه دد مان تِ همو ارم بر آهینی در علوم در تمدن اسلامی گردید ۱ ون ی قوذ ید است.. سس 9 ۶ ۳ ِ ۱ یب ی 1 ۰ ۱ وم ۴ ۵ ۲ «فنه ۱ اژ انیدا مکی نع ای رن او نات ده ب ها بای مس 23 اس ۲۱ ِ سس ۰ ۰ 1 ه ب ُّ ۱ عفر ر ا چب 1 اقب تعف لدر در دوره های ا وله داحر دن درحه از دو سعه٩ که برای ی مهصو ر سم 9 5 ۹ ۰ ۲۹ ر 7 ۰ * ۰ ز 2 ۰ ( وان هن شسی الا عندنا <ز الشه وما ننز له الا بقدر معلوم ) ۱ ( 9 م و ۶۱ ۰ 5 ۳ ۰ انیس در دو ره امو ی مملد ۶ ار ای رسمما دی ۳ علو م اسالاعی دس از ان در دوره عساسی ددست هت عامی ۹ بان اشار ه کت گردید 7 ۱ "۳ چ 2 جوا ۲ ج ی ۳3 ۲ که فراع در ذوره امو ی ممصو ر و هرول الر دا هه ری سر م ۳۹ ۳ ۹ ۰ : و عباسی ان اتفاق مان علمای وم و ححد دت دس از اخالاف ,طو وان انان: :دید ۳ مر دو ححه شادان امین محصدل علو و تمادل بفرا گرفین فلسفه و کلام و غیر ان وحدائی این رخته از علوم از سنت و مناظره این 20 ه ح ی سا 71 ۰ ۳ دو دسنه ۳ سکاعتلر کی از ءو امل مپم الن ب#صی دشمار ها دب ۳3 در " بمُحا اشناره مخعصری بجر دان | ن هیدها دمم ۰ و سوه سسسس خ ان ی ما وت (۱) هیچ چیزی نیست مگر آنکه نزد ما ذخیره است و ما آن دا بانهازی یوسب ۱ فرو میفرستیم . ی یفرب چبانجه منصور (۷) ذرسال ۱ در موسم حج با مالك ملاقات منصوو ۰ انس برچسب فرار دادی که ازپیش بایکدیگر گذاشته بودند با مالكبنانسی " درعنی ملاقات نمود واین ملاقات بس از آنی بود که ازطرف ح<هفر بن سلعمان عامل متصور در مدینه بمالك شکتحه هالی واره کعته و اوا-توهینن تنوده یود (۳) مالك رد دد هنگام مالاوات معصو ر با من در تار مخ گذشتکان از لش گر کرد آورا داثاثرین مردم بشرح حالر جال نافتم ازآن پس دز موضوعاتفقهی مذا کره نمود در آن علم نیز دار اي اطلاعات کافی درهسائلی که مورد اتفاق و اختّلاف علما مماشد بود و آنجه را که رواتسکرد محفو ظ نود وهر چه را" که شسده دودیخوی در بافته بود. مس از ان با من گفت تر امن قو ضو ع کتابی تدوین نمای و از جمع افو ال عبد ال بنعمر و آینعباس درشدت ورخصت و نفلشو اذ ابنسعود خودداری کن و در 0 ۳ زب ۳۷ و آنچه مورد. اتفاق علما هیباشد جمم آوری نمای و ؛مز مشیفت هن مر دم را بفرا کرفتن کناب و علوم و وادار خواهمنمود و آنرا در شیر ها و ند خواهم ساخت و از مردم تعيد سح م که با کفیههای زو مخالفت نورزند و سر آن و 0 باوی گفتم اهل عراق گفتههایمرا نمیپسندند واژمن. فتایعت نمیکنند منصور گفت آتان با شمشیر و تازبانه بقدول آن وادارمیشوند و در کرد آوری آنشتاب کن دز سال ند گر ز ند من عهدی بمدننه میاید. هیماست تا اوقت از جمح اف فارغ شده باشی تا اورا برتو بخواند . (۱) متصور با پیشرفتی که در فقه داشت دارای اطلاعات کافی در فلسفه و هیکت نیز بوده و دانشمندان این علوم را احترام میکرد و در دوره او سیاری اد کشا بهربی تر جمه گردید و اواوّل کس بود که بترجمه کتابهای فلکی و منطتیامرداد کتابهای هیئت را محمد ابن ابراهیم فزاری و کتپ منطق را عبدالله بنمقفع متصدی بود بنا بر این منصور ازدوو جهه بهنشر علوم خدمت کرد.: ۱ (۲) این کار برای آن بود. که برای جعفر گفتهبودند که,مالك میگوید وفای بهبیمت بابنیعباس "واجب نیست زیرا بیعت آنها از ترس و اکراه است. تت 3 ۷ ۳ فهدی تمو جبت اشو عده در همانهو قع از د مالک ۹ و مالك از هبهدی و مالك کتاب رح طا) فراعت افنه ود مهدی ام باستنساخ آن کرد و انرا بر مالك خواند تا :| ندکه در سال + ۱۷ هرونالرشد در سفرحج وارد خرنه کر دون و مالكرا سوی خود خواند وی نزد او تقاطتر کشت وآن کتارا برایاو خواند وفقهای ححاز وعراقوشام و من باروسای خود درموسم حجدر دطاعیت او ,بودندو آتان نسزدرهشسگام قرائتآن کتاببرایهرونالرشید حصو رداشته در مسائلیبا مالك مناطر ه میگ دندوی درطرق روات و باتاو بل ان 3 اما سا زه یوت و اغتراضات | نان را «طور و اضح وبیدردهجو ابممداد تا نکه اورا تصدیق مسکردند و سر تسلیم در فقابل او فرود میاوردئث. این وضعستیاعت آن دید که ناچار بر باكمطلب« خواه ازنظر علمی باسیاسی» متفق گردند و "۳ نزاع و حدالهای طو بل و باطل که مدان علمای عراق و دیگران بو د که فزون از حد در اثبات دعاوی خود کوشش ممکردند ۳ غو در اهر آ هد دروم عر ی اژ هر <ت همذااستمد و در <و د مسباآمدند از مان رفت( ۱ ( (۱) از قضایائی که از کیفیت معامله رشید با فقپا و نشویق آنان نقل می کنند قضیه اتشت از عبد النه بن مبارت که بگانه زاهه آن وقت و عاام آن عصر بود تق کش که هنگامی هرون الر شید وارد ونان و با عبدالله درخانه وی ملاقات مود عبدالله با او فت بیم آنستکه علم چنانچه نزد ما و در بلاد مااز میان رفتهاست نزد شمائیز ازمیان برود رشید گفت چنین است وقتی که وارد عراق گردیة اولین کاری که مورد نظر خود قرار داد آن بود که برای شهرستانها و رسای لشکر نوشت هر کی فنلخرم نادان گفتن باشد او را هزار دینار عطا کنید و هر کس قرآن را جمم امود و تحصیل علم کرد و محافل علمی و ادبی را رونق داد دوهزار دینار باو بدهید و هر کس قرآن را جمم کرد و روایت اخبار و تفقه در دین کرد و در آت متبحر کشت چپار هزار دینار بدهید و این کار میبایست بامتعان رجال و علمائی که معروف در این علوم در عصر شما میباشند. بوده باشد . و گفته آنها را" گوش دارید واوامر آنها را اطاعت نمائید زیرا خداوند گوید . ( اطیعو ال و اطیعواالرسول واولی الامر منکم ) و آنان اهل علم میباشند . ۱ ابن مبارك گوید درهیچ دوره پس از بیغسر چون دورههرون الرشید علما وقاریان قرآن و اهل خیرات و تارك محرمات یافت نمی گشت و این خبر هرچند دارای مبالفه است ولی اصل موضوع صحیحو قابل تصدیق است و هرون الرشید دارای صفات نیکو و بسندیده بسیاری بوده است و در نقل صحیح است که هیچ خلیفه چون هرون الرشید شعراء و ادبا دوراو گرد نمی آمدند و او آنانرا تفقد مینود و بآنپابعشش و تفضلمیکرد و در بررآوردن خاچت آنپا تمجیل مینمود. مذظور ما در انشا کتگو از مىدء انتشار علوم نظری وعلل قر آنبامادهعلوم توسعه آن وسان اشکه کدامبازخافا با آن موافقت داشته و کدام رك مخالفتورز بدندنبوده وبرای آن ی دی یانست بلکه عمده نظر انات | نست که سیب اتشار علوم و مرجم تمام این علوم همانا قرآن بو ده وفلده ] ۱ ازاو گر فتهاندومادام که بىنعلوم نظریو و آن رادطهو حود نداشته است صاحبان آن مورد طعن و انتقاد ازطرفعامه بودهاند :| آنوقت که اتصال آنها با قرآن محکم کرده و رابطهٌ میان آن دو بوجودآید وبا آنکه از قرآندرآن علو م استشهاد شود و با عنوان تفقه در دین بوده و حشه نظر دز | تار کونی و صفع الهی داشته باشد و نظیر اینها ازچیزهائی که ممکناست بین دانشمندان علومنظری و اهل تعید و تسلیم رابطه ابجاد کند و مصحح علوم آنها کردد (۱) ۰ () مسعودیقضیه ای راجمباعتقادءامه نسبت بعلمانقل میکنداز نظر تفریج وظرافت آنر! تقل میتمائيم . ید ابو خلیفه فضل بن حباب جمحی که وفات او بسال ۳۰۵ هجری بود (مردی فصیح بود و کلمات را بطور صحیح و طیعی چون ازاوان طفولیت ملتزم بآن بود اعراب میداد و نسبت بآنمتکلف نبود ) روز ی با بعضی از اصحاب خود برای تفریج بجانب نهری از نپر های بصره میرفتند و لباس خود را برای آنکه کسی آنبا را نشناسد تغس داده بودند و این هنکامی بود که خرمای درختها را می چیدندو در ظرف هائی قرار میّدادند و در آنهنتگاء باغ بر از جمعیت بود موقعی کهمشفول خوردن خرما بودند یکی از اصحاب دون آنکه او را یکنیه خطاب نماید برای اینکه کسی اورا نشناسد آیه ( قوا انفسکم و اهلیکم ناراً) زا سوّالنمود و گفتمحلواو قوا ازاعراب چیستابو غلیفهدر جواب گفتمحلآن رفعاست و قوا جمم مذ کر از امر حاضر میباشد از او سوال شد مفرد آن چیست گفتق و تثنیه آن قبا و جمم آن قوا میباشد پس ازآنسوّالشد مفرد مونث و جممآن چیست گفت مفرد موّنثقی وتثنیه آن قبا وجمع آن قين میباشد گفتند خواهش داریم مرتبا وباتمجیل آنرا از مفردمذ کر تاجمع موّنث صرف نمائیدابو خلیفه بسرعت گفت ( ققیاقوا قی قباقبن ) و در نزدیگی آنپا جاعتی اززراع که کفتگوی آنهاءرا می شنیدند بر آنها خشمناك گردیدند و گفتند ای زندیقها شما قر آن بصدای مرغان میخوانید و بر آنها شکنجه هائی وارد کردند و آنان پس ازجد و جهد زیادی از دست آنها نجات یافتند و این روایت را بطور دیگر نقل میکنند لکن روایت مسعودی ملیح تر است و مرجم هر دو یکی است . و از اين انباری در طبقاب الادبا نقل میکنند که محمد بن مستینیر معروف بقطب که بسال ۷۰۹ وفات یافت هنگامی که. کتاپ شوددوا دو تفس تالیف ننوده بود می خواست آنرا در مسجد جامم بخواند و چون در آن اراء معتزله را نقل نموده بود از مردم میپراسید تا آنکه جمعی از باوران سلطان را در آنجا حاضر نمود تابوسیله آنان از اسیپ تحفوظ داند و او ای ار قلیا مسر ات . ۳ صتته ۷۳ِ ۲ فمعالط از این وضعت در مقدمه های کتب علمی آ"ندوره مو حود امنت و کتابهائی کی | تتوار و تالیف گفته عموما در اولان اشاره دادن ر قل او رل ردبا من و از غتّهبالاتن که تخوبی دلالت بر امن معنی دازد. تقاسیری است که بر قرآن نوشته شده که از ابتدای تاربخ تا کنون هیچ کتابی مانند قران و با قریب بآن که تا این انداژه دار ای شرو ح و تفاسیر و اختلاف افوال در ببرامون آن باشد و جود ندارد بو و اه شدعه امامبه آار | حفر نامسدهاند )۱ ( ) با اه این معنی صحیحنیست) #۲ آن استشباطاتی که دلالت بر امور عملی دارد نمو ده اند چنان<ه از حسن تن علی تقل شده که بیغمیر خدا ص خلفای بنیامبهرا بيك يت در خواب دید و اژاین خواب اندو هناگ گشت خداو ند برای خشنودی او سوره قدر ۱ انا انز لناه فیلملة القدر و ما ادر دك مالملة القدر لبلة القدر خبرمن الفشهررا نازل کرد : بعنیما قرآان را درشب قدر فرو فرستادم وچه میدانی. کهشب قدر چدست شب قدر از هزار ماه هتر است ) و هزار مارا عمارت از هشتاد و سه سال وجهار ماه خلافت سیاهمه که هز ار ماهست فرار دادهاند وبعضی .گمان کر دندخروف مقشطعه در اوایل سورههای فرآن اشارهبثار بخ سالها و روژهای ملل گذشته است که در نسحه ضرت در یگ آن ۳ معلو م مار دز و.از این قسل سار است که بعصی از آنر| بو اسطه غر ابت آن باد. نمودیم و عر هت ثر از همه که اننهاز | تقسدر قران قر ار داده اند( ۲ ( ۳۳0 صح حس سس جات بوستی است که در آنهر آنیجه ندانشتن آن "مختانند. و تا قیامنت و اقم هو اه .دیق . میباشد و منالهاگی بر آن آورده اند از آنجمله در قول خداوند (ان الله بامر کم آن تذیحو| ین اک ند مراد عابشه است و در آبه ( قلنا اضر بوه ببعضیا) ۳ طلحه و ژسر است از این قبیل تاو یلاث تا آخر ۰( و آن روایت مفصلی است که از ذکر آن خود داری می کنیم ) 3 ( ۲ ) اما اقوال طایفه متصوفه و صاحبان علم باطن را در تفسیر قر آن مخصوصا متأخرین آنان ننبتوان احصا نمود و آنانرا عقایدی است که از علوم بشر بیرون است چنانچه یج محیی الدین عربی در فتوحات در آبه ( و کل شبی احصیناه فی امام مبین ) گفته از - 9 بقیه در صفحه بعد (۱) ابن قتبه ( در تأوبل مغتلف الحدیث) تقل نمودهکه جفر چنانچه گویند : اوعلی اسو اری که داستان سرائی بیغ نود قر آن را یز تفاسیر ی که پر و تواریخ و تاو بلات مختاف تقسسسر هینمود و سوره ره را دنب رفت و درباره او فات مك آبهر ۱ تاجندههته تسم ر هجرد و هیچ سسّی دراو ر ادنعی دافت و ازحدود آبه خار ح نمشد و ادن نقل از روی مالغه نست طلکه ترای احلل تحقیق و اطلاع نمشغر از انپتا سگرن اش , صاحت کشفالظنون تفاسیر زیادی بر ای قرآن تقل نموده و نام آها زا درده که الم برسیصد و - سرت میباشد و چذانحه خود او دورد تمام تقاسنر را احص 1 ده و «ر کدام از این تفاسیر در محلذات زنادی ماش ک1 هصی تا صد داممحاوز از ان ۶ ده است و در بعضی زلسجا تراجم است که ابوبکرادفوی که بدال ۳۸۷ وفات نمود و در علم قرائت ه ای و سباری از علوم وج بیشوا و منفرد ود ات در صد محلد در تفسیر فران نام (الاستشتاء )لیف تموقه و ازاست رسات ۳۹ دریکی از کنابخانههای اندلس که سوخته است ت#سیری در سصد حلد وحود داشته است . 3 ۳( از رساله هاثی که جدا کانه درحل بعضی از مشکلات قر آن و د جبجحجح۰پ۰+پ«پب۰ببس_سثس۱۳۳۹ پ-پ+پب۰-۰-ح_حچ ۱۹| بقیه آزصفحه قبل کلمه احصینا معلوم میشود که علوم با آنکه خارج از حصر است خداوند او ر| در امام جمع نموده کوید از یکی از علما سوال کردم که آیا خصر امپات این علوم میکن, است جز خداوند. آ ثرا نداند : مضی علما کتابی بنام ( تنبیه الاغبیا: علی قطرتمن بخرعلوم الاولیاه ) تألیف نموده و گفته است این قطره مقابل سهه از علم اشت . و امامیه گویند علی ع شصت نوع از انواع علوم را بیان کرد و. برای هر کداء مثالی مخصوص و اورد و آن در کتابی است که از طرن مختلف از آن نقل می نمایند و ۷ شون در دست خانواده آنها میباشد تا آخر: ۷ حت اطراف برخی از موضوعات آن و شرخ غریب از الفاظ و حقایق مجازات وی وشواهد آن و بان و اسلوب و نظم و مشاه ازابات کال ان 4 داشگ در اطر اف کلمات و حروف و اعراب و اسماء و اعلاعی که در آن است و حت از ناسخ و منسوخ و اسنات نزو ل | بات وحز انهانا لیف گشنه کهازحدو حصر دس وناستو جز خداو هه کت دو 1 گهی ندارد. که چند. کتاب بای خدمت باین کتاب تدوین گفته و کسی جز این نداند که این مات من از معحز ات تار بخ علم است که تن تعاس ان نیاهده و یر اهف امد و نمز علمای. کنو نی استنیاطانی ر اجم با کشافات عصری درعلوم طسعی نموده اند که بمضی از مشکلات علوم طبیعی را حلکرده و آن را شرح و بسط داده اند که جون از مه صد مادمر ون ات از تفصمل انخودداری میتما لیم ۰ ۱ باانکه آنیده 35 امو ده اند حز اشارائی مش اعسمعت و هرگاه ممخصصدن در علو م طسعی در قرآن نظر افکنده ۵ تفکری عمحق ۳۹-8 و وسائل علمی 1 نان کامل داشد سس (۱) از اين قبیل است تصویر شمسی, وعکس که از آن درقرآن ببه نگاه داشتن سایه عبر نمو ده است ( الم ۳ ۳ ریات کیف مد الظل و لو شاء احعله ناگ ثمجعلنا الشم علبه دلبلا 1 آ یا هک خد او ثد حول سرا به وا امتداد داده وا کته بو اهدانر | ساکن میکند و خورشید را دلیل براو قرار میدهد جمله جملناالشمس دلالت بر ان دارد کهاین اهر بزودی ناچار واقم خو اهد گردید ۱ و از آن جملهاست اکتشاف ععض ی آنکه ماده عالماثیر است ( اتر ) و خداوند نیز میگوید ( ثم استوی السما و هی دخان ) یعنی خداوند بر آمیان-ستوان گقت وحال . که ان قود بود. که کنایه از (یر قرط وگن انجه معضی تحفیق کرئه | ند که زمین در رام شمسی_ از خورشید جدا سرد ۵ است و قران گید لز ان السماوات و الارض کانتا رتقاففتقناهما ) آسمان و زمین با یکدیگر بسته بودند و ما آنرا از هم باز نمودیم ونیز آنچه ثاست شده است که اگر کوهبا شسود دوره زهین مضطرب هتیکشت و خداوند گاید ( و القی فی الارض رواسی ان تمید بکم ) در زمین کوهپائی نهپاد که زمین مضطرب نشود و اکن آنکه هرجیزی باب زنده استحتی جهادات و نف ون ( وجعلنا من الماء کل شبی: حبی )و نیز من "ثبات ) یعنی بیرون آوردیم جفتهاتی از کیاه ونیز آبه ( ومن کل المرات جعل فیمازوجین) یعنی از همه میوه ها دو جفت قرار دادیم و سخن در این موضوع بطول خواهد انجامید 7 ازموضو ع کتاب بیرون است و آنرا باهل خود وا گذار میکنیم وتوفیق آنان راخواستاریم ی حفاییق دیبگری ازعلوم اقا "کشند هر چند «طور مسوط و ض تمهادد و اشارة شده باشد . رنح بوده باشد و و علوم 5 ای و بکانه وسیله و کمث سفسیر بعصی از کمث | کت افاتن حقایق قرآن است که در هرجا بحقیقت نرسند و رای صواب ۳ را نباشد یکمك آن قایص علمی خود را جبران کنند و راء مشکلاتقر آن تفکر را باز نماشد و حقیقت را از جا های دور دست هر چند از زیر طبقات زمین ویابالای آسمان بوده باشد جستجو کنند و بو این علو م براهینی برای مدعی خود اقامه نمایند و ناچار پس از تمحیص عاوم واتصال آنبمدار 2 انسانیبركمضذظوو اساسی صحیحی منتهی مسگر دد و آن ات که دین ۱ نهد نی است 1 سللام بکانهد. ی است کهبهیجو چه در صیحت ۱ ۷ حایشرك و ارد ید نىست و همدسی فطری وطبیمیبرای اسان استوعقل انسا ی آخردن پیغمبرباطنیدرزمین استچنانچه آورنده قرآن اخر دن سمخمیر آستائی که از جنس شقر اي مسماشد و برای آ ها چنین ددن کاملی و رد که مورد نیازمندیعقولشری است وفنلابحب داعیاله فلیس بممجز فیالارش (۱) ۲ قرآن خود اشاره به بددایش این علوم و غات ان نمو ده پیش بینی راچیم چنانچه گوید ( سنریهم آیاتدافی الافاق وفی انفسهم احتی 7ات علمی بتبین له.م انه الحقاولم بکف بربك انه علی کلشینی شهید) مزودی آدات خود را درا فاق و نوس دشری لمودار ميکنيم تاظاهر گرده که خداوندحق | ست| یا کافی نبست بر ایخداوند ینکه بر هر چیزی مطلم است و هر گاه تمام علوم بشری.. مچجنمع گرده از جمله فیالافاق و فیانفسعم ) بیرون نیست و این تعبیری است که در حد اعساز | برای هر کس واضح وبدیهی است . مت و و از ادله اعجاز قران این است که برای مفسرین در تفسیر خود بواسطه نقصان وسائل علمی اشتباهاتی رخ داده که پس از ان هر شبچه تکمیل وسایل وییشرفت علوم )۱( هر کنن داعی خداو ند را اجابت نکند دو زمين معجزکنندهنیست . ۸ - علمی:و _وساگل فنی سخش کرده عقایی ,خالهن فرنان وشن ترشود کوژی کف جقایق فر آنی علت عابی و دکانه متظور از تقدم علوم طسیعی میباشد و چنانست که آن هنکاه که یکی از وسائل علنی جققتی او حقایق اما و و ت تیف میبکند حشکلی از مشکلات قرآن راز حل منماشدو له غالب علی امره و اکن | کثر الشاس لا بعاءون چسن ات وضت علو م مادی دس از ادن خداو اد 9 ی (خرت) فصل هشتم اعبیاز از اثبات این موضوع بکانه ,منظور اصلی ما در این کتات بوده که برای تمه.د آناز زموضوعی بموضوعی و از فصلی بفصل ۹ واهدتشان. او رید و در کشف «معا: یو حقایق غور نموده و براسرار و رموزی که در لفافه های سخن پیجیده که هیحکدام در دسعرس بشر فیست و چشم روزکار جز یکبار نمونهاز آن را ندیده است| آ گهی دادم با ید دانست اعحاز قرآن مولود دو چبز است اول ناتوافی شور پایه اعجاز در مقام معارضه بان هر چند ار ادء آنان محکم و تصمممشان قو ی نو ده باشد دوم اهر از این هعتی درفر ون »عمادی مس انکه مجنوع عالر کر غب ار حمارشه اه ن بعتزلة انسانی است که دراینمدتمیز سته ات۱۹ عجز هر دوره کافی برای اشات اعحاز در ان دوره هساشد . و هافر ادا دوه های علما را در اعجاز و کناهائی که ذر این موضوع تالف :موده اند نقل مینمائيم میس آنجه خود در موضوع اعجاز اژ نظر اسلوب ونطه و ارتباط قرآن تالفت ری مدق ادله نا که برای نو سنده مقدور بودهو در تیجه بحت و کوشش باسرار شکفت آور آن آگهی بدا کرده ام مسکاره این وصف نمیقوانم گفت درست از عهده این موضوع بطوربکه شاسته است بر از ۲ حق ۳ اادا کردهام زیرااین موضو عرا راه » پاربات و پر پیچ و حمی است که که برای طالب آن بس دشوار و ورود آن درغات اشکال است و درست فرآن دزتر کیب و آعجاز درقالت آلفاظ چون دبکر آبار کونی خداوند ستٌ که دانعمنلَان عاا م هر کدام دز کشف ان ۳ ان وا نموده و هر ۳ از نت حنه ید وهتوز کیب سمی ی بحقبقت آن" نمر دهو سخمی و دشو آری خو د باقی اسلت و جز شمه از خواص آن را در اد نکرده و به آئد کی از آن بو درده آند و احاطه بیاقی ۲ آن از امور محال میباشد و اقکار بفزتی: کعاه ثر ازان اک که و اند در بشرآفونآن اظهار نظر کند . ۱ دراسجا اقوال علماژا در اغیّعاز تا انجا که دسترساست نقل ۲۹.۳ م2 ر از 4 1 ال دو ایو ۳ ته بث است که اقو ال علما در بنمائيم و منظور از نقل افوال در این داب نه این ۰ اه درا تاره ۲ 1۳ ص وت وراه ص اوامه نما اعحاز کی ی اس نی ان یر ده 7 ین این ۶ زبرا این کار کوششی بی نتیجه است کهسرانجام آنجزنومیدی نیست پیش ازاین همدانشمند ان درابن بابمناقشاتو مذاکرات زنادی نموده و 4 شحه «طالو ید ۶ سید ان عر انیه هرکس بر رد برهان خصم خود ترانا ی هاشت خودرا ضاخب دلیلی براعجاز شداشت و بزر «تربن دلیل او بر آهچان هماناضهءف خصم از رد دابل او در رن باپ حجه رای وجه اعجاز بش گرفته انشت بوده هرچند دلیل او سخیف و دارای اساسی صحیح نبوده باشد. و این رو به هنوز در روش استدلال معمول است که مناط صعت مدعی را ضعف دلملمعتر.ض مىدانذد هر جدد دلملخو د دارایاساسعلمیننوده وفتاد صرف و حهلمحض و دهباشد . و همواره هر. کدام از رسای فرق اشللاعی از متکلمدن درناره فرق اسلای از موضوعات نظر باتی ابدا نموده و نگ ن خود اراءع آنان و حکو نگی بید انش ۱ مبتنی براسایصحیح ویابه علمی استوار است و دشته ازعوام ] نان در ادللام مردم کور کورانه آنرا تقلید نمو ده وا ثرا دوست میدندآشمند در نرحه ۳۳9 طو ع از امو ر هسایم تاو سر فت. سئن ازاین گفته ادم که عقابد قر اند که در اسئلام بدید می آمقه اسیج " تنها عبار ت از افکار سکتفر بوده که سایر ین آنرا بطور تقلمد وعاهسانه دنزوی کر دند و هر 1 در همان سرو ان عهده شخصی که دارای ر آی و نظر دو ده داشد بدید عیگشت خود پایه دیگری برجا مینهاد و موسس عقیده میشدو از آن فرقه فرقه دسگری جدا میگشت و بابه همه آ نها افکار مسسین این عقاید بوده و دلیل | نان بر اشات مدعی , خود تذها»ر د اعتراض دیگران در آن ععمده بو دهاست و مادام که اعتر اض | نانضورت قالی دافتة اسل نز به دارای اساس علمی نوده ی آن تام 4 ازان لعتر اش ات خیاامنه گفوه همشد و رد مسگشت آن نظر یه صورت علمی دخو د نگرافت و قر عداد سایر نظربه ها بشمار می آمد. چنین استدلائلی کهعاما برای روشمایمختلفی که دروجه اعحاز فران دردست داشنهاند هر کدام برایخوددلیلی اقامه میذمو دند وتنها دلیل آ نها برائمات مدعیخود در روشی که,داشته انف رد دلیلدیسگران وانکاز آن درروش وگ بوده است و هر گاه ادله ط رفن ا بکدیگر معارضه میکر ده و هیحکدام دارای ترحیحی نبود آن دو نظربه نی دلبل هممانداو 3 بت از آ نان مرجحی کافی برای عقىده خود اقامه میشهو دموفق باثبات عدعی خود گدته وآن رای مشهور هیگتت و هیچگاه نظری صحت اصل دلیل نداشتدد و نها منظور آنان اظهار موفقست خود در رد دلیل دبگران بوده است و البثه بین کسانی که برای رسیدن, بحقیقتی در امزی کنت؟ ۳ دیگری که ترآی شهز ات ور ماست ومجادله آنموضوع را تعقیت میشماید فرق زیاد است ور چه بسا کساشبکه در اثبات مدعی خود مرتکب تکلفات بسیار گردیده و هر گونه مشقت را بر خود هموار نموده برای | نکه بر خصم خودچیره گردند و شهرت ت ا اوه هد 15 3 رب .۰ 1 ۱ ۳ حائز شوند واز هر کوله نیت سفاعت و سخافت بخضم خوو و کته های آو جو ۵ داری نمیکنند وتنها مقصود آنه| موفقیت خود بودههرچند امرباطلی را بوسیله تصنعات علمی «صو رت خق لو تفن ۱ ازنشر و نمتو ان استدلال صحححی (از کفنههای آنان ) دراین موصو عبدست اورد تنع عرض ما از نقل کلم ات علما ۳۱ نظر تار بخی اس خ مطلب از این جلبه روشن کردد - اولین کس که در موضوع قرآن اظهار نظر نمود ابیندین اعصم ابید بن اعصي کوفی بو د و عقیده او این نو دکه قررآن مخلوق بصت چذانحه کوفی توراة مخلوق است و طالوت بن اخته این گفته را از او گرفت و آثرا رواج داد پس از ات نان بر سععات رئیس ۱۱ 4ب ۴7۳ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ فر فه دما نم ٩ ۱ ۱ ( نادنرای 0 م دبدند و از ویحعد بن در هم هر فی مِ رو ان ۸ ۱ و عفا بد ۱ نم درو 4 اعحاز متزبافی اک و هر کدام راهی را در دش 8 ین ۲ ۳ ۱ ۱ | خر ین خلفای . ی امه ۱۱6 ننظ : طیبفرارگفت ه و ی«صی از متدرحاتفر آثر ااتکار کرو( ۲) آبو اسحق ابر هیم نطام از هتکن را ده آن بود که اعجاز ۱ ۱ و یش ازا مق خلق قرآن رایج ۳ بو ۵ و کی بو د که این عفدده و در زخاام و سید هر نصی فران » «صر ۵9 ِ دعحی انصراف افکار دشر از معارضه ۳ فران ۱ ۱ ۹ ح ۱ دایمعدت ی امه ده ذق ادر ازنمو دومروانحمار تاه عتایقیت رک واگ او رامر وانحهدی ووو بصر فه داقدرت بر معار ضه بان مدیاشد و این خود امری خارق عادت ۱ ۱ 7 و این در زمان احمد لبون امی دو اد وزدر معنصم شدال ۳ شبوعپیدا کرد 1 اسنت بثابر این در ان خود دارایاعحجاز اسعت و دز ی :) و او ل 1 که در ان وو ل مبالغه امو ۵ عسی ان ضهیوج ملقب دمز دار و ی فر فه ۱ بر ای اعیجاز معمفد هه و ان در دادن فران از امور کته و ۱ ده 9 ۴ ۱ ۱ مز دار به دود ۳ سل ۳ ر اص ۳ علمای امامیه نث ز هعفد هر 4۵ دو ده و ایمعنی 1 1 ۱ را جمان فا سم 45 ۱ ۳ 3 آنکهار ا مد * شوع بسا که م وه 1 ۳ شرو ع بامو ختن وه خداءه ند عم ۴۳ از کسانیکه در مقام معارصه ار "۱ ۰۷ مین ۳۳ و دعقنده ا برای ۱ 7 ۳ ح تال - ا ۵" 9 0 ۱ ونان و ۳ زر أن نمو دند در اوضاع انم شون یگ ی بد بدا ۹ و مان فاسفه ۱ دشر مسدن امش عبارانی باسلوب فران دعاورند وی در مفام معار 4 ا عمار ات را ۱ ۳0 عمارت اژ امور نظری و ددن که برهمانی قطعی امتو ار هت ۳ دب رل 1 ۷ درایاگند لهمعانی نامر و طمیر دز تد / و علما ۳ ۳ در عموضوعانی میخاافت می و رز دنید ۳ اک دیل ه فر وه الم شیدند نام درفول صر 4۵ بافشاری کرد مزر ای بان معروف گردند و او هر جند ۱ دارای" ایراحت و «الاعغت و تصرف کاعل دو د ولی جون در موقم تحر ان وه فولاسمخ (۱) انیه دارای اراء سخیفی هستتد و قائل بالوهبت علی بن ابطالب میباشند و او ک1۹ 3 افکار او دنتان اناطل ۳۹ سایق 3 ۱ جرف دب ۱ افتاد 1 منتقل ناو اتید در باب غلو غلو در علی .« ایبطبالب و : وعبد صبدای # اسقت و ۱ حاحط که شا کرد نظام 2 | کاه تردن ۳4 بحال او دو ده تشر و در معضی از 3 ابان س سمعان نو شته اتف و ۳۹۳ حر بف امنتكت و خالد , نن عیدالله ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ 0 و ۳4 او ات و هر و فت صبد ای رعد ۱ رب کوند ( وعايك | لسیلام ۳ امبر الیومنین ( ۱ رو ش نظام تاره او من ) علب نظام که از او حدا کرش آن بود که ۱ ۱ قسری او را کشت و "نیز جند بن درهم را او کشت و فوت خالد در سال ۲۹ بو ده ب و عم 0 1 1 ۳۳۰ ۱ 1 ۳۳ مخ :۶ _" رن ۳ ۰ : و در کاپ ( تاویل فرب حلیت ) تالف این قتیبه است که اول کس کتقائل خی فیا ن رکه ان" ان فنانق تصحیح مینمود عقیده او بر خلاف گردید قومی از.شیمه میناشند که آنانر| تبانیهمیگوریندو وعیس آنهافیگفت آبه,هفا بیان ۱ آن میت لکن | و گمانی س_ 1 ار اش آن-کمان قاس معمو د وا نرامسلم می دمداشت . للناس اشاره تمناست نا 1 سان هی و قت اس مش دص نبوده و چنین اسمی برایاشخاص معیول وم اسگوشایداین للمهارا رای استدلال باه تحریف کرده اند . ۱ ۳ اس ی (۲) آنها ی را که انکار یم است عبارت از اخباری است که دود باره گذشتگان ۱ چنیی ۳ شل آمینمود تعأوری بود شنوندگان کمان میک ردند این ار را بهشمخود از قبیل نکلم موسی با خداوند وارد است . ۱ دیده و باخود آ ثرا ۷۳ اجزک:. اما انکار بعضی از آبات و سور قرآن قول بعضی از عجارده است . که منسوب ۳ ۳ ده از اهمیت بلاغتی نظام ی ی ( رل افکریم عجر د میب شید که وی در او احر قرین اول بو ده است و آنان منکر سوره بوسف بوده اتکی رشاو فان باتک نرایآنکه آنسوره قضه است و انار قران ۱ ووآنلشت و غافل اژ نظم و اسلوب آن ده ازد مقام ۸ ی او سازش تدای چنا (حه عقملده او بصر 49 نیز همناست 5 د پگ ماو مات او ۱ فضیلت و آثار او پرده ای پوشید و کاز او را وابس کردانید نطورسکه هیجوجه تا ۲.7 نو ده ۳۲ ان رای است ۳ سز او ار فم کود کان دسمان است انتقاداز قول 5 کر سامت باشند فرامو وعلمی مداله کنند ودرمقایل (صر فه ار اء گر ان اژان نیز رابی اطهار نماشد و خودرا اف / دادن موضوع عهرفی: ننک چنین رابی را ابراز می نمانند و اج نه سلبتو انائی ازمعارضه چیزیو اثباتاءجاژان بمنصرف ساختن افکارازان باقدرت بر آن در مقام اوامه برهان حز عحز از اقامه دلیل برای مدعای خود نست . کسید مار سم آمکه درم ناچیزی ازراه تیان وغفات و داسستی و ملالت باقترت .بر آن بودة باشد ولی تمیموان آنرا اعجاز تامید ونه خودداری انرا عجز خواند بلکه مینادست ازاین معنی سسنی و سهلانکار ی تعسسر امود . و فول صر فه تنها بس از نظاء شیو ع بدا "کود و موی بتک ار را متاهت نمو دند و اگر قول صرفه بدید نمیامد ورواح ۲ ۴ تا کنون هیبا ست سشمر از این کتایها ثیدر موضو عاعجازقر آن تیف ده باشد ولکن علمادادن بك» کلمه (صر فه » اکتفا نموده و تن از زیز این بار تهی ساختند و ذمه خود را از اعجاز فارغ نمودند . ادن حز م طاعر یرا درمعذی صرفه عقبده دیگری است کهانزا عقبده ای رام . در کی وصل سرا نمو ده آن تاش که جون خداو ند فران ربکا رهوش اجان الا سر کر دادهان مان معارضه با انما نم گشت ۳ از ان رگ بد تنها ادن برهان برای اشات مدعی کافی ایک ونباری ار نت درحوآب او باید گفت ۷ ی ۳ «ان برای اشات اعحاز قرآن کافی است و. برهائی برتر و بالاتر اران همصور نمست چون انرا انن حز م , گفته و رای خود دانسته است . خلاصه انکه فول بصرفه چندان تفاوتی با فول عرب « ان هذا الاسحر یوثر > . یعنی این سحری پیش نیست ندارد و خداوند این پندار رارد نموده و تکذیب کرده است ۶۴ آنرا هی 1 نانمشٌا نی ر ارداده چذانیحه گذته (افسحر ۳ ام انم لا تصرون ( ۲ ۷ 23 اداعقدده حاحظ ۱ ۱( دراعحجاز قرآن چون عقدده سایرغلمای عقیده حاحظ لاستعرنی است. و ان ایکا وز آن در تهات فصاحت و در اعحاز فر آن بالاغت اه کج نظبز آن ساشه ندارد رهم هتصور نمسست واور | دراتن داب ساناتی ات که در مو قم خو د خواهیم نکاشت ؟ چه ک- های او خالی از اضطراب و فلب و انقلاب تمیباشد هم شائبه از فول بصرفة ذر (۱)جاحظ ( ابو عذمان عمر بن بحر) در بصره تولد بافت و در آئجا نشوونمانبود وبصره در آن موقع مر کز علم وادب بود و درهمانجا شروع بتحصیل نمودهو بسیار کوشش میکرد و از, بر کان علم و ادپ مانند اصمعی و ابی عبیده علوم ادبی فرا گرفت و در علم کلام شا گرم نظام بود و با او در اعتزال همداستان 9 و از جمعی از اد و غررب ,و مترجمین. فاوس استفاده کزد و فوق العاده علاقه مند بمطالمه کثب بود بطور ی که هیچ کتابی بدست او نمی افتاد مگر آنکه آنرا تا انجام هیخواند و,هموازه در کناب فروشیا بابرداخت اجر نی بصاحیان: آ نبا متکف بود و مطالعه میکرد تا آنکه.ستز آمد درعلومو فنون گردیت بطوری که نظیز او یافت نمیگردید. جاحظ بسیاری از مر خودر | درمسقطالر اس خود سر انرد واشتقال تالف وتصنیف داشت و نزد وچوه مردم و کار فرمابان محنرم ودر دوره مامهون و معتصم و وائق ومتو کل دز بغداد سکونت گزید و مدنی در پیشگاه عبدالملك زبات در دوره های وزار تش مقرب بود و پس از سقوط وی بصره عودت نموده و چندی در اواخر عمر مبتلای بغالح گردیه نا آنکه چشم از جهان پوشید . جاحظ بسیار بد شکل و حدفه چشمپای او برجسته بود بدین جهت او را جاحظ می ناهیدند ( و در کراهت منظیر اوداستان هائی معروف است ) هنگامیکه مت و کل صبت فضل و شهرت او" را شنبه وبرا برای تعلیم. فززند خودستر موی رای طلبید چوت او را کر به المنظر دید از این کار صرف نظ نموده اورا ده هزار درهم داده وی بمجل خود باز کشت تمود . حاحظ مردی خوشمحضر ومزاح و باك دل بود و بعادات معمولی بیاعتنا بود و آنرارعابت نمسکرد اما اطلاعات جاحظ از وجپه علمی و ادبی بقدری بود که قلم از تحزبر آن عاچز است و دار ایتبحر کامل در علوم ادبی و فلسفی و کلامیبود و خود بمذهبی در توحید متفرد گردید و دار.ای بیروانی رکشت رکه آنانر | جاحظیه گویند و .کتبی در نهایت تحقیق تالیف نمود و در آنها در شون راجم بحیوانات و نباتات و اخلاق و اجتماع انسانی گفتگو داشت و ی او فزون از حد بلیخ بوده ولی در شعر چندان نبوغن نداشت .. ۳14 تالیفات جاحظ بالغ بر دویست کتاب میباشد و از آنها تنها کتابهای البیان والتبیین در ادست و انشاء و خطابه و کتاب الحبوان که قدیم ترین گنای عربی در موضوع خود . میباشد و کتاب المحاسن و الاضداد و "یه الیخازء و دبوان رسائل او بطبم رسیده است . ح ( تاریخ الادپ العربی ) -_ٍِِِ ۳ تام نو ده تست هداس سس و ۳ -۸۲ ۸ 3 ۰ ِ ان یافت مه هرختنا میخو استه انرامخف تاکرده اش جچانحه در "مات حمو آن قسمتی از اقسام عحز را ان کرگه ۲ آتر | میا تمرف سازد و حز باشار ه ببافی ساخعن یداه ند او هام را از آن ورار داده و معار صه ننکردن عرب را باقز آن ۱ تجدی ۳ آنان از این فمبل شور ده ۳ در | بمیجا 1 خاطر ه 3 ازنامنادش در خاطر او دو ده این خو اطر ممکرن ۳ اششاها ازتو سنده صادر کرد و لی اژ شخصی ۳۳ حاحط که ان منو حه باین مععی دو ده 9 و جو د ارنمونواع ۳ بحو دی است ابر از دافته و نظمر تحقعق تمو ده اس رو | (دسبت چربم آنکه ایو جم اه را بطور نقل سا ؟ و2 ده داشد ۱ (٩ عصی ار ِ ۳ ععدط و ات کد اعحاژ ۰ زان از جهت نظم « (#صی عقا ید ۵ گر 0 ی ند آن در فو اصل و 1 غاز و انیحام 1 بات همداشه و در اعجار ار ۱ رف عفد ه أ انا که سفم اعدا ر از قر آن شم 9 اتلوب و تر ثمب | ات و ح<رز ادن ری دب ر اعسمت و دعصی سیب اعجاز را خالی دو دن از (عفید و اهة ف وق و ح_, ز .انیا اژ جبز هالی 5 داعث اتی ام اف ای دنه ازد سره درگ ر جهت اعحاز ۳ بو دن فقران از تدافضص و موی بودن برمعانی دقه تصور نمو دهاند وفردگر ان م<.و ع حجند و ح4 ادا ۳ و حوه را مماط فرار داده اند و این عقبده درد خود خالی از صحت و متانت نت زنرامشای آن بآ نت که هنچکذام از.آن وجوه را نمنوان مستقلا کافی. در اعجازءقر آن دانست اما رای مشهور فول باععجاز ببانی اک شمتخ عد القاهر رایمشهور در جرخانی صاخ دلائل الاعجاز که سال ۷۱ وا 6 ۶۷ در 1۱۳ ار ا ۳ دعب مو ده و او دمشد ه بعصی ولتن ۳ 1۹ وین فن, کتابی ۳ لیفنموده: ۳ ۱ شکه اف ععمده بر خظاست ۱۱ )در کتابهای ۳۳2 فرق 3 وِ باورآن او نسست ۶ غر سی شمه هد اژ و ۳3 میتی راطع 4 دام او بو ی در را از ۳ ایس شکایت از آنان نمو3ه این تقلاز اینرواندی ۳ متفرد سفل خرافات از هم فرق و غلات میتاشد و کتایی بنام فضییحة المعتزله تالیف نموده که آنرا در محل دیگرش ال هی" اما نیم اما آنچه از حاجظ تقل شده آنست که قرآن بمنرله جسم معلوقی است و غیر آن رابآن ضِ مدمه موده ۳ : ۰ ِ ۳ ۳ ت ۳ کس صاتت س-90 7 ۳ ۱ -۸4-- نو ۰ ۱ محمدن در ند واسطی نود که سال ۳ و فات: .21 5 بش از آن آبوتیسین زمانی بو ۵ که مسال؟ ۳۸ در گذشت ازان دس عمدالماهر حر حانی بو د و ادن ععمده (اعجازسانی) علت وضع عام ببان کر دید .که تفصمل انرا در محل خود خواهیم تکاشت قفش در آنن ۱ باب نزد بعضی از متاخرین عقیده دیگری .است و آناشتمال عقمده ۵ بگر قر | تست بررمزابالی در معانی فرآن و در انمداء و انتای | دات 5 1 عاز و انحام سو ر که دابه آن درا سته ال ایو از می باشد ۱ فصاحت الفاظ و سالاست ان ((۲) دالاعت معانی در مورد امثال و فصص و او اهر و نواهی ,و مواعط و وعد و وعید,و چزاینها .از:قضاانی که درقرآن بان گشتهاست . (۳) نظم و تور تسب آن که غرنسه اینها به بهترین وکاهلترین وحه باق وردیده ایب شبهریتجتگلچین ان دسسبت شمه مسداشد 1 همه انها سخیف و واهی است در باره #ر ان از | تحمله لنیکم تفارش وران ممکن و واقع است و هر وال ابه از فر آنزا بیخو آند جناننی بکه هم اون اب ویاده | سنق وآن دسثه -کو تعشده جورد اثبات اعداز,قز آن نمو ده اند دال حود را اطال جمعن شمعق4ها مدااند جون انطال شمه در انتفالال بردذهی ماوق باصیحت دلسل آن مذهب اشت و آیانراازتمنلاك مانقفعل ایشا لانع+چون ناجار : ثباتت:اعجاز فز آننوده اند _ گر بری نبوده است زیرا قول بانکار اعجاز قرآن(بواسطه قول بصرفه) در متاخرین از میان ر وم و <ز تأی از" آنْ ۵ کج تقسعر و کلام بافی نماژده نود که آنا ممخو آندند و آن رایی مر ددبود که هر جه همخو استزد آنرا ابطال نمایند در وه بن آن نمیافز و دند نحه 9 شید اساس ادله فائلین باعحاز دو ده (۱) که همه را کر نمو ده (۱) سیوطی در جزء دویم از کتاب (ایّقان ) فصلی در وجوه اعجاز قرآن نگاشته و در آن بعضی از ادله را که نگاشتيم در او زیاد است و از آ نچه در اینجا شرح دادیم بیرون نیست و این مبحث اعحاز را در - آنجا جزی ازعلم تفسیر وبابی ازعلم کلام دانسته اند . شرح داده که بیشتر ادله متاخرین است و سجن ۳ وجبزی از نقل آ نها <ز داباعای بیاساسی فوت تنددبماست اژقسل آنیکه حقبقت اعجاز ات که عرب مطلم شنت ور تب قرآن تگشته وا گر انرا مىداندنند معارضه برای آنان ماک نو د و امن داملی است که تلها عحز ی شاه آثر آهمر شاند. . و عقنده بعضی ذیکر آنست که موضوع اعجاز را تمیتوات :اقباسات فنی و استذلالات حدلی البات نمود. اما کساننکه اساسا مشکر اعجاز قرآن چه از راه صرفه و چه راه توانائی بر معازضه گر دنده اند که بین از این با نها اشازه نمودیم مهمتر از همه اینها پس از جعد بن درهم غیسی بن صایح مزدار و تیعه او فرقه مزدار به مسباشند که او شا کرد بشرین ععتمر. از بزر گترین شیوخ معتزله وبلغای آ نها میباشد و آومبتلی بجنونتکفیر بود چنانحه روزی ابراهیم سندی از او راچم دمردم سورالانی نمود او همهرا ثکفیر کرد ابراهیم گفتمعلوم میشو دهشتی. که نوات ز مرو آقامانر | ام د حز و و سه نفر سبروان توداخل آن تخواهند ۳ با این وصف در زهد ویارسائی:بدرجه بود که اوراراهت معتز لهمنامیدند و کمان اوویسر ان وان بو دکه نشر توانائی باوردن مشثل قر آن از حهة فصاحت و بلاغت و نظم دارند و این عقىده بدون تردید از جنون او میباشد و بدثر از آنچنون ۱ فرفه حسینیه ( پیرو آنحسین بن قاسم عنانیاست که کنات خو د را سو دهد تر از قران و راهنما ثر از آن مدا نستدد وتان و ان شداری است؛ که شباطمن نفاق | زرا در پیش چشم آنان حلوه داده»و از رسوائی یه پابه است که تنها نام حهلوسخافتبر آن,نهادن از کسانی که ممظاهر دیکفر ند رو انیت ( ومیباستآنرآکفروالجاد نیز نامید ) ولیعلمن الذین کفرواو لیعلمن المنافقون . سس بویت سور فصل نهم مو لفات علما در اعجاز . پیش از این باد آوری کردیم که گفته های بیشینیان در اعجاز تا آن اندازه بو ده که لسافت تالف ای مسمقل در آن داشته داشد ز در ۱ «مکان معفق داعجاز آن و دتداو لها که در این موضوع منحصر بیگرشته سخنانی کهدر هنگام مناظره در مجامع اس وبا مجاای درس که مسشده اس نوادف,. و این عقیده اعجاز) درمیان| نان از گذشتکان خود ازعرب فر داحتن علما که درصدر انتالام معثرف تمحز از | وزدن منل آن دو دند دست بتالیف کنب دد. . بدست ,نها رسیده و فصحای بادیه نثینکه با آنها آمد و رفت اعحاز قر آن می کردند ونزاهل ادست ورواة اینمعنی را تا برد منمو دند ویشتمبانی از فطرت و ارتکاز آ نان منگر دند . واین عقیده تااوائل فرن سیمهجری نزد عرب بطور هسام تن مگ دید تا | :که در دوره ظهور معتزله بکرشته از اراء سخیفه داثر برعدم اعجاز قر آن ( ازجهت قول سر فا ادا ق این ) بدید آفده وبیم آن هسرفت که این نظرربه در عوام و انکسانی که دارای وق ادني و بابه در علوم سانی ننودند سرایت نماد و اهر ۳1 در آناق مششه سازد در اسجا دانهمندان ناچار پپسط کلام در فنون فصاحت و بلاغت در نظ تالف کلام گر دبدند . ۱ جاحظ که بسال 6 ۵ ۳ در گذشتکتابی بنام نظم القران تالیف او لین کتاب که کرد این کتاب تاانجا که ما 13 دارهم افلمن کنابیاست در اعحاز قر ۳۳ دراینموضو عتدوین گشته ودر قسمتی ازمقدعات و فنون تالیف گر دید اعجازفر آن گفتگونموده هر چند باقلانیحق آورا ادانکر ده و درباژهان کتاب گفته( چیزیحز آنکه متکلمین گفتهاند تناو رده 2 ی تست سس نس تس ۳ درست برده از چهره موضوع برنداشته است واین معنی ازنظر باقلانی بوشیده امدة که اجه حاحظ را در اواثل قرن سیم داعی تالیش اف تخاب ز ده حز آفست که باقلانی را در اواخر فرن چهارم»وادار العف کتاب خود نمود و جاحط مخترع این ن وده و درزهالی شرو ع نموده که هیچ داعی از عللو م بالاغدٌی در همان نبو دهاست و تنعا مذظو ر ار آثبات فصاحت و کشف آن بطور بدوی بوده است (۱) واولسن تنابی که درشر ح وبسط «روش معمول 0 مات ۳ تکارشی یافت کتافاعیجازالقر آن تالیف ابیهيداله محود پن #ر مانیو باقلا نی در اعجاز ثرآن بز ید و اسطیاست کهسال ٩ ۳.۰ وفات بافت و عبدالقاهر جر جانی نان پات شر ح مفصا ی نو شت که || (۱ ۳ نام نهاد نمزاو را بران کتابشرح م یخی > فیگر یاشنا ویگمان من دا ده کتاف واطی حز گفته های حاحط نبوده جذانحه دایه ۳ های عند القاهر ۱ دردلا ثل اعیجاز ) همان سانات و اسطی است اوه اس وش دب لا که وفات ای سیالا ۷ ۳۸ -پوه..کنابنی خییکز. مقوه اعجاز تالیفب اد کی اینعلمرا ۲ ابه مهمعری رسانبد و یس از اوفاضی ابوننکرٌ باقلاثی که ,«سبال و در گنشق 5خاب خود اعحاز القر ان ۳ نکاشت که مو رد اهمت نزادعلمایمتا خر بر کردندو همکانبر آن متفق گردیدند که ادا مانه افر ان کتات در اعخاز انخاذ نموده است و تعحب اشجاست که دد ر . وق عکتآن ۳۹ نای از بکتابوای نی و رللایاد و خطاین که بامآموداهن پر دذاز رشریل 0 .۰ دا ۳۳ سست (۱) جاحظ در کناب ( العیوان ) گوید مرا کنابی است که در, انآ یانی را از (: قر آن جمع آوری نموده ام و در انجامقایسه بین ایجاژ و حذف و بین زوائد و فضول کرده ام و استعارات را شرح داده ام و در آنجا اهمیت قرآن در ایجاز و جمم بت معانی سیار در الفاظ کم معاو م بر ود از آنعمله وصف شراب بیشث بایه (لاضدعون عنهاو لا ینز نون )میباشد یعنی 4 سردرد میگیر ند ونهضعیف میشوند که در آنعیوب خمهای دنیا بیان رده و تاو تازه میوهای تشد 28 رد ی ب و۳۳ 9 مشود و و ران از ی ۲ 1 0 ۱ 3 | ۱ ۱1 1 ۱ [11 ۳۹ یز نای هیبرریم) نبرده تنها موه م جاحظا کنفا نموده که بران اشارهنموديم و چنین وانمود کرده. که این اولین: کنایی است که در این فن تالف کیتهو بااین وف داز ای شرح و سنظ زیاد است .از بمانات مهلوم گر دیت که دابه تمام این تألیفات .کته های. حاحظ اشت و فضبلت او زاست و کنات باقلانی نز هرچند دازای فوائده زباه و سیار مزتت,و مهذب است لکن از انتقاد هائی که خود بر یگ آن نموده است چنانجه در ,ارم حاحظ کفته ۱ که در ده روی موضوع بو نداشته و رقع اشتباهی ننموده ۳۳۴ ) خالی تعسبت: و الحق باقلافی دارای مهارت و قدرت کامل در بسبطر کلاع و اهمیت لتاب چون جاحظ و ابن عمید (۱ ( دارای نفوذبصیرت وحسن تعرف باقالانی, . . در بیان مطالب پوده ولکن آن کتاب انباشته از اغراقو نقل سخنان قوم میباشد و مهمترین غرض اوآ کاة ساختن بروش کلام و کف از وجه اعیجاز و راهنمائی تدلیل استِ کهاک تمام علوم بلاغت و - فیون ادست در(آن نکاشته شود همه آثرا فر ۱ خواهدگرفت و,تاقلانی ,در این : کناب تنها "کسی از ز کلام و ادتنت و فنون انتقاد كمك حسنه و در موضوعاتی تیان کته حق آن,را کاملا ادا نموده بطوری که علما آن را یگا نه کتاب بلاغتی در اهمنت است کهادن روش را یقن گرافته و دور ان تست ماس (۲۱ ابو الفضل محمد بن عمید وز بررکن الدوله ابی علی حسن بوبه دیلمی است و او را جاحظ دوم می نامیدند ز برامتخصص در ادبیت و انشاء مکتوب و عالم مُنونفلسفی نوده و در ژمان اکن مانند او ننود و او را باقلائی در کتات اعحاز القرآن در انشاء مکتوت بدون, نقل کلام دییر اون فر جاحظ مقدم داشته است زبرا هت سیگ بنقل از دیگران می گشته و این ترجیح بجا نیست که اکنون در مقام گفتگوی از آن نیستیم- و باقوت در معجم البلدان گوید ( درشرح بفداد ) هروقت کسی از علماو ادبا بر - این عید وارد میگشت برای امتجان فهم وعقل از اویخیا شو ان ماتگون کر خی نبه بیحاسن بغداد بوده و آن راتیکو میشمارد اترا نماینده فعیل و معرف عقل او قرار می داد سی ال آن از او از عاحظ سوال میکرد هر کام کرت عاعظ و مطالنه تیوده و ازمعلومان بیکران او استفاده کرده بود اورا یگانه عالم وادیب میدانست وا گرمذمت بغداد میکرد و از معارف و کتب جاحظ اطلاعی نداشت دبگر معلومات و مزایا در کر ان بای وشاند کتاتی در باره جاحظط سکاروم وفات اب عدد سال ۳۲۰ بوده؛است . رت تس بخ یی متا یتست 2816 - مو فعنت و دفت و حسن ترااعت و فوات اسشدلال ۲ ۳ عبدارت و استیحیکام ستاق دانسته اند . و کنژ فر کتات خودروح ۳7 را کار در ده و اف.کار وهدم را بفرا گرفتن علوم ادبی و در بافتن مزابای کلام و روش ها آ رخ تحر داث نمو ده بطوری که ممهددان این فن زا چوب اخننی از آن دانسته است وتا زمان:او عنوز علوم بلاغتی تهذیب نو که نز مورد استشباط علمی قرار نکر فته ود و امهات و اصول مطالت از دیگر ممىاحث حدا کته بو د چنانحه عند, القتاهر و دیگران وس از او بانن روش و امه الک هر چند بافلانی م کا مالاتهذنت نشموده و درخی از موضوعات را همان احمال خود باقی گذاشته و سشتر بروش سابقتن که عمواره در انتقاد اشصار و .عقایسه بین شعر | چنانحه دز آن عصر هعدول نوذه است بر داخته . خلاصه آنکه ان کاب در اهمیت و موقست ددابهة است که تکارش ۳1 هتر و کاهلتر از آن در آن دوره امکان پذیر نبوده ولی از آنجا که فر آن کتابی است حاودانی و درهر دوره دایلهایدبگری بر اعجاز آن اقامه ممگرذد وهمواره کناهائی در این موضوع تکاشنه قوذ ۲ کنون ما روش دنطری در و ان کتاب اتخاد نمو ده ام و نو سندگانپس از ما نیز بناچار راههای دیگری را در این موضوع خواهند سمود آن دلك عل یل مت : و نز از کسانن که در اعحجاز فران و وحوه مختلفه کلام کسانی د گر که تالف نمو ده ان امرام خطابی است که سمال ۳۸۸ در گذشت در اعجاز قر آن و و خر الدین رازی است که وفات او تسال ۹ ۱۰ بوده تالیفنمودهاند .. و نیزریبگانه ادیب بلیغ ابن ابی الاصبع که دز سال 4 ۸9 در گذشت و ۳۹ 1 در تال ۷۰۶۷ و قات باقت ذو 2ه ازن ۱ ۷ هر کدرام ارت ۲ استفاده نمو ۵ اند ۳ ۳ ۱ وصاحب , کشف الظنتون کوید رانلاین سراقه کاب فیالاعحاز منحث الا عداد ذکر قىه من و احد الی الوف ( ۹ فان لین درست مفهوام نگردید که یا و <و ه اعیحاز گنت 3 ۳ هز ار رسانیده 8 هز ار راه دیگر جر از اعجاز سان نمو ده ک ۳ فزار آبه از آ بات قرانرا ی ایا وی احصا ثمو ده ات و در ری اد مت عمارت دتکری راجم بابن سراقه است که گوبد( اختلف اهل العلم فی وجه اعجاز القرآن فذ کر وافی ات دس وا کناره کله| 2 و و ی 2 ۳ بلغو | گس و 2و و اعجازه جر ۶ والطی من عشر معشاره تن اهعل جلم درو 4 اعحاز قرآن اختلاف نمو ده اند و برای آن وحوه سساری ذکر کرد اند که یه آ نبا ...نم ۲ در ست اتلت و در و حجوه اعحاز آن دبلك جر ۶ از دهم ۳ ود «كث آن پر سعطده اند ۲ وجائب گ ده عمارت سایق دممهی این نات رتیه وا مرا وابقت از الا فتاشیه ات نف سول براگمت اعجاز آنحه در و 42 اعتداز قر ان« تس از «عجت و تا هل دور ار اء غلما ونظر در نظم و و مه کلمات ۳ در بعان مطالی و ۹۵2 نار 1 ثان در ادای مقصو ۵ از نظر ۱ عمی تس : ب ۳ اسر او او ی و کدف اژ مقاصد و ری ۳ مغاست 3 روش حباتی عمو کی در دوت تالف و استیحکام تراست وز سانی نصو در و مالا 7 و بامععی بو ۵ه قر آن تمام مونی داشد معلوم میککز که ات که فران شماهمعتی معحر ه و ۵,۵ است و معارضه بان دیحو حه در دسر سل سور مت و اوهمحون کاسگن انار کونی خداونددارای اتقان صنع و حمال ده است کهتنها ازبکمده از کلمات و حروف تر کیب بافته و در فالبهانی از القاظ ر بجنه ده و ىا دمنز له صو رت انسانی است که وی صور بی از بوسر 2۳ کارت در این عالم مماشد ۰ اعحاز ات3 و برای هدش دا دار می باشد و ام نظر م۱ در اشحا اثبات اعجاز آن اژ ناه ام مسباشد و همو اره دراتن تالف ۳ راغهاش بار يك زارد. کففه و از آثار داپیدا جستضو نمودهازآن فشکوامی. کنون آنر | سرخ داده اسم و هش اژ ۱ ن ندز بر ای اتبات این موصو ع سقا شست لکن موضوع راسش از ان دامنه دار ميکنيم ۳ دلائل ۱ ن «حودی ر وید ۶ داد وحای تردید برای هیحذس بافی نماند . 2-7 برای توضیح این معنی ناچار بشرح وضعیت افوی عرب هنکام وصویتادبی نز ول قر انمداشيم و تاسمز ده فرن دعحش ر وه ودر کناب ون نظر افگد رگ 1 سبز ده ورق آن را در گر دانیده و خود را چنانچه در آن فرن بوده وا نرا بجشم خود علاوه بر | نحه عرت هگم نزول قر آن بگوش میشذو بم دیده ,فرض هی نما یم عرب در آن دو ره تیاده مهمی از فصاحت که در تار بخ نظبر انساقه نداشته است رسمدند و بیوسته در مقام تهذت و اصالاح لغت خودو تطمبق آن با نوامسس احتماعی براده و در انشاء شعر و انشادان تفعن هاگ و دارای شعرائی بزر ك و نامی و ده و هر ندام در مقاه تکوسل فون شعر و اختراع معانی ک ششها نشان داده و درهر موقم رئمی تازه و رونقی جدد برای شعر ابداع مسنمو دند . از جمله خدمات آنان بلغت عرب و شعر آن بود که لفت عرب را با مز ابای لغوی درافت قرش وی تم داده و اختلافات را از مبان برداشتند و برای لت عرب دولی ولکن دون بادشاه کل دادند ۱ آنکه قرآن تازل گر دنک واین هنصب را حاز کشت و از نظر و تقبع درتار بخ لفتعر ب بیش ازاسلام بخویی معلوم ۳ دد که تمام اننها مقدمه تزول قرآن بوده و درهمچيك از تقاط زمین حجز حزیرةالعرت ساقه ندارد که درورش | تهاتنما برورش وی وادی دو ده و زسالی کلام وطر اوت سخن در نظر آنها دارای اهمیت مخصوضی گشته و بازار سخن سرائی تا این حد رواح داشته باشدو. این خود. امری شکفت آور است که ملتی درشون ادبی نذو و نمانموده وترقی تک هففالا نی 5 بمعچجز ده ادبی تدلوت 5 ود سک از آن دیدن و عام و سباشت و ۳ مقومات حیانی جمعیت ببهترین و کاهلترین وجه استنتاح شود و جمعیتی را تر مت نماین که اعمال هر کدام نماننده وبگز از این معجزه ادنی بوده باشد . و با آنکه دخمعر ذرممان اشان تشو ونما کردة دو د با | نان در رسوخ تعایمات طرز و روش ترست همر اه نگر 3 نك و با اخالاق و عادات مالوف قر آن ددعرب زد آنان که بتوارزث بانها رسیده و در روحشان نفوذکامل بددأ کر ۸5 دو د خوتطرفت: " بدشت نمیگر فت و بر 9" 9( ۳ ۲ طولیبکشید که افکار و تخسالات آ نات | ک حكشم د و مایا نها را در هم تج و خود و ددرانشاثر | که آها را باین روبه برورش داده بو دند تحفدر نمود و اناثر | مورد ملامت و رز حر فرار داد نا آانکه عادات بکوهید را از دعشی دا اه معذول بود از مان برداشت و بروشی که خود 1 ده ود آناتر | اشنا ستاخت و بطو ری در انا رسوخ بدا کرد که 0 سالبا دراز با ادن رو به سرو کار داشمه اند و دوره خود را هترن دوره تار خی وا جزانکه ص ) خم القرون قرنی ىم الذی بابه ( رگن #00 زرح ا سس یس از گر له از ای درا ام و سیسات که فلت ای کر نان خو گر فتی مساما ان "۷ وت ستز لها و اقم شده بودند طولی لکشد که زمام دار با دستوراتقر آن عالم کر ۵یده و دتبا را طرف آن منظور که فقران کرو دمشهاد رده دود سوق دادند مثل ایکه در دوره های طو لانی ۱ آن تر عمت هنز ند و بر طمقنو امسورائی ادنطر دقه در نها مبتحکم .گرد نده وبر ای ۱ ۳ امری طمدعی کته و جر ۶ ممر سعشان سوب شرده ۲ ۷3 بمحعجو ۵ و در وم رمان دار ای عادات و اخلاق ابو همده نو ده 5 از روش طسععیی و معا لح اجعماعی ۱ حی ۲ 0 سم سرباز نزده و همحداه زمام عقل از دست آنها ۲ و راهرا کم نتکیجه وم وا ِ ۰ ار از دست ند اده و با ۵حشا و # عادات وا یدیل سبر و دار یاون زان اسان همان ؟ ۲ ی دوده اند " 4۵ ره و3۳ ادن اش ده درسعش مپهادو ده ِ دارای عاداتی دسرت و بدی ای 5 متا ان افر اط در بعصی از سدا باکه سس ۱ بعادات مورو ی و انقباد بررای ان تا هام رگ دعق.ط و آ ان بفر دی 1 فلز 5 فصاحجر< و بلاعت در عرب ببا به که ۳ سریج دادیمرو اج #مبن فصاحت و راخ و امتانش اخلاق و طمایع آنانر| تعتکتان نماد سجو ی بلاغت درعرب. .۱ که آنهازا هر طرف سوقدهد و خواه ناخواه تنتلیع آوباشند ۹ وا کیافز ناسا انا قصاجنی, ی میدنطوی زعاع ۱4 افکار و طبایغ ها چیرهنمیکشت و در مقابل امیال آنماابستادکی ۱ 4 نمیکود بطوری که بدواً از تاچاری در مقابل وی تسلیم,شدند و سر انجام از جانودل برای او خاضم گردیدند . 5 چدین نمود فران آن اهمیت را که در مبان آزها داشت ها بن تویط ۵ند و هحون سایر کنابعای معمولی بود و با انکه اصالا دارای موفعسی فمسگشت دار وا مردمانی امی بو دند و و اخبار و عادات و تو ار دخی در مبان آنیا اسب خو دشان روا جح فا وهم بامردمانی از ال کتاب و تنی چنّد از اد خطبا و بای ممماست باخود چون امبه بنانی ااصلت وقس بن ساعده و ران سر خوشنودند از مز ابای قران آنست که جمز ه«انی ( در خور هم عمو سهو لتقر آن نیو ده داشد-بر ای آ نها نباورد,و نمز 0 ی سعاسی که ض انها تشکیالات دو لمیدهد وآنهار | نیحت نظام مخصو صیدر نو ده و اگر کتابی ۹۹ دو ده و مخالف بارو جبه آزادی طامی که آنها داشتند « که هر <ا ار اده هک دند مبافرت مشمو ده و در حالی 1 مطبو ع ای ۱ می افتاد رحل اقامت می افیکندند و از همین, حهت. سالاطه بت گسزیری قبصر و تمابعه نو انستند در آنها قاثق شوند؟ممبود آنان بزودی بزای او هنشاد نمیشدند و ازحان ودل سر اسلیم در ای ان فرود نمبآوردند و تنها چيزي که توانیبت روحیات عرب را تغیدردهد و آنمارا در توت دستّور ات نی سرون آزود فرآن بود وا گرفران فصیح نبود و بافصاحت ان:ظوز اعجاز و نفخ محصو ض نبود مرت تیان را حائز نمیسگشت و چون سار فصاند و خطت و فصه ها میبود و آ نها ثم او ر اب بهیابه و کلمه مکلیه , ففبگر دند بدون آنکه از آن عاجز شوتد و با با فعکرشان فرسوده گردد: باقن نم اف در کت آن | لت که معتو بات تفوق فر آن بر آن مخصوص عصر حاهلی و دا کی ترد سای که ۳۹ محبط افگار دوره . اعجازآنمیباشند ودزاهمیت و متانت بطوریاست کهباررحیات جاهلیت هر عسر و. هرجمعیت سازکار است,و پمقفاصد و اغراضنی که جز باتوسنعه علوم ونیروی فوقالعاده و حز اسپا از مقومات حباتی ۱ اقوام 2 علل نمیتوان ریت۳ ال گر دید 5 ی کت ۳ ۳ ی ج_ و:واور ۳ 3 سم ی سس و رم ار ی ای ی یی وی وس طسوت تسس ین ۳ و ینت 9 <وسسد سس و هتخير 6 سک ی ۳ 1 : ۳ / ۱ ۱ سس وی سس سست 4 4 ۱ ست در ۱ معحا تاه و و است که در اهمست ازنکات سایق ۳۹۵ تاثیر محرط در پیات او تست 15 وضعیت محبط و حغرافی هرحمعیت اوکار و عادات در تکوین اخلاقو عادات آتان دارای 2 کاملی ات انا زادعانی کر بتابانهای نی امه و ماه و هواناك و هم و خیاله دس آزهر جبرز در از که اف لد مهبم دد چانحه عر ب#6مدن مماسیت در خاط, ر خو د تصور انی از غول و چن و نسناس و جز اینها مینهودند و سر و کار | نها با کهانت و خیافت:و نطمر و تشام و سعد و نحس و داره از از خرافات از قنرل بت درسمی و عادات زشت و نگوهیده بوده هرچدد از طرف دیگر دار ای شجاعت و نجدت و صلات وعزم و اراده نژ وده اند زه ااشها از تخبلات رو ی ند . در تس کسانکه که در میحهععای خوت و دلش زنل کی سک ۳ دستخوش آوهام و تخبلات و ترس و فرع و برستش وتقدیس بمجا از چیزهائیکه از آن هبترسند وبا ممان آنيا و روح طننعت ۱ خداو ند ( رادطه مسیتدارند مس وه و ای اعمال و حرکات آنها از زوی احساشات غنباشد و از تختلات نا بر کناوند و سرو کارشان راماوضهسن حاضره خودشان قزارمسدهند و کمتر یه امن کته وروی از کاشتکان هبسگر داند ازاین رو بسثم رهم عرب افتخار 4 احداد و بدر ان خو د بو ده وتغها وطفه خود را سروی از آتان ذر عادات ظر رم که در عداد آئن مار و هبد أسمه و با ده ۳1 و از این وصععت دور مساخمه اصت دد سن بو ده و قو ای حو د و در معارضه ناچسن کسانی مصر و ف ممداشته ان" 49۳ این روبه از | نها معروف است و ادایترو بقعر واغری که بکاله»وسیله رب عبان اهاز کتاسان۱ ماو ات و ور آن ۲ خالاف تماما شا قمام نمو دور ا«عطه بسن نان و رگذشتکانشان دستور ات اساسی ار آن جاهلی را از سترعان "تون کرد و"افتخار زان تناکا ن ۱ را درنظر آنها کوچاك ساخت و فهم ونصیرت وقوای عقلی آنان | باسر از طفت اهنا 1 دانمد تا نداندد که طسعت ۱ فعام 9 و انمارا وادار (سعی و عمل نمو ده و تخو تاو کر زا وتو و و داز استراه ۱ ار < 1 ۷ فرای استفاده بش ر مسخرن. گردیده و خود را مسخر آن قرار ندهند و ازآن تقدیس بیجا مکتوو. آتزترا از تشر ات شیهایراتبطهٌ اوحلم وتخیلات وشحیویرستش نما بر حفر داشت و بانها کوشزد نمود کهاو ( که دمخمدر انیت فرزد روز و کار و عقل خوداست و هبیحگاه افتتار بگذشتکان نمیکند و بیرامون اوهام و افکار شاعرانه تم دد و در آنها روح بات و شوق بعلم و عمل دمیدو این آبه را که خداوند او را بان مخاطب ساخت ([ فان, کذبوك فقل لیعملی ولکم عفللکم انم بریُون مما اعملوانا بری مما تعملون ) شعار خود کردانید :عنی اگر ترا ای پیغمیر تکذیب کنند ( بانها ) بکوی هرا کار من است وشمارا,کار شماست قها از کارمن بیز ارید و من از کار شما بیزار هستم با این وصف چکونه میتوان گفت چنین کتابی مولود افکار هو له متیر مق ده وتان کته نان کی بکه عر ارم محظط فکرعر بی نیست . . زند. گی میکرده و باآنها اننساب داشته استبوده باشد باآنکه که تربمت او دن. خلاف ترست ۳ داد در آن سر زهین ندامفه و آ نهانتو انیته اند از آغاز کود. کی 2 هشلگام از کارهای او خر ده شب کنیه و توس داش تن کا حگاء گنای نخو انده وچزی ننوشته است : و هبحيك از بزرکان تاریخی چنین نوده اند که ملقی را محمد باقومخود چون عرت که دار ای زد گی طمبعی و صاحت میت و شدت مد اهنه نمیکند. وصللات و فکر بو ده اند دعوت برآن نمابد که دست اززندگانی فعلی وعقا د خود بردار ند و برای حق و حقمقت که بااو الفتی تداشمه اند کرن کر از شو تدانان تب ار زدی خلوص ورغیت تسامم او گر دندوازعادات و روبه سایق خود دست شونشد (دااشکه مش از این باو نظر سخط و خواری می - گنفت ر افو یکی فیط آکتتماتیا از جر اوارا به تتك خوئی وباك طسنتی و فروتنی میشناختنه و میدانستتد .که او در مقام ماك ارائی و دتما دار ای و سداستمداری و 3 و حدلع4 ثیسمت ۰ سل 5 او سفنت 5 دعوات تورا در 3 سیخ و بو ۳ متسشن اجان ص 1 + ۱ ۳ سنتت و مبان ۳ و او ححانست نکن هر 4 مخو اهی ده ما در اجه ۱ میت وانم) را ای هد ان ماس آخات وه بیس 2 دروی از مقاصدشان وگ و ۳ آ نها میج مادو مفاهمه رو نس امش وبااتان در معار که ت او هام و دت درحدعی رفق و مذار | نمسمو د ۰ ۱ وتان چو ن ود شماستمداژان عالم تبود که بظاغر با مل و ددگر ملنی که در ما مسارزه با ان میداشد وق عادات ِ طمایع ی ۳۳ عبت ساأآسین عالم تاتاس بمو افقّت با ات کند ۶ ی داطن نطو ری 1 ۱ تاه تشه ال زا[ نها نت اي ورزدجتانحه تایلمو ندر هر حاصورتی در می ادها حذكت ,فد سا وا کدک و ذر مصر تمامل داسالام ثمو د ودراتطالب باب ر تقدسسی گ و کت اگر دور هو دان فرمانروالی ددم معا شلتماین ۳ عو دت خو اهم واد . ۲ ادن و صف جر داناعو ز برطمق منطو ز ایفهتنن مسب کشت و هر دم نسمت ناو ! سلیم شدزن و در مقابل عطتت او -کوتدات کمن و ۳ ۴ # خیو ارزی,ارنی اند ی ۳9 کو كت می شمرد و بر انها و ددرانشان طعن مبزد و ازعاداتشان کناره گری مسکرد و اول زا بو 2 کل از مان ح<معسی بدبدار کت و ی او( ابا ۳ در توت تاسر و رو به حود سرون او ۵ و هل ۹ مطادق ممطور حو د ارت تمو ۵ ِ چا نحه ساقه تدارد که مین دستت از عادات ۳۳ طبایم جو د ور و عو اطاف است فرو آ رند و او ۳ دو ست دار فبتگه در فرمانبر داری او 3 ۳ ا زححه دار ای عسد ۵ و مع مد ۵ دس استو ار مودک ۰ هدور برای آشکش که ار افکار ییا چبر وه له دده و از اده ا تایب نا مالات شود 3 )٩( قالوا قلوبنا ی اکنة مما ندعو نا الیه و فیاذا ناو قروییشا و نینكتحجاب فاعمل اننا عاملون . ۱ ی سوه با وباترننها از در رااهست * یو داگرهمیو لو عو اطف ]ثرا اسفتللا بابد" و انا هر رایس که خو اهد دکشاند وان درز حور ۲ کل نلساط 51 بو سرشت مردم | کاه شود و - از آنر آه برمیو ان سنا ی ددو کی که ن رس رشتهو دم ک نشو دهو لامارنو اتدشت نناوردو. کسی کهیرمتولی وه مطام نگر دد رام | نانر | بدست "۳ و کیزا جر خود در مد نماو رد .و این وصعت جر درعرت سایقه تداشیت وبداش ۱ 9 درعرباز جهت ور ان است ۴ اهمیت ان ژ هون اعجاز رد جسن اسلوبت و تفن ان در ادن قعل از مو ضو عات هسباشد که کر نیس توف عرب اثراسستتر است ( ان هذا الا سحر دو ار ( ۱ ) ۱( (۱) و همین معنی علت آ ات که دین اسلام در عرب دید مد در آنها قر آن نازل گردید و قريش مختص بآن گردیدند و کسانی که در تاریخ صدر اسلام بدقت می - نگرند و در حوادث آن بغوی تامل کنندو دز تاثیر قرآن در قبائل غرب غور می نمایند می, بابنفده که «یشیدت,اینتان*عودت واسته بشدت فصاحث . آنها بوده و خلوص ایمان آنها تابم خلو ص لعتشان بوده, است و کات که ری این دین قام نمودند و قوای خود را در آن ضرف گردها هد و باهرین گاید و تفرق مسلمانانراجمم کردهاند عموما فصحای اهل بادیه بوده و فتنپائی که دراطر اف جز برةالخرب 1 «عن تب رت ۳۳۹ از کسانی نو د ؟4 از حنبه موی و ادبی ضعیف :و دهاند و بیش ازاینخاطر نشان کردهایم که عردت دین تابم عینيگز ست: است ۰ وعمن بن خطاب. پش ازوفات. پیهمبر ووزی بجهعی" ازفر یش گذشت واز آنها سوال کرد در چهکارید جوابی نگفتند گفت گمان من اپنست که میگو نید که مااز اعراب برفریش مي ترسیم گفتند راست می گوئی گفت ترسی نداشته باشید من از قریش بر اعراب سناك ترم نا از اعرآب بر فریش بتخداقدم ا گر درسوراخ موشیداخلشوبداعرابداخل آن خواهند شد . ( چون دارای فصاحت طبیعی میباشند ) برای استدلال برای تأثیر قرآن در اعراب فصیح نقل این قضیه کافیست که هر کس متهم بفساد اخلاق میگردید میگفت پس من بد حامل قر آنی هستم و اين را در مقام انکار هی کفته و آنچتگاه که تراک مولی ابی حذیفه پرچم اسلام را در جنك با مسیلمه بدست گرفت که آن روزی بس سخت و خطرناك بود با لشگر گفت میخو آهید بگویم برای چه این پرچم را بدست من دادید برای آنکه من حامل قرآن میباشم و چنانچه صاحب قر آن ایستاد کی گنرد تا از ونیا رفت موّ نبز. ایتلددکی,منی کنم ,گفتند بلی با بچه شودا گفت بد. حامل قر آنی هم اگر ئ آخرایستاد گی نکنم وصاحب بر چم پیش از اوعد الله بن حفص بود در اين هنگام بانگی زد و مسامانان مضطرب گردیدند و گفت ایاهلقر آن زینت دهیدقر آن را عمل بش از آن بردشمن حثله کرد و آنپا را مغلوب ساخت. کر ما این معنی اعچاز نباشد اعجاز دیگری در عالم وجود ندارد ( ذلك بان البه هو 1 الحق و انما بذعون من دونه هوالباطل و ان له «والعلی الکبیر ) ابن برای آنست فصل بازدهم که خداوند حق است و جز او آنیجه را بخدائی میخوانند داطل است و خداو نددلند (ری عر بهنکام تزولقر آنتا | نها کهممکننود ابا وال رهمده واز زواد امه کر درل وی اوقم و له دقرت قنکر ی و دوق,فقطری, کهعمو جا دارا بودند با همه اختلافات که مبان آنپا از جهت اختلاف قبائل و روش زندکانی ودوری اد یک و جو ۵ واشت از نظر فصاحت و بالاعت بممز ۵ تأملت. کرد بدند و ثر دبدی نیست کهرو احاین متحع( بلاغت ) درهرملمی داعث | بتلاف واجتماع افرادان ۳99 مبگردد و مظهر حباتیهر جمعدتدر الفاظ | نانخلوء گرهساشد و وا که عرب در حاهلت اول مش او اسالام و در جاهلیت دوم دس از اسالام نراع و حدال بان | نها حکم فرمائی داشت در انم ضو ن) در و حدت آ نان رجنه وارد ك- دود و ۳1 رین معدی در ۲ نما مخوبی ظهور داشت . ۱ یی هد نی از ماش بت یه ۳ 9( سم ال ار 3 در چنین جمعیتیفر آن با فصیح آرین عبارت وبترین اسلوب و معنینازل گردید ۱ ۳ و حدت عربیر ا که مس و ن و حد.ت لغو ی دو د مالك گر دد و ادن کار اساس سماست قرآن در دشر ات مر ام خو د بو د ژ بر ا اهمنت عرب ناهمیت ( رت آ نها رن داشته وان هام با قراس ات اه یی و ار [ تهاردر این هت بزتری. افت و آنان در ددشگاه قران خاضع گشتة ۲ سر تسلیم فرود سفن عحز و انکسار عرب بثاچار در سایر شون حبانی که در آن دار ای اهممتی:مو دهاند در مقابل فران نیز تسلدمشدند وهر کاه فرد تاجمعبتیدراموری ۲ه حزء مفاخر ۳ هسوب هشو د مقلوت دنگران شو ند و [۲ انار و سرشنکستگه در آنها نمودار گردد بشاچار مو قعست خو در | در تا و وگ شتز آرادشت داده ونو دی نهازا فراخواهد گرفت و و سته مر عجر وانتکسارشان از ودهمیگر دد ِ تارج دو ۵ هنکامتکه عربت در مقام معار صه با قران در بالا هش 1 هو رد نخصص آنها رد اب و دو شاهکار آنان محسوب میگشت ماو ب شدند 3 ی کار آنها نضجی نی قت و با آ نکه هوادران پیفمبر بسیار کم و جمعیت اعراب زیاد بودو در میانشان مردان شجاع و با وحود داشت با آینوصف ذرمقایل سغمسر ۲ محر انداد کمعظمت فر آن دربیش چشم ] نم هحسم 3 دید و بث کلمه از آن دمقدار يمك وصده و دا مك خطیه موم در کل آنها مسر .۳ دو از آن بسن بباری بغمیر بر خامشند و هر # 7 از انها که مقدار مك قسله دارای حمنت بودند از او طرفداری کر دند و این معنی بخوبی برای مسامانان در آغاز فتوحات تا آن هنکام که رعباسالام در دل کفار قرار گرفت مجسوس بود و مسلمانان برای هللا کت دشمنان خود ازار_ مو قعست استفاده مسکر دند ۲ اک این قبیل امور دز کار تمننود متخال و د دسته کةذار ای عدهو عده نستلد و در نهابت قلت میناشند بر همالك دنا چتره ۳3 دند( ۱) و با اتتکه دسته از فرش اعراب را بجنك بامسلعانان تحر دك ممنمودند اعران از مبارزه با آنان با داشتن وسائل کافی رای دمکار خود داری مسگر دند و خو د مسدااستند که مدر انحام مغلو ت آنها خو اچتن-گ دید ۹ ومد اینعا در نعچه فران نو د #۷ ۱ هر اه سس از انرا که مسمخو آندند در فکرواعصات انیاضعف ۰ سمسعی د لد میا مد و درر ای و عرم ۱ نها قنور ی ایجاد هستکوه و در دا خله جودشان نتاس معان مرا و هن و اقم مگلفرت ۱ (۱) این اثر در نقس هرمومت بقران ازروی فمم و بضیرت میباشد و نر دشمنان غالپ می شوند و مسلمانان ضعیف و ذلیل نشدند جز برای آنه بواسطه+دنیا از.دین منصرف گردیدند واز فضائل اجتماعی و دستورات جنگی قرآن که ممالكاروپا بو اسطه آن قوی و عزبز گشتند شرف نظر شبوده و خواندن سکنووه فاتحه که آنرا درنمازهاو زد زبارت قنور می خواندند | کتفا نمودند و ایمانشان. تخداناقص نود.و از آن استفاده و نهر نبرند با آنکه خداوند گوید و (کانحقا علینا نصرالمومنین) یعنی حق استبر ما باری کردن مومنان و لکن کجایند آنمومنین که ظواهر دنیا آ نپارا مغرور نکرده وحرض دنا آنانرا سستننموده است تاأخداوند. بوعده خود درباره اشان وفا نماید و نز درحدستاست که گفت پیغمبر نزديك استتمام مللدرهر جابرشما رواورندچون خورند گان بکاسه غذا گفتند ای پیغمبر آ یا از کمیمسلمانان میباشد گفتته برایانست کهمسلمانانچون کف روی آیسسی میباشند و دارای رعبی نیستند چون دنا را دوست دارند و از مرك میترسند آر»-بکیش راست گفت عده مسلمانان» ۳۵ ملیون ات وان عده کمی تیسیت 6 علیی" انحطاط نها نقص ایمان و انصراف از قر آن و فضایل آنست 2 و هر گاه مقاومت میت ونان داعزمی سست و فکری فلت توده رز | راتیگ فرحام کار آ نا روال و ستی است وشر انتجام ماه عترت دیگران خوافنند گردت که پس از این باین قبیل از امور قیام ننمایشد . و آن هنکام که قران نازل گر دید ق | از اهر تصوارمسکر-دند »که ا-گفته هاق مخمد است و, مظن آن.نودند که روژی در طبه او فتوری ددید 1 و رشنه سخن ۱ شناته کر ود چذانحه ۳" و و سنده عادی سخنان او دارای درحات است و در کللاماو بلیغ وغیر بایغ برحسبنقلاب احوال و مواقع کلام و وضعیت سخن و حزایشها که معنکن است, باعث, هدانت و,با متوزهکالاه در مواقم مشاتلقب .گررادد دافت مسشو د و ازنظر #۴ منتظر آنبودند که ازاودروغی کشف کنندیرخلاف انتظارروزدروز صحت و هعانت وعظمتفر ان در نظر آنان دک تفه لک مبگاني رنه و «خودی در هی دافتند که این کلام ازسنخ کلام بشرنیست و دارای دیباچه مخصوصی است وهبچوجه وهن و سسمی ودرو غ را دز او راهی, سست:. در دوره حاهلیت نبز تحدی ان طلب یار ).کر فسات تحدی عرب .و خطب معمول بوده و آنرا وسیله بلند نامی و شهرت خود بایکدیگر پیش . در مجامع رب میدانستند دمغمس نیز با آ نها تحذتی کرد و ازقر آن آ تزا درمواضعی ازقران نمز ذ کر نمود تااین ندا درهردوره از ادو ار تار بخ شنیده شود و عجز بشر در هر قاارد ات گر اه و امعلوم شود که در محیطی که کانوژن فصحای عالمبودهو لفنی بهتر از, لغت | نان و ملتی فصیح تر از آنها و جود نداشته است آنان را بارای معارضه نبوده و در تتیجه راه اعتراض:بر کسانی که پس از این.منتکر عجز عرب از معارضه با آن کردند بستهشود در مقام تحدی انتدا طلبمعارضه بمل قران نوده وس ان اختلافمر ال" ددهسوره دروغیهر چند مطایق داو اقم نباشد و تنها درآنمراعات تجدی ۱ نظم و اسلوب قرآن شده باشد و پس از آن تحدی مقرون به سرزنش ( و تهدید) کردید چنانچه گوید : ( وان کنتم فی ریب مما نزژنا علی عبدنا فاتوا بسورة منمثله وادعوا شهدانکم ار من دون الله ان کندم صادهمن فانم تفعلو | و لن تفعله | فاتقو الشارالمی اعدت اکافر بن) هی هر گاه در آنحه دنه جو د رو فر ماد دم درشث و در د دد مسماشعد سور ه حون آو بماو ر دك و ک بیدا تساو ز ید و هر کز نو اهمدآ ورد ازا تشی که خداو ند آنرایرای کفر ان سا کرد 5 است برهیز ید دراین یه با نها بطور قطم خبر داده کر سا آن نخواهید 9 و این سخن محال است بجز از خداوند از اش صادر گردد و دسجمفر شحص عادی از عر بت «ارای تکام ۳ نر اندارد ۱ این جمله را باصراحت و نفی آبدی یگ شسدند وخود مىداستنک که تواناتی آرا ندار زد و ذ۵ اهیدآن داد ید1 با سمَو اند ۳ آن متاد یهد وفمی احساس نمو دند که ۳ ادن رام تو انانی معارضه دااوراندار ند وراور ا دسو یخو دسمهد ددنددر مقام رگ هت و ان ۴ مالخو درا درمعر ص مخاطر هر ار دادند و | نیحهتو انستند در اربن اگوی نمو دند وسکلماتی از فسل ساحر وشاعرو محئون اور ا وم کر کدف بامو ختن از وق و نقل از او سانههای شمان 5 تین #فسشری دادند( ۱ ( چذانده گو بد (امنقو لون انم علمه دسر +۹ انالثار کواالهتنالشاعر محنون) و مسا «اخللاق و عادات خود شدند و طبیعی استت ک صنته مأافر اد بشر بو اسظه عاداتی کهدر انیا تک 5 د رده (۱) رب بیغمبر را در نقل اخبار بت شخصیمبدادند ومی گفتند این اخباز را از او می آموزد و خداوند اين نسبت را بای ایه رد نمود (لسانالذی بلحدونالبه اعجمی و هذا لسان عربی مبیت) یمنی زبان آنکس که این را باو نسبت میدهند(میلمیدهند)عجمی است و این زان عربی آشکار است از این آ به معلوم سید که اعجاز قر آن شفصاحت و اسلوب او می باشد نه بصرفه و غیر آن و دلیل دبگر که آنرا تأیید می کند آنست که خداوند در. جواب آنپا میگوید ده سوره دروف مثل سوره های قر آن ناوید ازاینجائابت مپشود که اهمیت و اعجاز قرآن مربوط باسلوپ او است هرچند معانی آنصحیح نباشدودر اب شخض عجمی خلاف است که بات شین کوینب سلهان فارسیاست و عضی بر انند که بلعام رومی است و سلمان پس از هجرت بعد از نزول قرآن اسلام او ردو بلعام نیز اسلام آ ورد و نزد پیغمبر (قر آن)می خواند قاضی عیاش گوید سلمان با بلعام رومیبایمیش یا چبر يا بسار بنا بر اختلاف که در اسم آنپا بوده میانآنان زندگی میکرده اند و آنها با ایشان: گفشگو سنبووند و ان .آنها چیزهاین و که "از یغبر میشنيهند. شنیهانه وسهیزی از آنپا که دلالت بر این معنی کند بدست نیاوردند با آنکه برای آنها با کثرت جمعیت و حسبای که باو داشتند ممکین بود در این مقام برایند و چیزی که دلالت بر ایت معنی (استفاده بیغمبر از علوم آنها) داغته اشك کقفت ریکتید سس سس سس مس سس ره سس سس - ۷ ۵ از ببروی حق و حقمقت خودداری هتکن مخصوصا طواف عرب که عادات نزد آ نها دمتزله دین بشمار هی آمده هنکامی که دین جز عادت چبزی فیک بو وت : حاحظ گو ید « خداوند سغمسر خودهحمد و[ که از تمام خطا تار حاحظ در و شعرای عرب للند بابه ترو از نظر ادست ولغت اسنوار تریود بار ه تحدی قر ان بر گزید وعربرا از دور ونزديك بیگانگی خداوند و تصدیق بممیری خود خواندهنکاهی که راهعذررا از روی قلملبر | تها قطم نمود و شبهه را از خاطرشان ز دود با آنکه مانع | نها ازایمان بوی ازجهت جهل «حقانست او ندو ده ملکه تنها از حهت هو ۱ درشهی وعصمست دود با ۲ له از در دسکار سرون امد و از بزر کان و خو شاوندان آنها کشت و در حقانیت خود تما استناد نقر آن نمو د و هرصبح و شام با | نها فصلی سلت سوو و تا وید آده گرد واغرچد با [ نها تخدی مسشمود عحجز و نقص نيا سر هو بدا میگشت هنکاعی که دعجز حجو د ع فی ۳ 3 او ۳8 و باخبارو آ مار گذشتکان آنحه را که ۳ نمیدآ نیم اه هسماشیی از اشرو آ نجه که برای تو هس ا تفگ برای ما : هنت سستبا ها کفت اخبار یدروعی هر چندحشقت نداشته باشد ساور دد هبییکدام از خطما و شعرا در مقام آن بر تباهدندو امند ۱۶۱ تیاشنب که توانند و اگر آزروی تکفت. نیز می | هرذتددا شک را هبگشت و کسانی اورا نیکو میپنداثتند و از او دفاع همگر دند و آنرا در هقام معارخه باقرآن و مقانله بان رتم ی | وردنت ازاشرو دسغمعر تابت تمو در که آنها با همه مهارت که در موضوع سخن ولغت دارند و با کثرت شع او خطا درمسان آنها که بموسته اوراهجو هسکر دند از آوژدن فثل قرآن عاحز ماندهاند و وی با آتان معار ضه نمود . وا گر دک سووء داحجند [ به می آوردند و جود آنها دررد وو ل و ابطال امروتکذیب وی سشتر ازیسکار و مدارزه با او تاشبرداشت و اتباع اورا از انقاق مال و خروح ازوطن زودتر متفرق میساخت و این مو ضوع برهیچکس ۳ آ نان که بدرجات از فرش ِ ۰ ۳ غرب قورایو فدکر بسخش هبباشنئد دو شیده نت <ه وتا خگیایق ماشد عرب که تیوک جر جاح سس وب سحی سبته سس و که 2 [ در مسان آنها گوشد کان قصاید عجیب و رجزهای فاخر و خطبه ای بلیغ و اقسام نظم ۱ آنها: ۰ 5 ده نو درگ و نثر و حود داشته و با این وصف با آنها تحدی کردو ۳ ش ۳ جو آاشکار ناکت ۵ ما ات اسان در ءاط وخطادی و ۹۹ در ان ون مهار ت ۳ ی ِ 7 دارند ممفقشو ند را نیفدت با و سره دا 8 آنیکه ددآنمد آو بر خطاست اد افا کلازین و با اوزدارت تشه : ٍِ نت ۳ 2 سس به ۰٩ مس رت ۳ حت ۱۳۳3 ۲ 2 ایس و وه 2 تست :5 ۰ سس سا سس سح فصل دو از دهم در خلال تاریخ 9 بودهاند که کمان اشتا این بو ده است که 5 قران مره نمو ده و ِا توانائی آثرا دار ند و عصی مدعی سوت ول ای یدح و درای خود کذابی ۳-۰ وبا کلماتی بنام قر آن تلفیقنمودهاند وی جز قومخود دمگران آنهارااطاعت نسگی دند و مظور آنها ابجاد نفود و شخصت برای خود در همان عرت بوده و نوت را و سبله این کار قر ار داده اند که بالنتییجه: از مال با جاهو جز اینها از شون جع یبال خو ردار شو ند )۱( و عصی دیگر تمه از نظر قذی و آدبیبعقیده خود ۳ فرآن معار 4 نمو ده دون ۹ از بدعو ی مقر ون ساز ند و اسان عده معدودی بو ده و و حه م2 1 0 8 1 ا: ۳ زود زً : پب و گفتار آنها مورد توجه واقم ننک دیدید با عجو ی را بدند که در انیا دج ال ی دأث يلك # تما لمم و و حو د زین فشل اشخاص _ّد متام معار صد حو د هو دد اعحاز قران اس ۳ هر حعمقمی 2 تمام هر دم از آن دمرویق نمو ده انن ۳ تشهاعده معدو د دی اههیتی بمخالفت و معارضه آن در جاسمه اند متخالفیت چسن اشختاص تاش از طرق اثبات آن حقیقت بشمار میآ ید . (۱) و .این منظور درهبه کسانی که بدروغ مدعی پیغسبری گشتند موجود است از قبیل مسیله و اسود و عنسی و طلبحه و سجاح و ایثك یعضی اخباو ,آ نپا وا ذکن.مینمائيم: گویند وقتی طلحه نبری پیمامه آمد و از مسیلمه سوال. کرد و گفت او کجاست کته ایس تیگ ای کت تضدیق نمیکنم"تا او را به ینم وقتی که او را ملاقات کرد کفت توعی فتتیایه کف بلی گفت کم بز نو تال منود رکفت ملیکی, اسبت که نام او < رحعن ات کت او در نور است با ظلمت اهب ,کفرج در طلمت انست کت گواهی میدهم که تو دروغ میگوئی و محمد. راست گوست ولکن دروغ. گوی,ویعه: از راست - ی مضر درنظرمن محبوبتر استوهنگامی که پیغمبروفات نموده و طلیچهمدعر نیون گردیده و کار او بالا گرفته بود میان دو قبیله از عزب غطفان و اسد پیمانی در جاهلیت. سته شده بود عبینه بن حصین در غطغان بر خامت و گفت بیمانی که "میان, بیروان طلییخه : و دیگران در قدیم بود تجد ید میکنم و اگر از پیفمبر که در یکی طرف پیمانسث پیروی کنم از پیروی بیغمبر قریش بهتر است . ٩ ۷, ت از تجبله کتال 5اه در مقام معارضه با قران بر آمدند مسسلمه نی )۱ حبیت کذاب بو د او در زمان سخمس خدا در بمامه مىان طایفه فتلمه: کل ات موی حشیفه مدعی وت و این دس از 9 دو ۵ که نرد سغمیر آمده و اسلام آورده بود و باهر کی اظهار الفت و آشناتی ومجامله میلمود و با کی از آن نداشت که کسانی برباطن امر و درو غ او مطلم ؟ دند زیر ا نوت را وسله رسیدن ساطنت قرار داده بودو بر بیغمیر ع اظهار واشنت ی اورا با خود در سفمسری شرءك کند و با اورا بساز مرلث بحای خودمعرفی نماید و در سال دهم هچرت به بیغمبر نوشت ( اما بمدفانیقد شور کت فیالارض معك و ان لنا صفالارض و لقریش تصفها ولکن فریشا فوم بعتدون )-بعنی ای بیفمبر من با مو در ملك شز بكمیباشم نصف زمین از آن ماو نصفت دیگر ازآن قریش ولکن قریش مقی جسگیتنمیان میلمانان مودی-و3 گرا ها رال چالدمی کفیه ۱۱۳ که ۲و 0 بت کرنهه وه ردآندا نز داو خوانده وفقه را از او آمو خه بو د و دیغمیر اورا برای تعلیم ل بمامه و مخالفت با مسیلمه و تقو 7 ر مسلمانان و و شاه شاج فلز بان او برای سی حشفه قشم ان مسیلمه 1 دید زر | یا ۱ | نت مسگفت | ز مجمدششدهاست که مگ مسیلمه با او در نبوت شر بث است | نها نىز او را تصدیق نموده و دعوت و برا اجات کردند و او را وادار شوشتن مکتویی به سغمبر نمودند و باو وعده دادند که | گرییغمبر این کار را قبول نتماید وبرا برضدیت پیغمبر معاوّنت کنند و خرچه رحال مکارت مسسلمه او را در وی 3 و داو در کار جرد ؟بلات هیحست و او اهر اورا میپذیرفت و بوسیله او از حالات پیغمبر وءجزات وی در عرب | گاهی مییافت ۳ خودز ۱ ۳ وی شمه ساژد و و رفمار زم ك_ و در سیم مور دی ۱ ده هه ر معارضه (۱) ازبعضی ازرواةنقل است که کفت باپیغمبر درمیان جممینشسته بودم که از آن جمله رجال س عنقوه نود تنعمسر گفت در مبان شما .دی اسشت که دندان او در جپنم از از وه اد درگب و است تس ن از 1 ن <در اور و د تر رات شدم آن رب شارت ب مه سای کون سدق پالس یا و نمود . ۱ و بط رجال بچیم مود ٩ [میت و هی [ 3 ۱ بیداء ممله دانسته اند و او در جنت خالدنی ولید نا مسیلیهو اهل نامه" کشته یت دح ۳ هه ۳ ۳۳۰ ۱ ویو سس .ساوسو سس وس وس هدس ۳ نکرد مگر آنکه قضیه بعکس گردید و رسوا شد و طبری از ین قبیل قضایا در تاریخ آورده که احتماحی شقل آنها ۱ خواه صحیح بو ده و با تباشد ( لمستت میلیه مان مه که اوراف (فیاست 6 توسله_ملکی که قرآن مسلیمه نام او رحمن استبر او نازل میسگردد و قرآن او دارای فصلها و جمله هائی بود که بعضی از آن مرتب و بعضی دیگر متضمن شرح حوادلی که برای او رخ میداد و قبمتی از آن جواب از سئوالبائی که از او مینمودند بود که همه| نها جز حماقت ندوده و در آن ععارضهبالسلوب قران. می کرد و بدشتر آن جون سخن کهنان مسجع بود زبرا اونبوترا قسمی کمانت-قنداشت و عرب نیز کاهنان در نظرشان بزرك بوده و با این روبه مانوس بودند. و کلام آ نها دارای سجع بود و اين یکی از وسائلی بود که مسیلمه کسانیرا بخود نز دبك میکرد و انها را شوی ود مسکشانید(۱) و هی ات اوق الم نوات زر عا و #اسالیمات تجسداً والذاربات قمحا و طحنا و العاحنات عحنا و الخایزات خزا و الماردات نردا واللافمات لقما : اهالقوسمنا. ... لقدفضلتم علی اهلالوپرو ماسیق کم اهل|!مدرر کم فامنعو موالمعتر فا وه) بعذی قسم : 4 زد م فشانانبررای کشت تشه یدورو کشت کانهوی بکز. دیع و با کندد کان کندم و آنسنا" گنه کان آرش آحیا گزدییز خضیوا کنند کان| نخمس» کردنیه ترید کدندگانآن تربد کردنی و لقمه کننب گان آن لقعه کردنی برای چاقی شدن بر اهل و بر برنری دارید و اهل بیابان از شما پیش نیست کسانرا از محلهای آباد خود مثع کنید و فقیر را جا دهید و ظالم را دور کنید واز گفثههای اواست و الشاء والوانها واعجبها السود و البانها و الشاة السوذاء واللین الاپیش انه لمحت متعض و قد حرمالمنق فما لکم لا تمحعو ن ( دعذی قسم ّ ستفشدان و و ی انا و دنبه های ساه و سسشه وهمانستان (۱) این معنی بر بلغای عرب مخفی نود و باین و سیله تر ای مقصود خود استفاده سوام رت بن قسس ا عموی خود نزد هسنامه آمد وقتی نت ورن آوافتا اعتشت از عموی خود در سره ۳ عگو نه دندای گفت 4 بغهبری صادق است و ه دروغ گوئی حافی*: 2 :5 آنها ۳ هدن سیاه و شیهای سفید خملی شدفت آوراست آهیختن مر با ۳ ام ات وا خر ما وا بات ۲ مخت یکین ۱ و تب گوید( الیل ماالفیل و ما دراگ ماالفیللهذنب وثبل و خرطومطویل) بعشی فیل چیستآن فیل واز کجا میدانی که فیلچیست اوزا دمی تابیده و خرطومی دراز است<احظ در کنات حمو آن در و نامضفد ع گو ید نمعدانم چه چبز مسیمهر | و ادار ظٌ نز و۳ ات خود نام ادن حبو ان برده و آنرا حزء وحی او فرفر ان خود قرار داده است ( با ضفدع بشت ضفدعین تقی ماتثقین نصفك فی اماء و نمفك ۳ الطعنن لاالماء تکدر تن و لاااشارت تشر دععی ی جغر د<مر جغر صدا کن آنحه صتا مکی نصف نو در آن اک و اصف تو در گل ته آن و 1ب آلو د کی و ز۵ آخاشدتر منم ار 5 تمام سخنان اوبرانن روش واهی ر سخیف است ت کهنظم آن مضطرب ومعانی آنمسذل مسباشد و مستلمه خو دیاین در حه ازحعل وحمافت کهدرقر 1 ان او تمودار است نبوده و این دار ای علمی است که در محل خود بادآ ورمیشو یم . از حمله جیاتن که مدعی سغمدر یشد ند عملة سْ کعت که (۳) اورا اسود عدسی هی نادند و ملقت بذو الخمار نود ژ درا معدفعت عبهل ون کت مرا ( مکی ذوالخمار ) میآبدو او مردی فصیح و معروف بکعانة و سحجم و خطانه وشعر واسود درزمان سغمرص مدعی نموت گشت و در من خروج کرد :8 مزاع او قرآنی نک مک وه اف ,ح ا نتسه گمان ۳ که وحی بر او نازل مشودو در هنکامیکه اطماز نوت هسیکا ط سر خو درا زر میانداخت شون انا ناملا | کر خی ۳ ۳۳ بر هن چنسن وچنان نازل گردند و او ممردی جدار بود وبیش از وفات پیغمبر بيك روز ويث شب کشنه ذثیت دیگر طليحة بن خوبلداسدی است و او شجاع ترین عرببود و با هزار سوار پرابری میکرد در سال هم بر پیغمیر باو فد اسد بن خز دمه وارد ؟ ر دید و اسالام ان تفت ۵ از مر احعت مدعی نوت گنت و دس فقو ت دیغمیر کا آه بال گرفت و ضِ کماناو اینبو د که دو الون براووحی نازل و ۱ و عصی - گوشد بنامجبر یل بوده ) لکن برای خود کتابی ادعانکرد زیرا قوماوهمگیازفصحا بوده و تنهاجهت بروی آنان از او از نظر صبیت و چاه طلبی که آنرا در غلبه بعضی در ۳ تصو ر ففسطر دق بوده و اء را کلماتی بودکه بگمان او براونازل گر دیده است و جز ادن کلمات از او چبزی نقل نگشته که آنرا دافوت در معجم البلداف آورده است ۰ آن اش ان ال لاحنع بتعفیر وجو هکم و قبح ادبار گم شا فان کروانه قیاماً (۱) فان الرغوه فوق الصریح )۰ بعنی خداوند بخالد آلود کردن روی شما و بشت هائی زشت شماکاری ندارد خداوند را استاده باد 1 و کف بالای شیر خالض است. انقیکر له بن ولید زا برای کشتن او فرسناد و در لشگر طلیبحه عمیشة بن حصی دا هفمصد تن از شی فز ازه بو دند هنذکامیسکه آن دو دسته بهم رسبدند طلرحهخود را در عمائی بانتظار وحی بیحید و مدثی طول کذبد و مسلمانان اصرار بجئك هی ترفن واه از رتست | با او عم بازل کشت نازیر عباجواب ممداد بخدا هنوز وحبی نبامده است تادو دفعه وگ تکرار شد از آن پس عمنه گفت خداو ندتر | درمهمآر دن کاان که باو نساز ژاشتی وا -گذا» شت طلمحهالشگر بان خود گفت شما ای اشگر ار قوممت خود دفاع ۱۳ زان مغلو بکر دی (۲) ۱۳ او نما ۳ از کوع او هجوت ود روز شر بعت او نپا استادن عبادت است و هیچ مدعی نبوتینبود مگر آنکه به پیمبر دراحکام خود تشبه میکرد و چیزی از او کم با زیاد می نمود و اگر این دستورات که بیغمبر آورد از جانب خدا نبود چرا کس دیگر نیامد که او نیز از خود دستورات مستقلی داشته باشد . و از اینرو دارای نام و - شهرنی ارف . (۷) این روایت را این اثیر در ( اسدالذابه ) ذکر نموده و در عضی از کتب ادبی اتتریت که عیننه طلست گفت وايبر تو اور ۳1 رو و کار آنتگاه برطلیحه جذ» عارض بل و بس از آن بر غاست عنینه با و گفت چه ازل کشت گفت این جنله آمد ( ان.لك دحی کرخاه ,و اما لاتنساه.) عیینه. کفت ای.بنی فزاره این درو غ گو است : و تار یخ طبری و در معجم یاقوت است که عیینه با طلیحه گفت شقبه در صفعحه بعد لا 5" و سواحی شام رفت از آن ۳ اسالام ۳ و در حنك قادسه با رشادت کامل امتحان خوبی داد. از آنجمله سجاح دختر حارث بن سوید تمیمی از طاثفه (۴( تجلت بو دا و مردی نصر آنیدو دو در آ ندینقدمیر اسخ داشت و از سحاحدختر حارث علوم آنان اتفتاده. و2 دود دس از و قات سغمدر ص در دوره خلافت ابیبکر ۳ بیغمیری گفت و بعصّی باو گرو یدندو مت ترا 2۶ گفتند و دسته از روسای قنائل او را باری نمودند و برای آنها هی گفت من زنی از بنی دربوع هستم ۱ سلطنتی دندا شو دما راستو با انها یرای حنك با مس ۳۰ مرو آمد و با دعضی ازقائل حناك مک و با عصی دیگر از در لد زاون | عف و در آن هنگام کار علمه دالا ک فته و 3 اهل مامه ژباد شده نود و او با آنان نزن و هشتله ار او م نالک گدت و دا ود گر ملاقات کر دند و ازدو اج خو د را دا سیحاح اظهار داشت تا دو سمله فو م خود و قوم او بر اعراب غلبه کین اوتتر دقر امن نو با اوز .مه اففتت گرد ۱ و ازدو اج موار نیا لت ( ان ان دس سجاح بطر ف طامفه خود پر گست از او سقال کردند چهاوردی گفت مسنلمه مرزدی بر خق بود از او ببروی کردم و به او ازدو اج نمودم(٩) ۱ او نیز مدع قرانی نود وی گمان گرد که آنحه آمر یکت بر او وحسی مشود و کلداش هسجم میگفت چنانجه امه بظر ف مسلمه می رفت میذطفت ( علیکم بالیمامه ودفو ادفیف الحمامه فانها غزوه صرامه لا بلحقکم بعدها ملامه) بعنی ۰ ۱ ۰ ۳ ِ ۲ ام در مه باد دمامه حول کوتر سءو ی او بال رندد و آنن حجتدی اطع است که دس از ان ذوالنون برای و وحیی آورد گفت بلی ذوالنون گفت ( ان لك یوما ستلقاه لیس لك وله ولکن لك آخره ورحی کرحاه وعدیتالا سا ) بعنی نو" را زوزعیاشست که بزودیبان هیر ستی لیست برای و و نه برای او ولکنبرایتو اغر اوست و تراجنگی و يا قومی است مثل. او و چیزی است که او رافراموش اخواهی کرد. (1) طبری نقل نموده که آن هنگام که سجاح بطرف قوم خود بر گشت با او گفتند مسیل,ه چیزی مهر:تو کرد گفت نه گفتند برای مثل تو نارو است که بدون مپر باشی ۱ بقیه درمنهیعه تاد 2 بش۱ ۲ ملاهتی نسست و صاحت اغانی کو مد وی مدعی دو ۵ ۱ از حمله وح<ی او این آبات است( با ابها المقٌمنون المتقونلنا نصف الارض ولفریش صفها ولکن قریغا قوم ببغون ) بمنی این گروندکان و پرهیز کاران ما را نصف زمین است و ق-ریشرا نص ف دیگر ولکن قر دشون وم ستضکادتد و نظیر آن را بشازاین از مسیامه نقل نمو ددم او لش فسی زان( بو اسالام آورد و تنها بشمیری او برای زناوثی بامستلمهبود دتوا نهر من ارت است و. این شخص و کسسانی که پس از () ائن.۵ کر میکنیم مدعی وتو وحی نبودند و لکن کیان آنها نضر بو حارث این بو ده که یو اند با قران ممارخند. رکنند و نطر دستهاز اخبار قریش وپادشاهانعجم را تلفیق نموده ودروغهائیمیگفته زبرا اخباری را قل میکرد که عرب بان 1 گاهی :داشتند و هیخکدام از مورخین و ادبا بواسطه حماقت وی باو اهمیت نداده اند تنها او را برای آن ذ کر نمودیم که دیگی ان از او عاقل تر نمیدانستیم . درگر این مقفع نو سنده مشهور است عضی را کمان است که )5 او مدنی بافران معارضه کرده( ۱ ( سن از آن نو شمههای خود ابن مقفع قاری ک وق ان افاوان | وش شین کشفه وسمقند, ور سنده این مطلب را بعصی از علما در حواب بندار های ملاحده که ب-پ۰-۰-ح_سحسس ۱۳[ پس بطرف مسیلمه رفت و با او گفت مرا صداقی قرار بده مسیلمه گفت موّذن تو - کیست گفت شبث بن ریعی ریاحی گفت او را نزد من آرید شبث بن ریعی نزد او آمد سیلجه با او کفت قزر امتعان غود ندافوده که میاه بی یب تخیر عدا بو شاز.از نباز هائی که محمد آورده است صبح و عشا را ( بصداقیه سجاح ) از شما بر داشت و کلبی از شیوخ بنی میم نقل نموده که عوام بنی تمیم در (رمل ) آن دو نماز را نمی خوانند و در روایت اغانی است که او نماز عصر را از آنها برداشت و عوام بنی میم او را نمیخوانند و میگفتند این نماز بواسطه مهر دختری از طایفه ما برداشته شده است و اگر این قضایا راست باشد بخوبی ابت میشود که ایمان آنها از روی عصبیت قومی بوده است. (۱) موّلفان در بلاغت از متاخرین پس از قرن پنجم قلی میکنند که قدما از آن ۳ گفته اند کتات درع الشمه ان مقفم (۱) برای معارضه افرآن تک نمو دهآند و این حز دروغی در حواب دروعی تشد را وی که ملاحده مسق این کتات در معارضه با قرآن است آناق ذر حواب میدن آنجه این مقَفم در مقام معارضه با قرآن گفتة ات ۳۹ بوده لس از آن از ۳0 داره کر ده ارر و لیحققت آنست ه این مقَفع خود مدانسته که .حمازضه با قران همکن نسست چون او از همه تن باصو ل بالاعت آ دا تر دو ده و ی که در مقام معارضه بر 9 ۳ از د, ؟ واشعرف 7 یا ادن امرر 1 ما باو ز دار درل ولی نادانژد و ۳ ااگر د زا داش + بل 3 رای تظاهی ۳ در وعی در ْ رد هر دم اسشش وحجو د ممدانند که ا: بن کار امکان دلددر لمیاشد و و سم 39۳ کار اعسمعت و مت اشکه 1 ن نسمتها رادر ممانن ۳۹ بابن جعمم ۳ اد اند برای آنست ٍّ سس وس تست رب سسسسست شقبه از صفحه قبل آن غافل و هنکامی که این مقفم باقر آن معار ضه مس گرا د باین آ بهر سید ( یا ارض ابلعی ماءك و يا سماء اقلعی و غیض الما وقضی الامر و استوت علی الجودی و قیل بعداً للقوم الظالمین ) نی ای زمین فرو بر آب خود را وای آممان نگاهدار ( آب خود را ) آب فرو زرفت وافر کدقتت ( و لو نوج) در" کوم حودی قرارکرفت و گفتهشند طابفه ستمکان دور باشند کب معارضه بااین آبه دراستطاعت شرنست ودست ازمعارضه بر داش و هرحچه نوشته بود بارة کزّد. این آیه در سووه نوح است و گو با ابن مقفم در سورهای بزر ک معارضه. کردتا رین ن سوره و این آیه رسیده است و این مطلب را ملاحده نبز خود معتقد نستنند ژبرا عقبده نها انست که این مقفع بکتاب دره التءم4 که حند ورق سش نبست معارضه کر د و عضی از اهل تدقبق میگویند ابن مقفم شنید که کودکی این تاودا حور از این من مست. ازمدارضه کشیه واز این معس_غافل. قلاند که ملپاین غففم_کسی" گر داز مقام معارضه بر آ ید تاتمام قر آن را نعواند شروع بمعارضه نمیکند و ناچار باین آبه رسید و او وا متحن,ساخته است وهیج احتیاجی بشنیدن او از کودکی نبست تامعارضه را ترك کند پگ ترت معارضه منوط شنبدن این 1ب ناشتد.. (۱) این کتاب مکرر بطبم رسیده و از رساله های پر فائده است و درای درجه از تلافنخ است ولیکن نپیجو چه معارضه و با قصد معارضه فیمیده نمیشود و نه او را باقرآن مشابهتی است و در او چیزی نیست ت که نتوان بپتر از آن آورد و هرچه مفید باشد مستلزم آن نیست که مثل آن نتوان آورد و با قلانی گفته که او از کتاب بوزرجمر حکیم نقل شنت ۳۳ 1 ۳ ِ«ِ# که این مقفع هتم در دین بوده و فتنه ملاحده یس از زمان او بوده است و همحکدام از طغا در اعحاز قران تردسی نداشته هر جند در وحه اعهاز ن اختلافاتی داشتهاند ۲ ۳1 در زمان عبد الحمند نو سنده معروف ادن فتمه بر دا و او نیز ممهمدر ددن بود دون تردید او را نیز مهم بمعارضه قران مسر دند نه برای اشکه عدد الجمرد زندیق است نلکه از آنحهّت مردی بلیغ و توانائی ات کف و لش آز نوشمههای او دلبلی بر معارضه قران ساورند (۱) عضی از ملاخلء کنان کر داند که حکم قادوس مک و فصه های او ازقسل معارضه با قر آن امس ۶ نز ۲ با عفیده آ ها اخست ۸ هس چه در او حکم و ات و اخبار و تاریخ است از قبیل معارضه با قر آن است . چنانجه بعضی گویند قصیده های معلقات سیم ل ماس اف افست ۲ (۷) ۳ (۳( او مردی شقیی دو د و ردان <و د ۳ در رد شر نعت او راو دی اسالام کف ده و برآن افتر | میست و از دلائل حهل و فساد ع2مده او حمله نت ان در کاب الفر ند خو ۵ گفته اسر کف لا ای افیا لیات خنجین مشای طوتشت ای کمیاه عجدی. کرد ز )۱ انون گت ور اشست که عضی این سینا را متهم معارضه با قر ات 1 مان آنکه او زندیق است.. و که مد این سینا وساله ای در رد این افترا نکاشته است . )۲ تیان نی تسقانت این عقبده هرد ع بمدایش ول مشیرراست. که کو ند قصا رد هعت - گانه بر کعبه آو بشته بو ده است و عرب آنپارا جز معلقه امروالقس برای فصاحت ظر ات برداشتند و قصیده امرء القس را خو اهر او نگذاشت که بر دار ند وقتی آبه با ار ض ابلعی نازل گشت د خواهر امرء القیس ۳۹1 و ای ژارداعت "و ایل رواب تور اساسی صحیح ندار د و[ اتشار ات ملاهدای لا آواضبننه گر دود اضسیت . (۳) ابن رواندی از اهل مرو الروز و از متکلمین معتزله بوده و او اولا در بغداد مقیم بود سپس از آنجا کوج نمود و گویندملحد و زندیق گردید. قاضنی:ابو علبی, تنوخی. گوند:: ابنراوندی فتوازه با ملجدین ملازم بود و چون اورا 0 ۱ ۲۷ استدلال نموده اند که عرب فادر بر معارضه او نبوده است بابد گفت هر گاه کسی دز سخافت جچنانست که کنو کوا و ره ردان وه تبرت این ض فا 6 بِ هر ای 4 از فلاسفه متعقدععن مدذل انن ۰ اذعا که نست دفر آنست ادعا؛ ی نما دك وحشان ۱ مسباشند و حون جددن العف دس هر دو هعل کی مداد و هر گاه ف اژ آنم ربل که دلرل در صدق بطلیموس 8 اقلیدس اشتتی و اف-لسدسن دی کشت معحز ه ناشد دنآرهن نمز معحرز ه اشست و. هر خیکهمیی که در ای صاحی اول الست ده ۳ ر دم عا< ۳ ر ار ۳ ۷ - تا ۱ و هنماد ۳۹ نوت او ثات مرشود) و این دزم بشای صتاخجیل دوم ندز دایت اصمتت و حون ۳ ٩ 9۳ کیرات دو سم نوت او تاست ۳ ۱ ۱ ۱ سس ی سس سس توت و تس و ۳۳ ۱ عق] بد نبا را رد آورم و سس از آن نظاهر با لحاد ت ی ملا سب دند مب مسگفت او ض ححت ۰ ۰ 1 2 ۸ ی - ۰ 5 نت ۳ 1 از دلمل و بر هان و کر کد 3 انکه هذبانی دسس اعسمت و که هر کتابیرا نکتابی 5 و ب مر دم مناظره همنمو ۵ و و بل در او هو دیبو ده و اسلام او رده و عمضی از یود ۱ یخی با موه ای تیار قفا مه فیه وا ؟ اعجا تسین از مسلمش میگفتند ان ژاوندی.کتان شتماو| ضایع می کند جنانکه بدر ش کتات ببود ۱ ور وهی 1 سای و ن ۱ ی نمعتوان مقاسه نمود وا مر اعجاز راضایم کرد . ۱ ران بکاغذ و خط او بو 3 مقاسیه ان تسار کنابها ممدن دو ۵ و هر کنایزه میات ۱ و ا,,الساس ظبر کل ی : ارت راوندی , ر مذهبی ثابت : ۳ هر و برای بهود ۱ دیگری میبود و ادن فیای جمانست کف بای زد هر حماری ملس امنت واین راو ندی ۱ ۳ رم مرقا را د هم وه ٩ م۵ که ۱ نبا مت ۱ دج ْ ۱ ۱/۱ کن در رد اسلام بنام | نم ( 2 ن ۱ 4 » درهم ۱ ز ور ِ سب ِ 1 نمز منتفس ميباشدپس, ادن راوندی چست و هرگاه این قسل از سخافات عم نامیده / ۱۱ ثالیت نمودا یس از شیامیت ان در مقام ردان بر امد و ۱۲۰۰۰۰ "دهم مرت و ار ان تیم 4 و 4 ۹ ۱ ۱ 1 9 ره شو دو با نع بر آی صحت و بطالان مطلمی اتترال ۱۳۹ در عالم هیچ هی بافی 11 1 و * ۳ ِ ۱ ۲ ۱ سم تیم #« ۱ و رید ی در کتاب محاسن خر اسان کر دی : امن راو ندی اژ ۳ نوده و در زمان 1 نماد و همکن اسست هررباطلیر | بجهین صو رتعا درون ار تد و ادن مسلی از اوات زان ۱ ۱ ۱ 1 آو ۹ ی چون او او در کلام ما تس و4 و در رب وِ اه بر خوش سمر ت و با عقده و ر حبا و دمان اه دعصی از معکاممن جون این راو ندی انرا دست جو ش افکار س-۵4 و ۱ ۳۷ 1 نو ده نس از آن مللی سسری در روحیات او رف بل آ مد 2 علم ! و از عقلش سر بود : هو ی و هو سص خودفر ار دادم اند ۱ تالیقات این راوندی عموما در الحاد و زندقه است از آنحمله کتاب ( التاج ) میباشد سا سس ۱ ۱ ۱ که در ان اثبات قدم عالم کی درگ ر ( الزمرده اه بر بیغمبران اعتراض نموده کم عاقل عاقل اعیت مذاهبه و جاهل جاهل تلقاه مرزوقا ۱ ۱ ۱ دبا ۰ حور 1 در 0 و چ سب رین بسچ ۱ تا ال تال الاو هام 3 رت المالم اللهر بر ند قا ۱ یی جک ۱ ۱ اورا گفته هامتاه نان میت کاخ کر آن زوایشت: ولد یک از تالغات او( الفریت, )در ۱ بموت و ما حصلت نفسه سوی علمه انه ما علم 1 ۱ ترا تسام است و کتاب ز اللولوه) در تناهی حرکات است پس از آن خودیشتر 1 و ابو علی جبائی گوید : سلطانوقت اين راوندی و ابو عیسی وراق را طلب نمود | زد تتود زر تخیر دادق البق علی جبائی و دیگران نیز آنبا را رد کردند روزی با 1 ابوعیسی را در ازنهاش کر نا بمرد وایم رواندی فرار کرده باین لاوی,یبودی سوست و ۱ ۱ ۱ -آبی علی جبائی: بر جنر نقداد. می رفتده بابوعلي گفت هیچ ازجملی که با قر ان بانپا معاوضه برای او کتاب الدامغ را در طعن بربیغر و قرآت نوشت و چند روزی طول نکشید تا ۱ ۱ ۱ ۱ کردهام شنیدهای گفت من حدود معلومات و اطلاعات تو را بخوبی ۳ بت ۱ آنکه رنجور گشته و بمرد گویند فوت او بسال (۲۵۰) و بقولی بسال ( ۲۹۸) بود ومصنف 1 ۱ سس و - آیرسی(. 7 هدع ۱9۳ ۷ در پاورقی کتاب گوید فوت ابن رواندی بنقل ابی الفدا بسال(۲۹۳) و بقول کشف الظنون ۲ ۱ بیان میقم اواج و افزن المز بالا خلال؛ تفیقا ۱ بسال ۳۶۷ وروایت ای ان ٩۳ ۲ وتو زو تقو اسگرم اون افرب ات بقبه در صفحه بعد (4)- ابی الفدا در تاریخ خود او را (الفزند ).نون نوشته و آن تصحیف است ۷ .کی جفند نو 9 بیقر اررخ بکنایی که آنرا ۱ الاح ۱ نام نهاده است معارضه کرده ولکن هنو ز نمو نه از انرا در کناهایعلما,دست نماور دهام و ابو الفدادر تار بخ جود کگفته که علما از گفته های او در معارضه قر آن و -گفز دایت تط او جو اب گفتهاند ولی کمان من انشست که معارضه او با قر آن خر این کتاب بطور اعتراض بر فرآن است چذانکه در فش کل خود چون (الفر مد والزمرد و فضیب الذهت و المر جان )(۱) ادن رو به را بیش گرفته که ماع ات لقاع رای شرایم و ادبان و قران اشدند شراب ان سخافت است بهمان نمو نه کهذ دور گرد که دهیجو حه در نزد علم و عل صحیح ارزشی ندارد 1 و ابو العلاء ععری این کتاب ها را دررسالهالغفران نام برده و حق ابن راوندی رها کرذه و یز او و بر کتاتای او مقداری زاد تلفعقاتی از سجع نموده و او را دازای فکری صحیح و سالم نبوده و در دماغ او خللی پوده است که از جنون بدتر است و از نحپت وده که مالك عقل و دین خود نبوده است . )۲( مصتف در آغر کتاب در زیرعنوان (استدر اك) چنبننکاشته: درصفحه(۱۸۳) از این کتاب اشاره بکتابالتاج که گویند ابن راوندی آنرا برای معارضه با قرآننوشته است نمودیم و دز آنجا گفتيم که نیگمان من آن کتاب اعتراض بر قر آن است نه معارضه با آن متّل سایرز ها ۲۳ او که در این مقام است بس از آن دود سین در رسالبا باسمپای کتابهای ابن راوندی و اغراضی که آنهارا برای آن نوشته است برخورد نمودم کهدر اینجا آنرا مینگارم و آنها عبارت از کت زير است. ۱ «التاج» "در او اد تم بقدم عالم عبکه دالزهرد ۰ در آن تال ل بابطال رسیالت هیتما ند « نتالحکمه» در مقا اعتر اش برخداوند اس تکهخلایق را مکلف باو امر گرد لد آمغ + در او طعن بر نظم قر آن میزند دالقضیب» در اثبات آنست که علم خداوند حادث است و او عالم نبوده تا بردای خود علمی خلقق نمود : «الفربد» در مقام طعن بر پیغمبر است «المرجان» در اختلافاهل اسلام است و سشتن-این کتانارا ابو الحسن خباط رد نموده است م احتسسستخت ات تحاتس ات ات۳ 2 0 و هم ایا ید الاظ و معذی ۳ اتود اه عر بارد | کتیابت التاج گوید ( اما تاجه فلس نعلا و هل تاحه الا "کب قالت الکهنته اف و تب و جزب.و خفد) بعفی تاحج او نعل هم نیست و چون گفتار کاهنان اف و تف وتاب ز خف است گفتند چورب و خف چیست گفت دو وادی بجهنم است. از این گفته معلوم میشود که کتاب او همه اعتراض و افترا ودروغ است و ااگر معارضه بوده است میبارست در کتب تاریخ و ادبیت و کلام از او ناتی برده - شون وی ان آسهون زیت کت معارض یافت کردد: نس تین سود .کف پپبال: ۳۵ (۸) مقتول .کته او در ادمدایاهر مدعی دءغمار ی کشتو دسه ز بادی هی از نی کلسا و دیگران ۱ در سماوده ممان کو فه ۴ شام ( از او ۹ متایعت کر دنداو ندز در وعهانی داشته ارت که ایو یلا معر ی (۱) متنبی احمد بن حسینبوت حسن جعفی کوفی در شپر کوفه از بدر و مادر ثقبر متولد گردید و پدر او در کوفه سقائی میکرد و با او در خوردی مسافرت بشام نمود و از شپرها بیابانها و ازیابانها بشهرها منتقل میگردید تا آنکه پدر اوازدنیا رفت ,و مس بسن جوائی رسیدماو در لفت و اذیتدارای اطلاعاتی کاقی گردیده بود او مردی بلند همت بود و مدعی قافن کاقسی در تبحه اورا دستکهر امو د ند مج زو رگ ید ویس از جندی, بوسیله اشعاری ازاد کشت ولی همواره حب ریاست در دماغ او جای ۳۳ بود تا آنکه بسال ۳۲۰ مدعی نبوت گردید و جمع کثیری از بنی کلب تبعیت او را اغتباو نمودند و امیر حنص اورا بزندان انداخت و باران او متفر گردیدند از آن پس از این کار توبه نمود و ازاد گشت و بس از آن بکلی منکر الوت اقر - گردید وحندی نزد سیف الدوله مقرب بود و هرگاه در مجلس او نامی از نبوت او بمیان می آمد آنرا انکار می کرد و در سال ۳۶۳ وارد مصر گردید و در آنجا کافور اخشیدی را مدح نمود و اخیراً بواسطه اختلاف نظر میان آن دو ویرا هجو نموده و از مر هجرت نمودو آن سال ۳۵۰ بود و وارد بلاد ايران گشت و عضدالدوله دیلمی را مدح نمود وی اووا صله می داد و بس از رجوع از ابران وی و فرزند و غلامش درنزدیکینعهانیه در اواخررمضان 1 که بعضدالدوله دیامی, وارد گردید وی ۲۰۰۰ دینار و سه اسپ مجلل و لباسپای فاخر باو عطا کرد آنگاه نزد اوبطور مخقی کجو فرستاد و از اوسوال. نبود. که عطایعضدالدو له ۱ ۱ ۱ 1 ۱ ۱ ۷۲ - ۱ ٍ ۵ ۲ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۳۹ 0 ۱ ۰ ِ ۰ رواد ُ- ۵ ۱ ۱ ۱ انا در رساله الغفران باد واه کش 2 اهل داد به ماز افی ام انکه وران اش مرعن. بو اعد هر مها در کار 4 ۳ هس 1 مکتوب ارزشی ندارد ِ ۱ ۱ که باو وحی کر دیاده مخو اند َ۵# جدد و آن در بط ۳ 7 ی ۱ ۱ و هسنعی شحصی نو دسمده و 3 مطلع باسلوف ی ای ۳ عر دی خااص از از( که در اول تعضی از اشواز است ( و اجم الشبار و اللبل و النهار ان الکافر القی ۱ عرهای بادیه نوده هر چند لغات زبادی محفوظ داشته یا هدرن جمکاوش انس ۱ 1 ۱ اخطار امض ۳ مت و اف از من ۱۳۳ من الم و فان | له ۳( را ده من این حملی «عذو ان معار ده از او دکر گردید هر چندقصیح (عسمت از او دو 2ه داشید ۱ و ب ااحدفی د دنه وضل عن سَمبلة ) سم ۵ تتماره اه کنو( وشب ِ رو کافر در ز برا اگر در مقام معار صه نو ده اش دسر از امن فمیتو ابیت گفت هو ند ۳ دو د خطر هاست بر طر دقه خو د ثانت باش و ون کاتن وت از تفمتر انا ها خذاوندتو باشد و هععحی از مسیلمه و عسهی میج در نءو ده (, این و صف از | نها نم حملافی ۱ ا و ار ۳ ن هه ملحدان و راهان دیناو ۳ بر همدارد و سکن ار عمار ات از او دو ده ۱ 1 2 مك کر دید صادر گردیده )و هی در 5 9 دسمه از احلاف باد به ِ ب- ۹ . ۲ 5 نا : ۱ ۱ ۳9 تام وی | ۲ اند ۷ ؟ ۷ ۲۱ ٩ ۱ داشد هر جند از سشتج اشعار و نترهای اواسمت و از نثرهای او محتوبی است کی آق ۱ ۹ ار و و 3 تس رم ی 3 وجنی . ثبه ار هد 4 که در سم 0 دمامه ۳ ۲ 9 ار ات : تسا اون و" ِ راد د ۱۱ ۱ تک از دوستان خود هنگاهی که در مضر مرض بوده و !ندوست هرروز او را عىادت 3 ود رن در شود دنر ازمشی درفرن چهارم در بادده ۱ ۱ ۱ ک » ۱ سماه ه وه ا2ظا با رل اش . 0 ۱ ۱ هر ده و دس ار دپعو دی او ۸ وات او و ده نو مد ابیت : ۱ وضلندی و صلك ۱ 3 ۱ ۳ رکه وب 7 ۱ ۱ 7 ۱ ۲ َ ۱ ۳۳۹ مراد ۳ 1 ۱ ومع دهد ۱ ا لا و فقطعتی سالا وان رات آن ۷ تحبب العلة. الی و ٩ ۳۳ | اصعحه علی #- وان تواعیر . تخل کرد ند بو | لعالا ری (۱) ابی ۱ ۷3 ِ و نان .2 #«آ«» ۱ ۱ ی ع ازعاء این ( ۱ ۱ 9 که ار ۱ ا(فصول 3 الفا بات ( نام نهاده معار حه نمو ده ۳.۹ ۱ 1 ی 3111 اه ) لولاع فسات "گ مج یت الشی» اد طتارزن سا ۱ ۱ ۱ دعمی با هن 5 ۳ ۳۹ دی ۱ خد او ند ۳ 1 صله ۳ ( 2000 7 ۳ ص و دم او مر ی ۱ 0 4 یس 2 ب ی ض رن و سا رد ح 1۳۱11 ۱ 2 ۱ 5 و ۱ ۲ ۱ 1 ۲ ۱ ۱ ۱ : 1 7 2 ۱ 1 ۱ در او اعسمیت ت از چهار ح.د تبال ۵ ۳ زدانهای هر 2۵ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ و هر | 2 4 , کن دنل جییدامیکه صحت بافعم اس مبخو اسمی مر و در ۵ من را اه ۱ یک و ابا و دی و روا مد ۱ ۱۳ | موب نساری و صیوت ,| از دمن شک وه تکاتی ۱ نازهر ادن ) هیکردی و این عمازت ۱ )۱ احمدین عبد لین سلیمان تنوحی منوتب به نوج بکیاز قبائل یمن و لد اوسال ۱ ۲ ۱ ۱ أ ۱ و نظاثر ان از فسل شعر های او 0 و مندو ر من و از حمله خو اطر ی است دش ۱ ۳۹۳ و قوت او سال ۹ بو ده انمست ابو العلا در معر ه از خانو اده محتر ۵ و اکن دز در ۱ ۱ 1 ۱ 1 سم ۱ ۱ 1۳۹ آ افامٌ ۳ ۳ ۵ << فضاو ن ۵ ۵ ۵ 4 سر ۱ ۱ ۱ ۱ از نظم در خاطره شعرا بوده و هبچ شاعر و طقتی فاگ 1۹۹ ا نکه عستو اند از این ۱ و از ٩ ضلداشمندان بوده و جد او قضاوت معره را عهده دار بود هنگام حار الگی ۱ ۱ ۱ ۳ و ۳۹۳7 ح میتلی بابله گردید. چشم راست. او سفید شد و چشم چپ او بکلی از میان رفت بالنتیچهنابینا ۱ ۱ ۱ | ۱ 3 ۱ ۰ ۱ 1 : 7 ۰ ۹ ۱ 1 / 1 ۱ باتسفبالصوله ختوه نود وی جواب داد که این عطا میمتر بود ژیرا او با ,تلف عظطا 1 گردید و ه چکدام از رنبگهارا جز سرخی نمیشناخت زیرا در هنگام مرش باو لباس سرخی 0 ۱ ۱ 1 ۱ میکند ولی بخشش سیف الدوله طبیعی او میباشد از این جپت وی بر او غضبناك گردید 1 پوشانده بودند هنگامی که بسن تحصیل رسید پدر وی خود بتعلیم او پرداخت و ادبیتعربی ا : ان و دسته از بنی ضبه را براق کشت او فر ستاد , او جنك نموده تا فقلوت کفیها غرلام او با ۱ ۱ ۱۱ ۲ / ۱ ۳ ۱ وی" کفت کر از گفته تو نست" این شعر ۱ ۳ ۱۳/۳ 1 2-9 ۲ ی : ح ۱۳۱ ۳ ۱ و ۲ نا انکه بر اقران رد غافق کردید دز یات سا وود متا له ز ۰ زجوت. دز لت 1 ۱ ۱ ۱ الخیل واللیل والبیداء تعرفنی والطعن والضرب والقرطاس والقلم ۳ ۱ ۱ 3 ۳ ۷ 7 کین خود وی 1 ۱ ۳ ب ۱ دست 4 1 کی ۳ کت ی ۱1 1 ۱ ۱ طی آن اهمبت دا شد و لد او سبأل و۳ خر ی - و و ی درفن #۴ و ادبیت ۱ نیت ۷ ان ۱۳۳ و میاه هید سایه م علمی او معر سك در سال ۳۹ از هعر ۱ ] ۱ ۱ ۱ اطلاعی زبادی داشت و از هرچه از او سوال میکردند باشهارعرب استدلال مینمود اما شعر ۳ هجرت نموه و تولحی ام اوقت او ان کتابخانه طرتلین اشتفاکه .کرد ندز لاذقبة اقاست "گرد ۳ او در درجه عالی بوده و خود موسس طریقه در شعر بود هرچند احیانا در بعضی از اشعار ۱ ۱ در و از راهب آنجا که در دیری میزیست کتاب عهدین را تعلم نمودو از آنجا ببغداد برای ۱ او آثار وهرت هویدا میباشد ۱ شه در صفحه عد را فرا گرفت و نیز نزددیگر از علمای آن شهر تعلم نمود و از علومآنها نیز استفاده کرد ۱ | ب 7 5 در محرابها صیقلی میشود پس ار سین از آن اثرا به نشید, .گو شد از جمله آ نکتاپ است الو یل و آن العمر امکفوف الذیل تعد مدارح ااسیل و طالع التونه من قبیل تنج و ما اخالكک بناح ) بضی قسم بخلق کنند اسبها و باد و زنده در شب ها نهر ها ومجل طلوع تهب داز دار ای اسلای دراژ است و دامن عمر کوتاه است و چون, شتل مرو د و از دش و نحات میبابی و مان ندارم نحات دابی . لفط ناج عاتاشت وسحعهای ماقبل او فصل است ادا فصول میشودوبغایت سم هنهی تحصیل حکمةٌ بونان و نلسفه هند عزمت کردو اهل شداد از مقدم او استقبال شایانی نمودند و ی او چمم آمدند ۱ از مقام ادنی او استفاده کنند و تا چندی در | نحااقامت گرید اهل شداد اژ ادبیت او بهره میبرندو خود بحثدر فلسفه مشغول بود در آنجاموقعیت خوبی بر ی نش افکار خود بافت و شروع به نش آرا؛ خود کرد در آنجا انجعتی ازاحرار فلاسفه در منول عبدالسلام حسن بصری در هر جععة تشکیل میگردید وی با آ نهام ارتباط کامل پیدا کرد و افکار آنان در او تأثیر نمود در این موقمبود که خبر مرك مادر او بویرسید و پیش ازین هم پدرش چشم از جهان پوشیده بود او بای از این وافمه متأنر کشت و همواره امراءو دیگران بعفیده اوظنین بوده و باونظر شك وتردید: مینگر بستند از اسحیت زند کانی او مضطرب بوده و بارانی که داشت ازدست داد. در نتبحه بو ضعیتعا لم ۳ و.عزلت | اختیار مود و از خود و ز ند گانی مأبوس گت و بمعره تال ۰ ۰ عودت مود و از مردم گناره گیری کرد رس 9 با شا فردانش با دتتار کی محشور نبود و خودرا رهنالمحشین کوری وانفراد نام نپاد واینپتگامبتا لیف در ضمنتدریسشروع کرد و از لذاتِ حیائی دست شست و دیگر گوشت حیوانات و آنچه از حیوان بعملمی آید نجورد و از خوراك و شیرینی بعدس و انجیر اکنفا نمود و از" ثروت بسی دنیار کهسالیانه مصرف می کرد و وقف او نود قناعت ۳3 ولباس. خشن میبوشید و فرش اوحصیر بود و از. ازدواح کناره گیری کرد تا ازاو فرزندی عبل نیاید. و دچار ملامت. مردم و تنگیفیشت نشو ند و من و ضعست تا آخو مر اد امه داد 1 ۳۹ از دنبا رفت و وصدت نمو 3۵ که در قبون او »نو یمد : هد| حناه ان علی ۱ و م یت یی اجد اس جنابت اد ان یی ۲ ابیت و هن امین جنات سمو دم قیه در صفحه بعد ابو ارت ِ ان ۳ فو اصل در قرآن [ 0 زر بو اصل ابات حدم هو د زاس و اين نقض روبه قرآن است . آهن نم دون تردتدافتزای بر سعرین است که دشمنی ماهر او را باینکار منم ساخقه است وکرنه ابوااعلاء خود خوبمیداند که بلاغت کلام باستعمال غرسوغیر الوش شک *15 در این تعسرات مشاهده سشودو دارای اسلو بی ناسامس و معانی نا" مفهوم و رویه عیر هعروف میباشد. عالاه ه انکه ایو العالاء خود در رد انن راو تدق اثمات اعحاز قران نمو ده و او و در حدود صد و هشتاد شاعر که میان آنها فقپا و اهل حدبث و متصوف وجود داشت دور قبر او گردامدند ح ابو العلا مردی رقیقالقلب و باسخاوت و بوفا بود و بی شهوت و بدین بمردم و بر حافظه بود در باب حافظه او حکایتهای عجیبی نقل میکننه و گویند آنچه معنی او را میفهمید و با امیفپمید حفظ میکرد و از بازده سای بشاعری برداخت و با نکهتانتا بو د تشبیهاتی نیکو می کرد و بادیگران در بازیپا شر کت میندودو نرد و شطرنج بازی میکرد و در هر گونه از امور جدیو شوخی وارد عیکشت مردم در عقیده او مختلفند بعضی اورا ملحد و بپرو براهیه میدانند و سضی اورا متصوف که دارای ظاهر و باطنی است می شناسند و ان آن اشمار که صر بح در کفر است باو سته اند و عقیده بیشثر برآنست که در عقاید خود شاك بوده وقتی معتقد بدین بوده و هنگامی آن را انکار آممکرده است از این "جهت اشعار او متنافش است چذانچه گاهی گو ید تحطمناالايام حتی کاننا زجاح وکین اثلاتیباه :ناه سالك روز گار مارا پامال مینماید و در هم میشکند ون ما شیشه هستیم و اکن درقالب دیگر ریخته نميشویم و گاهی گوید خلقالناس للبقاء فظلت امةبحسبونهم للثفاد انما بنقلون من دار اعمال الیدارشقوه اورشاد مردم برای بقا خلق شده اند و گروهی خودرا در معرض نابودی گمان میکنند تنها مردم از سر منزل کار بمترل شفاوت و يا نیکیختی منتقل میگردند مولغات ابوالعلا در جنکهای صایبی از مبان وفت و از آنها جز کتابهای سقطالز ند لزومیات درعیاتدیو ان رسائلرسالهالملانکهرساله العفران وجزاینپاست و کتابالا يك و الفصون که در صد مجلد بوده و بمنزله دارهالءعارفی بوده است ازمپمترین کتابهای او که ازمیان رفته است بو ده ز 8 3- وه است ( که محل اجماع مومنان و ملیخدانست که این کنات که محمد ض او را آوردهاست عقول بشر را باعجاژ مغلوب ساخته زهتعکس نظیی نا نیاورده وبا هبحکدام از اسالس عرب چون خطابه و رحز و شعر و امنال و سجع کاهنانشباهتی نداد و هر | نکاه یف ابه و با عضی از آن در مىان حمله از کلمات دب ان و اقم و جون ساره در خشنده در شیی تار مك روشنی مددهد ) و گماننمسر ود که ابوالعلاء جزاز | نحه درضمیر خود بوده است ابراز داشتهزبرا مجبور باظهار چذین عقبده نبوده و این جمله را برای تزبین و تکمیل, رساله خود در او درح ننمو ده است زیرا خالی بودن آن از ادن موضوع باعث نقصی در او" ننوده اقلت قر گنه مک ال تستشمم که ابو العلاء تعضی از هوطوعاني را که یابه اساسیدر عقاید نداشته است بطور مخفی انتقاد و انکار مینمو ده وسکن قرآنرا ان یر ضَ اشته و نمیتو ان او ۳ ۴ 4 مو ضو عات ها دسیه ذمو د , ۱ انحه ۵ کر سل مجموم اتکتایج تساک ٩ در مفام معار ضه را فران بر آمدند و ۶ شمیت معا ضه بانها داده س یل ی اما اشکه قر آ نو جه قابل معار 4 نءسعت هر حعد حن و انس ۳ و ۳۹ دس از ان نطو ر میسوط برچ #ج شیم وادن مععی وا یکیو که آ گاه هو ن کلام و شبوین بالاعت و اساوت لور عرسا ودفا دق ان دو ده و باژین ات سر و کار خا 1 داشد تصد دق می نما دد و هر کدام از بلغابمان مقدار که[ گاهیدر فشونباژغتداشتهو هر بابه که بو ده باشیّد همان انگازه معتر ف«عحجز خو د در مقام معار 4 باقر ان مبماشد و او آن مافی الارض من شعحر ة اقالام و الیحر دمده من رعده سمعه ایح مانفدت کلماتالله فصل سیزدهم اسلرب قران اسلوب فران ماده اعجاز درلغتعرب هنماشد وهر آنجه ازاین قمیل بوده دارای ازع ال لد فا مساو شلات خر از مصارضه باآن از استاده و و ۲ ردنر ان با و عسر تسملیم در مقادل وی فروداوردند پیش از طهور این اسلوبسوستهعرب در عقام تحدیء معارضه فصاحت ۵رد عر پ . با یکدیگی بوده و فصاحت نزد آنها عبارتاز سلاست کلام ق ایا مان با نمکوییگرو تن فتظین..کلمات و حروف و هو افقت کلام بافطر ت و طدیعت بو ده و در آفادهمقاصد خودمتکلف نوده و کردصنایم بد تقی نمیکشتند و معاني در خاطرشان مهوت وارد می گنت وابر زبانتان الفاطی که که شاستهافاده معانی مقصود بوده و ۳ لفظی یگ صللا حیت | نر انداشتهچاری همشد تا انسگه ۳ ا ولد ب مخصوصخود تال ۶ دید و بو اسطه حسن نظم و تر تن حروف و کلمات و حمل خود در عرب مهاتی بدید آورد دطور ی که آنان ۳ ۱۱ روش خود برداشته و صعف خود معت ی 6و شتلو دای آنان تصدسق نمو دند کهاین مسشیج از کلام بحز از آ دس است 3 در مسان آنها رو اح داشته و دارای هس کونه گمالی که رای فت سور نت اند به موجه بازای ان آنرا نداشتند و ددساس و حیل تمیتواستند از اهمست آن رکاهند و گ درحمین عقامی در میآمدند با وسائل ضعیف خود با نیرو نی قوی و شترا 9 . بلغای عرب بخوبی باین معنی پی برده و بضعف خود معبترف گشتدد و بجز آنکه روش نوینی در الفاظ و معانی و انواع صذایم بیانیاختراع کنند و نظیر جملات قر ۹۳ جملا نی فدتگیس انتخات نمایند راه "۳ ی نداشتده و بدونتر قرب زر و هجو حه در مقادل روش فان ارزشی فداعت و در نقوس عرب تاثبری نمیکرد 7 _ - ۳ ت تس ِ ۰ ۳ | ۰ب س-عع۳«..س.«.«.سِ_ «-صسس سح «9ِ___ِ«-ح«دد ادا ۱۳ 3 سس ۱ سس 5 ۳ سس 0۹ : 2 ٩ ۷ 2 و از آنداکه همو اره همان ۳۹ و بلغا اختالاف نظر کرثر شب ا ختلاف نظر فصحا کلام وجود دارد و در تعییرآتهر کدام نقص و سستی را با بخدیگر وه و تباید محالی کامل برای معار ضه مو حجو د ی و ممدن 3 دو شاعر 5 نو سمده ۲ دا خطیر در مرقام معارصه ً ۳ نقدصه در او رام شافمه و نجه از دقایق و مز ابای بیانی معصو ر ار در او م-و حجو د است مجالی زا معار ضبه و ماو 42 ۳ او سرت و انیت معلی اسممت دعمو م نو ایغ رن 4 دار ای ایام همیاشرد و حجو د دارد و نبوع و اعیحاوژ آني| ۱ اگر بمقداری دو ۵ه داش که وان از آن باعحجاز بط سحراز قسای یو)بانتل بیدا فطری | نها هسماشد ۳ 1 ات رب دز نغار د«دوی حجو د ۴۳ فادر دز معار 4 قران دندار ند و دسسن از دوی عحجر م-شو د.ز بر ۱ نان دلراخنه تصو رات سم تسیر کر انم دات معدر دد و امال ان درنظر شان محسو لش خود میباشند و همواره تعورهر چیز کامل ترازو جوداو میباشد و هر مو جودیبانقاٌص وجودی توام است . ونیزاز آنجا که مرجع اهمیت سخن از نظر فصاحت وبلاغتباحساساثفطری اسیت و فطارت عرب بر دادذ ادبی نهاده شده )۱ و در فرآن کرنم کال این فطرت باخر دن حد و حود داشت با آنکه با انا تحدی کر دویده سوره دروعی و دا كت سور ه معل قرآن در تحدی اکتذا نمو د چون دار ای آن فطرت دودند و .ا سراران آ گاهی دآشعند احساس ۳ خود نمو دند هر چند بزبان خود گفتههائیدر خلاف آن حاری (۱) پیش ازاین بعلت دقت عرب در لفغت و توازن حروفو کلماث آن اشاره نمودیم و در اینجاً شکته که بعضی از فلاسفه 3 دادهانداشاره مینمائيم و آن هر جند کاملاصحیح سو ده باشد و لی نزدبت بحقرقت ات او ود علبت دفت عرب در ات در نحت منطفه البروح که تمام سباراتاز آن میگذرد میباشند. و از اینرو بادقایق آشنا هستند. و ۳ ا با دا مور که دارای بیش ازچند کلمه معدردی نود مبخو استند معارضه نماشد با عجز و حبرت و او هدش کامل رو درو مشدند و بای 9 در ای حجبت اشممار مانند هسیلمه تقلمد از اسلوت قران ون بخوبی عحز و سخافت خود را اظهار داشتند چنانکه در مقام معارضه با سوره کوثر ( انا اعطیناك الکورفصل اربك وانحر ) گوید( انا اعطیناك الجماهرفصل لربك و چاهر ) تا آخر و از اینجا سخافت فکرو حماقت خود راثات نموده . و چون قر آن در مقام تحدی بيك سوره کوجك | کتفا نمود و بعضی استیعاد هدعو دید که اکضیراز آو ردن لش سوره فعز عاحز داشد دعصی هعنقد صر فه ۳ دیده که شرح آن گذشث با آنکه | گرمعارضه باآنامکان پذیرباشد کم با زباد در آن فرقی نخو اهد داشت . و از اشجا نکثه تکرار موضوعات مختلف که راجم بتاریخ و تکرار در فصص و وعد وعید ومو اعظ و احتجاح و جز انهامیباشد معلوم قرآن درل ددز درا قر آن بش موضوع ر در مو ارد متعدد بتعسرات مختلف سان نمو ده :| آنتکه جرا عبر | اتسلت ناو ردن مانند هر کدام از تعبیرات نت بیسکعنی ثابت تماید و .نعضی از ملاعده از این نکته غافل کزمشی شا ازاوی آزا ط ر اتعت آرم» واعته او بح کوید سر عکرار قر ان اختلاف موارد خطاب آن, فسبت بمخاطبین میباشد در یکجا نبود و دریکسا عرب و در حای دوگ 1 گر مورد خطاب مبباشند و فرآن شناسب آنها وضعست و صورت خطاب را با آنکه اصل مو ضوع نی است تغسیر داده و در هنگام مخاطبه با اعراب چون دارای ذکاوت بودند کلام را مختصر تر و در مقام مخاطبه .ا ی ار ات مفصل تر آوره ۳ و ادن اشتداهیاز حاحظ است زرا در مان ود نیز شعراو خطدا و دانشهندان وجود داشبهاست کلفته آزانگة ور مت ططایتات که میور ر شاه است تام طرایفن و بودند , (۱) (۱) و برای تکرار قرآن نکته دبگری میباشد وا آن ایتشت -چون بیشتر منظور رس بسن ی سوو کِ تست ۵ تِ -. سس ۱5۴ 2 است. و هیچ چاه سل ۱ و ۷ ی و بگمان نوسنده تهمت بیغمیر بشاعری بدوا از طرف ,هود مت لبقهبر بوده و عرب آثر آتبعست نمو دند با نکه منذانستنداقرآن با شعز بشاعری و شاعری زیت ندارد ۵ واز دلاعت و ان و میداز ات و استمارات و دک دات آن دشر (عدم زر کر دنه ۳ انکه همیحگونه مالاز مه 11 چذانحهغبراز عرب از مولدین و کساننکه ینت ردنت را در نهد تعصمل قر | دسن این صنایع و شعر و <و د ۱۹ ر ۵ . گرفته و صنایمبیانیو بدریعیر | خو اندن ری «دست اور دهاند (میز بار ای معارضهبان ندار ند ز در ۱ ۳ او که : ر طمق اسلوف و رآن هی اور نك و دسن از مقادله ۳ آنمملوم #سشود کهنا م۵ نقص و عوف و مج میب که د راو و <و 2۵ ۳ رد۵ 9 ز تملیدی سین (عستو همحشین تک اگر در اف اسلوف ۳ ر 21 د ده ۲ بر أ ی" جح اسلوبی درز مقادل آن دار ای اهمیت نسست . و اعحاژ قران همحون سایر معجز ید مادی ۳ که عمارت اژ 6 ی از مفردات دو ۵ه داش ۳ این فرق کهعمکن یت 7 91 گردد و سس ج اه سر آرنکییی آنها کدف گر د دد ا ز اعحاز . ۳ مشود و ی اعحجاز قرآن آبدی سس سصت وس تست تست تسه و ی نقمه از صفیحه سل قرآن تربیت است هرچند موضوعی تکرار شود بیشتر در نفود آن در قلوبتانیرمینماید بر خلاف موضوعات علمی محض که بات دفعه فوگن آن کافی است و نبازق تک از نمست: , (۱) در بش ذوم کتاب در گفتگوی از بلاغت بیغمبر بوجه صحیح و علت اساس یک امعممر شاعر نامده نمشد و این امر ساوار او ود اشاره میندائیم که سباری در تجهت أآنْ اشتداه و خبطنموده اند . و چاحظ مبان اصطلاحات قر آنو اصطلاحاتشعر امقا یسه کرده و کفبه اسنت.هیان میاه قر آنو نسبیه شعرافرق بسیار استچنانچهاسم آنچه را کبر پیغمبر نازل گشته استقر آن است و اسم گفته" هلی.شعر | دیوان است و اسم مضی از آن سوره است و نزد شعرا قصیده است و نامع بعضی از آن سوره ]یه است و نام عضی از قصیده ببت است و نام آخر آیات فاصله است و نام آخر. اشمار قافیه است و گویا غرض جاحظ از مقابله بت اين دو آن استکه بپیجو جه بن شعر و قرآن حتی در تسمیه شباهتی وجود ندارد . ۱ آنرادر تداید ود رموزآن تا 1 ور دی( ۱3 زاز روز کار | کاهی بیدا جد. ۲۲ ۳ ٩ شه ند رس اعجاژ قران مرهقون امو ریفطری و طمیعی است که عو امل آن ام در ان دور ه ندید كِ- دس از ان 4 ان وضع دد بدار نشو 2 تِ۳ انکه دور ه عاام از سر شروع کردد و نو .مت بأن دوره رسد و ثاثسا آن عو امل بو حجو د اید و ز مه دای اعجاز قرر ازع فهها اد . وقر آنبو اسطهٌا ختلافاملوبو یا اباوبهايق نکر ور ی آشت تاثیر حالت»زاجی 1 در شوم اععاز آن هیحگو نه احشاح< ب گر و ذده ر وتامل در اساوبستجن نعرست ودرسدواهر اعجاز او در [ مشود هانند شم( ن موسبی 1 تداست و عدم 2 0 محصض ی دی 3 دد و نو سمدگان ۳ ۳ هر بو ظ بر و مه ات و وت روخ 0 ۳ مثالا اشخاص عصمی با اشیخاص دموی رو اسظهاختلاف مزاجی | نان رو حمه آنهٌا حتاف است و در نعیحه اسلوت نو بسندکی آ نما نیز مختلف مسگردد و هر کدام ازئو سندکان مانند جاحظ و ابن مقفع مثلا دارای اسلوب مخصوصی میباشند از این جبت است که تقلسد در نو موه کی در ای دسشمر اشخاص معسور نمسمت و ۳ رو مه و مزاج در یات دشو ار ستو کسانی که خو استه آند اسلوت و ده یز را ۳ گنه استجساتا کاها آن اسلوب را متقن نماشد و در اسلوب خود آنعا تیژ یدای ددید می آ ید تاه عددالحمید کاتبمبخواسته است ازاسلوب نهج البلاغه تبعیت کی و تشاد تناس ی بت ار بشد نهج البلاغه از ساخته های سید رضی است ولی کامللا اختلاف دارد زبرا در مزاج مختلفت مساشند , چنین است اسلوب قرآن بواسطه اختلاف فاحشی که میان مخلوق وخالق میباشد اخثلاف و تفاوتزبادی بین کلام الهی و کلام بشری وجود دارد و | گر از کلام بشر میبود میبایست وچه اشترا کی بین اسلوب قر آن و دیگر اسلوب ها و جود داشته باشد با آنکه وا مناسیتی با اسلوب های »۳ ندارد چشانحه مسیلمه متخواشت نظیر آثرا بیناوزد و با همه قصاحتی که داشت روش خود را نیز ۳ و ور سس ی ار لس لاس یم تا ی ۱۳-0۳۹۲ ۳ ص د. 9 ۰ س- ۱ ۱ ۱ 1 ً 1 5 ۱ ۱ ۳۹ 1 ۱ ۱ 1 ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ 0 ۱ 1 ۱ ب ۱ ۷ 7 فراموش کرد ۱ وا آ تیدا اش طعیف و ناتو اناستوقدرت کلام فصیح کامل مخصو ص خداوند است هییحگاه اىشانرا بارای معارضه با کد اهست قران ۲ مقادله ر آن مسمت؛و. از اشر و گفته #«# (قل لنن اختمعت. الاس ء الین:علن آننه با رونت 1152 القرآن لابائون بمثله و او کان بعضهم ابعض طهیرا ) یمثی ا گر جن و انس کردعم [ د ماد قرانرا او رتتااماشد آن نباو رند هر چند هر کدام شمان 7 ۳ شو ند و فصیح ترین و جامم ترین کلام انست که دارای الفاطی روان و معانی نادر و سکو بوده بعلوری که راه معارضه باویرا به شدد و افیف مقابله با اورا فطع ۹ و باعث شگفتی و خوش آیندشنونده آن گردد و چنان در روح شنونده داخل گردد یی خوقرمان کحم متکنیه رارقا وی تزاوش هي تشد کی سالنان رها رو ح او | میختکیداشتهو از خاطر آتقلمی او دوه وا کون وان او نضاری سکف و نمو نك از اثار روح<ی و مز اجی 1 هعماشد ۲ 4 0 فصیدای عرب در اعد مبانی فصاحت و دو ری <سعن از در (وت سین ۳ ۳۹ کر ده اند ۲ مر دن اسلوت را کنات صنایع ددیعی . و طرق سانی ابجاد نموده و از کفشه های ۷ نان سیعذانی که .9 ِ پآ" ۰ ِ از زوائد کلام و معایت ان مر اسمه ار د یده و دارای رو لو و حلوه وی کته و در ءنظر سخن سدحان دارای هر نوع رد ادبی ی و دفائق فنی بکاملمر دن وحه در او بکار رفته وحود دارد با این وصف سس از دفت و غور مق از تن اشطرابادرآن تتوعار است و فواشم سستی و بااستمامآنزا تیتزان معمیهن داد . بر خالاف اسلوت قران کهذارای سوت و انسجام عرسی است که مسکو استق در سجن دبگوان داعث ابتذال آن گردیدهولی درفران باعث اعحاژ است که نو مینشدکان عادی از مر آن عاجز مسا شید و این <و د ن؟ از احتران ۱ فر قرع صتاشف 5 یسالا۳" ۷ ۱ ۳ کر کی بأسر ار ان دی در ده و ازرمو زان | کاهی بافته است و از ایئیجا 1 چکی شدکان نسیت بخالق وعظمت وهیبت خااق که در خلال ۲ ۱ پسمی و بات ور ان دار ست بخوبی معلو وگن دد و بکانه کاشف ازاین معنی مقاسه یات قران مخصو صا | داتی که در باب وعط و بند و تخو ف و انذا رست 3 سخمان دیگر که در ا یوت باب از دلغای دیگر صادر کته است عماشد : و از امتیاژاتقر آن آنست که جملات آن قابل هر گونه تأویل فر آنقا بل هر آو زه بوده و در هردوره برحسب ترقی افکار او مبکن است و بر | دا از تاو بل »یباشد آنها تطمیق نمود چنانحه در صدر اول اعر اب حاهلیت بمو چب استعداد فطری خود از فران بطرزی استفاده کرده ویس از آن در دوره فلاسفه اسلام ورژسای فرق بطور دیگر ورد استفاده و آقع گشته وا کنونهم که علوم طبیعی سیر تکاملی خود را انجام داده بکرشته دیگر از حقابق آنراکهف ده است و بدون تردید پس از این بطوری وتا مورد استفاده اىندکان خواهد قرار ؟رفت در خلاف سخنان دبگران که هر جه قصیح تر بوده حامد تر و از قمولمعانی تلف دور تر مسماشد و تنها ندیه ره و سکطقه از آن اسمهایم که و سران ان ات کقف آن کلام آلهی انش و همحون ۷ بشده او محدود نست و از حدودزمانو مکانمبری است و تمام طقات بشری در فهم او بقدر استعداد خود بکوقش هی ۳ و از ان باندازه درحه ی خود استنتاج مینماشد و هر گاه قرآن ا حد کنو نی خود بالاثر همیود و عقل بشر از فوم ان قاصر بود اسر ار آن از همکان مخفی مسگشت ا کر از این حدپائین تر بود دارای این اهمیت نمیگشت ودست تطاول بشریبظرف وی دراز میک بات درمقام نقض و معارضه آن درمی آمدند و هر ین حد ۳۳۹ کنونی است که مورد استفاده عموم بر حست درجات فهم آ نان زان فیر 3 وهر کس باندازه لیاقت خود از آن برخوردار شود و لکل درجات مماعماوا فصل چهار دهم نظم قرآن آنجه در فصل سایق اد نمو ددم گر اش رتش از مزاىائی که مخعص داسلوب قر اس دو دم که از آن حهت عر ب دز ءقابل او خاصع ۲ د بدند و آنجهات در کلام سادر بلغای عرب بات نکر دد ژ در | خارج از حدود ا کار معمو لی ات و دی دردن بحققت آن از عهدء دشر عادی خارح ۳ | تون ۲ ۳ ما در وحه اعحجاز از جهت. روشی که مخصو ص د؛ظم , فرآن است هماشدو خود میداتیم که دیدر دانحقدقت 3 نیز از عهده ما خار 3 ین را قر ار ن سرحدات لغت عرب و نمدز له رو ح الپی ی 4۵ در وی دمیده شقم و باعت چاودانی | تاز او گردید:وهم کاشف از نیوغ وی وادبی و ه مج اتحساحات شنو ند گان میباشد . #-بطور کلی. کلام هر ؟ کهماده ۳ ازصوت است( ۲ ) کلمات که اکتا حر ورف ب از سه چیز میباشد | ۱ ) روف ثر کیب کلام میباشد( ۳ آتجما فا تر یف باه رتمی,نددو اسر ار اعحاز در ان سه منطوی است و آنحه در اینجا مداور م بحز از ز آنمیاحشی است که علمای فن اونتت عر دی در شنون فحاکیی و بلاعت عمو هی از 1 ت د - ۳ میدار ند 2 کنانهانی از اسب تدد ون ماد عبد الماهر حر حانی و دیگر ان ندو دن سده اتکعت و تشعااز حهانی که مختقص ملاعت انیت گفتاو میدار.م ۱ و فرق مان بلاغت فران و ۳ سخغان انست که انو اعفنون ادبی از هحاز و" استعازه و کنانه و حزانپا که درقران کار رفمه است نهات طسفی مساشد وهر چشد در فنو ن ادبی فحص شود بهبجوجه بجای لفظی که بیکی از این عناوین درقرات بکار رفته لفظی د؟ ر دافت نشودو چا مانست که گذشتهاز نظ,م م کلماتو حملنظ م حزو ف سل کنآووه اعجاز مدخلت داشته و ها تکسرف ازرفرآن تناس .موفست ان از ۳۷ - سابر,حووف از نظر تقدم و تاخیر ومقایسه آن باکلمات وجمل دبسگر داز ایاعجاز مساشد بر خالاف مو قعست حو وفالو کلمانت در, مخغان دبگر ان" که هر و نه تغسمریدو آن روا همما شلد و مح فا بت دز نسیحه ان بر اههمت کلا + از نظر لفعای و دامعنوی ساقز اند ۰ ۱ قر ای سکن شرا دز درامون اباب و عللی 1 قصراحی ٩ سار آن از قر سور ترا طرتقه و اسلوبرقر ان,ناعث. بدا یش آيیحدها 4یا ۳ ۱۳ وان هر جند دد ر کلام عرب, سایقه نو ده والننلان باین ترفیست که قز کق آن مشاهده مشود عاوری را ان ر,واستماع وتوجه بأن نمو ده و بث نوع مو سمقی م<هو صیدر تعسعق لمات و در لمت حر وف ابنجاد کند نمو ده اس ۰۲ (۱) روایاتی» این معنی را انبات مینماید سیار است و, اسلا عیر با.آنشدت و ی ی و ایز ان ق اوق وتو تایب | آنهاابرابری: تبتکرد .دور یکسا قر آن از بغمبر گرد آمدند و پیغبر قر آن را در خانه خود در نماز سجه تا آنک صیح گردید و آنان از آن مکان بیرون آمد ند و با یکدیگر گفتند 1 فساتی دیگر بر.اين کار ما مطلم گرد مثلما گرد: یکدیگر ترای شنید ن "قر آن جمع "میشوند و محر ,بایمان ید زود و.باآنکه زد کزده - بو د بل - که "دیگر. داین کاز,را این, کار من ۳ ۳ شب گر ثبز, هر کدام آمده و قر آن گوش میدادند و صبح آن روز ان تعپد کردند که این کاز وا دیب؟ ر تکرار نکنند هنگامی که روز بالا آمدولید نزد اخنش رفت وس ات دوبازء فنته های تمد چاه میگ و گیوی گفت چهبگویم بنی عد| لمطلب مجگویند دربانی کمبه ماراست. گفتيم .چنین است گو بند. سدانت نیز ماراست گفتیم بل میگوینه سقایت نیز ما راست گفتبم راست" است..پس از" آن"-هیگویند نبوت نیز درخانه ماست این را تصدیق نخواهیم گرد و تنپا رادع آنپا عصبیت بود و میگفنند لا تسمعوا لپذ القر آن و الغوافیه اعلکم تغلبون. ...۰ 7 هه اب ۰ ۰ - ۰ و بالاغت عربیمبتنیبر آنست گفتگو نمودیم ودر اینجامیگوئيم. ۳. ی - ری مر ری 2 - سم ۳-۲-۱ 3 ت سا ی ۳ ۱ ک سس ار ای و ان معنی مایت دیدگر از , یت از قبیل فخر و حماسه و غزل نمو نه از آن بافت میگردد بلغا و قصیحا و حود نداشنه و تمه در عصی از 2 رب در تال رو و تنضیم اي حه ۳۹ ملعز م بر 9 قمین موسیقیقر آن تتک- ۳ از موسیقی نوده و هر یحو که هش ی آمده است از آن قبغیت عیکرده وس خیم صوت بدون انکه بتفییر حروف نظری داشته داشمد اکتا مر دند هنکامی که ۶ ان ردند در حروق و کلمات و حمله های آن اایدا: ی از مو سره دافمٌد که مش از آن شعامر آن سانقه ی فنی در تحاشتنه داز اشجا راهی ۳ از اعجاز برای آها کدف رن )۱( ی یبا که در مقام معار ص4ة ادا قرآن بز آمدند ماد عتبشلمه و ددگران ۳ بالحانی که مخصو ص داصو ات است اکتفا کرده و ۳ از الی فت و 1 مققی که خالی 1 الحانی که مر دو ط مر سب حروف استبوده رم ۵ سل ۵ و بامقاسه دمن خو اندن عهار ات قصحای رب 5 مب 7 ی اسب امد لا ۵ ۹4 ۲ ۱ اج بطر ز خو اندن فران و طر قه ادای ان اهمعت؛ اشمعنی وی معلوم میخردد و انحطاط 1 از ۲ آن او ان بت مر دادت هو 2۵ ۳ ۳ که در روش و ل از نظر <هر و همس وشدت و رخوت و تفخمم و ترفسق و حز اشها از صفات لفظی که" ان و ماده صوت مضظهر انفعالات قسانی است و این انفعالات کرت طبعاً باعثتنوبم صوت و تغییر احوال آن از مد ولین و شدأت تأثیر قر آن در و رخوت از اموری که باطباع و اصوات تناس دارد منگردد شنز ند ای و برای صوت حدودی از انحاز و اطناب باندارمٌ حدت و ار تفاع و اهمز از ّ معسن هنماد . و انمعنی ط قر ان دسر کد کمال! وسمده حتی | نانکه عرب نو ده با" کسانی که آعل الصاد برد ۱۲و هچ وجهب مقارف المونسر و کار تدارند خنگامیکه 7بات قران را میشنوند در آنها وحد و شعفی محد عدانک می آید که همچ چیز نمستوانداتا را از گوش دادن بانمنصرف سازژد * با آ نکه باو ایمان ندارند » و از این جهت است "که به تنگو 73 دانبدن صوت در وران ترعیب شده است زرا نبکوئی صوت اعث استقامت اوژان و وی ان و و وو اصلی که در قراناست مسا | تال که نهیم و نون با حرف هد خنم منشود بر اهمعت ان هی از آید )۲( و آن آبات که باینحروف مننهی نمسئود حروفی و که مماستباسیاق سار باتاست ختممیگر دد که دار ای مو فعمت و اطف مخصوصی است واینخود گر فر اضحاز فان لس 5 ازاین رال عوسه ۳ افکار را بخود متوحهمسازد «هر چند -س ستت مت و سس تس سوت سپ چت سحه وی و۳ 0 ات دوق موسیقی گردائند و بطر قه دسگر ین 31 نظم و اسلوب آخ ساخت کها نظر أنْ سایقه تناشتشف و از سجع و ترسل که من آنها معمول ود دست کدف و ا کر قران تنود؛اعراب تمام فضائل ادنی تخودرا از دسثامی دادنداو برای نبا جز رلک ساسله لغات عامی باقی نمیماند. )۱ و موسبفی و فلسفه آن آ گاهی وی مد |نند 4 در موسیقی عر بیهیچ تناسبی مانند آن تنامتب: که:در حلمات و حروف و اصوات قرآن می باشد و جود ندارد و این معنی بهیچو جه قابل انکار یست . موجی پدید می آید و این حالت در شنیدن سایر الحان عربی ر خ نمی دهد و کسانی که اهل الحاد میباشند و ایمان بخداوند ندارند باین اعجاز خداوند در هنگام شنیدن آت متفه عبط دناد ور قرع قر آن را از کلام سغمیر ندانئد در این خاصت هیچ کلامی را ۴ این کر ناه نمی دانند و در معنی اعجاز آق مخترفند هر اجنك نظاهر آن را انکار میکنند و مناط در صحت امور حقایق می باشد نه صور و شپادت باطن از شپادت ظاهر قوی تر است. (۲) بعضی از عاما گوید : : در.فرآن فواصلی ه ختم بواو و نون و یا یاو نون میشود بسیار است و علت آن از نظر آهنگ موسیقی و تطریب است و سیبویه گوید : وقتی عرب میخواستند چیزی وا بآهنگ بخوانند بر آن واو و نون و با یا و نون اضافه دند جچون امد صوت مناسب است . ۱ یه عم 9 ۳ 1 ۱ 5 ۱ ۰ ۳۹ ۹ د دام درد ۵ با ر ۳ رد عمار ات فت ۵ رما نده ده باط ره اس صحم. ححت "۱۳۱۳ 1 ۱ ۱ ن ارم ۳ رک ۱02 بت ۱ انسانی را که بمعا ی آن| کاهی ندارند» و آزاین حهت باعبارات سایر لفائمایز کامل 1 ۱ 1 انا سار نمی باشد . 51 د ۱۱ سس سس ۱ ۱ ۱ 0 9 1 (۱) این معتی را همه کس میداند که هر کس قر آن را بشنود هزچند عرب نباشد ۳ ۱ ۱ با و این نظم ونر تمب در ۳ ر آن تنهاچیزیبودکه طبع عربر! صفاداد و | نانر| دارای ِ(۱ و معانی ات را درك نکند حالت رقت و خضوعی برای او دست میدهد و در نقس او ۱ ۳ ۱ ۱ ۱ ۱ ی و دار د و 7 ممععی ۳ فص نظر از جذ.4 رات شا از حیاتی ات که مانع از امکان در در جمل و لمات ان می باشد زیر | در امحه و مو سسقی طممعی انا خللال همه اأ بل و روش ۳ او و تخر میدهد 5 و از محعزات قران انترخ که بو اسطه تهر ار 98 نیو و از ۰ ۰ ۴۳9 ۳ ۰ 7 9 ب ِ ۳ 9 رات خواندن ثر اق داعت مالال مر دد ۳۲ هر قدر خو انده سو ۵ تاز کی ۲ طراوت و 7 3 : ۱ ۲ صِ 1 تسد مالال ای | و زر ۵ حجو د ۴ از دست «می ده و تعاط دندری در مس اتلاش بذدد ار هیساز د و در ادن مععی نیز عالم دادرست عر«ی و حاهل بان و 3 اجفی ازان که خر | صو ات ۴ > کل و ری از ۳ استفاده تمشها بد هساوی ۳ باشمد و لین | وخ هم انا اعحاز نظمی ۲ خصا.ص مو سمقی و درا نعت حروف در طمق ِ اعد قدیی از بت همس و هر و ۹۳۳ و صقر و مد و ۷ و عمر اشها از امعمارات لقظی فر | ن هعیاشد 45 ۳ از ادن با ۷ اشاره موم ۰ ک از که فران حون ت دار ای ورن معدن ست 4٩ تم ۳ العان مر دو ط دصو بت بان نو ده و تا «لث ینسح از مو سقی 1۹۰ مالارم دا ژ سای حروف و - کارت نمماشد تطمدق شود , و در <د مت اسیت ۱ القر ۱ ل را علی من گر هه ( و هنن "کی 4 و 2و ب نیخو آند داز در نظر سمو نله اسکو اسات زیر | کراعت سحین از زاه رت و ول هساشد و ور ان نو اسطه زیسائی او از این دو راه با صورتی نسکوو لاد کر 5 ۱ فصل پانزدهم کلمه در حقیقت وضعی صوت نفی اسبت که قطعه از.معنی را که باندام آن ممناست مبباشد دربر 21 فه است؛» و صوت شس اولمنصوتاراصو ات سهکانه که در تز تب ۲ نظم کلام لیم وار تباط سن لفط و معنی در افادهمقصو دنا گز ۳ ازان سییر همباشد و | نمظهر اراده وعواطف ایبانی میباشد واهمیت الفاظ ازنظر آنکه صوتیاست که ازحلق یرون هیا ود و باعث ورزش ربه عمط رددنوده بلکه از نظر کشف از سول و عو اطف و «قاصد اتجانی انستکت نو آن دمم له صور نفیانی در طممعت و صور طبیعی در نس میباشد و - کین اند ی تست لاز اقایوق اراد انبیان تیرایب حنفون جیمی جامد است ودریبتی در چهرعاننت اشاند که که خاک نز من احساسات بغری ون افکار او دردوره مدز مت:.اسیت»هساشد که آن دمن له نطق صامت و این بان لا نویکو ت ناطق.است . و احولت مه کانه, که ربان: اشازه نمو دم عبارث از (۱) صوت اصو اتنهگانه .نس (۲اصوتعقل (۳)صوت حسمیباشد» صوت نفی عبارت از بقیهاسیتت که از تنظیم حروف و حر کات و مخارححروف ومواقعیت حروف ا زکلعات و ارتباط آن با هعانی-حاصل گشته وبیش رو سخن.درافا ده معشی همباشد . صوت عقل عبارت. از مك رشته از.معانی و. مقاصد است. که مخاطب آنرا از تعسر ات مختلف و حمل مروطه لکد بنیگی_کشفب ی نماید و.خلاصه کلام و معنی اجمالی.سخن شماز می آ بد . .صوتحس عبارت از مت یدیا کون و غعانی: تفصیلی .است تکم/در افاده معثی و مقصود با دقایق و لطائف فنی بکار برده میشودو اهمیت. کلام. واسطهٌ .این این مق ای بسا میشود و آن بمنرلهٌ روح کلام میباشد و اسای اعجازهبتنی براین روح است و درجه کامل آن مختص دقر ی اس و کلام د تن ان فاقد آن مسباشد ) ۱ ( و اعراب این حقمقت را ازدیر زمان درك نموده ولکن او وروی ۱ ی سخفان خود :طور کامل عاجز بواده اند ۳۶ درحه کامل آنمختص «خداو ند است و کسانی خو استهاند آن را درسخنان خو د ساورند وعباراتی گفتهاند که بیانه قرآن در مزال و متانت ام رسد و آن همحون حمال زسدالی زه که کسانی مفشوا ان دناد ۳ و خواسته باشند حقنقت آن: جنانحه باید در مقاع سان باورند ۳ هحسم شارند عاع از ان عساهتد : و غر کاه کسانی سخغانی نز و و | سیر و ده اند دشر ورس اموق کناره گبر ی تخلات و عادات معهو ش دو ده و مها قران ات 1 ترد فر آناز او هام 3 خود را حقاق محض ور ار داده و در برامون تخلات و ایا ت کته و از او هام کشارد ام( - ۲ ان وصف در هات شوالی اش ۰ نز در فق مقاصد قر ان نمازی دمیحاهده فکری نمی باشد 2 دوت 72 تشگر در مر نغز و نظم شلوا ان اند هیبردو چون موسعی مععاسب و روح بخشی در شس انسان شاطی تازه بوحود می اور ولی نظر در گفته های دیگران فره نستاری از لد ار قات فقو اقافتکری وا باهمغفت و تکار مسدهی رومر و میسازد زب اغالیا دار ۶ لفاظ آ نها از داثرء معانی و مقاصد تك تر و باوسیم تر است . وهرگاه در اصول بلاغت .که در عموم لغات رائج است نظر افکنيم و باسرار آن آ هی دىدا کل هی بانیم که در هبحکدام از آنها آن نحو از او که در قران میباشد نی وا از حجهت افنصاد در نم در وای #4 نی وجود نذار د چذانحه در دینگر گفته هبای عردی نمز ادن ععنی دافت نهسشود و مها نمونه از .ان تا وه های دیعممر میژو ان دافت ۲ اب چریجاتی از این سیب بالفاظ و معائی. لول و معا ای وان تعسر کرده بت خن 1 ۳ کرو و از آنجا که اساس. نظم قرآن برانست که برای هر کدام درفر آن حرف ازحر کات وحروف هعنائی منظور نماید محااست در اوحرفو و با کامه وال م. با که ز اند دافت شو دو در آن حشو و با اعتر اش و نطظاسر و جود ند ار د آن راه باید و همچون نظام تکوشی که هر مو جودی برای عر ضی ابحاد سل ۲۹ ال در قران نم هر حرف ۴ 8 ال ۳۳۷ نرای معنائی تر ۳ .گفته «طوری که ار ان کلمه با خرف بر داشته شود مستی و ارسالی کلام موس گرود و 0 بخ اهند بحای آنکلمه گام امکآودد ها لتلرت جر ۳ حجای گزنن آن شود و شامت اتمعنی 1 درقر ان اک تاو مب زاست و کرست أدذ هو ازج دز موقعست مش ۹ و 3 داش حرف اع راضی نما ید دون تر د دد آن و اطهار ممداشتند ز بر | این روش در مان انا در معام معار 4 در فصا دل و خطی 18 از قضایائی که دلالت بر این امر داود قضیه خننا و اتقاد بر حسان بن تابت " در این اشعار است . لنا الجفناتالغر یلمعن بالضحی واسیا فنا بقطرن من تجدقدما و لدنابنیالعنقاء وابنی محرق فا بکرم شاخالا و ,ا گرم ناما یعنی برای ماست قدح هایسفید که نور دنك گر روز و ازشتشی های مااز - بزرگی و شجاعت ما خون میچکد فرزندان مابنی العتقا و بنی محرق میباشند "و چه دائی های خوب و بسران خوب داريم خنساء گوبد از افتخار خود در هشت موضم از شعر کانیته ای بان کقبت 4 اسبت یاو گفت (۷) لنا العفتات .گفته و هیناست لا - الجفان بوده باشد یر | جفنات کنر ازده است ( چون جمم قله است ) . [ .]1 کلیه الغز-استت و آن سفیدی پیشانی اسب است و البیض اوسم ازاوست . (۳)" یلمع استو لمع روشنی پس از چبزی دیگری است و بشرقن انستب است . (ع) بالضحی است و بالعشیه ابلع ,در مدح است زیر | دوشب بهشتر هیهعان واود میشود. ۰۰۰ ۰(ه) و"اسیا فنااست و اسیاف کمتر از ده است ( و جمم قله است ) و سوف بپتر. است ۰ ().بقطرن است و قطره دلالت بر کمی کشتاو می کند و بجرین بجای. آن انسب است . ( ۷) دما است ودماء تحایآن بهتراست چون جمم است . (۸) و لدنااست وافتخار بسراناست و افتخار به پدیران سزاواو و (یست.. و در .. هعمی 5 او 7 با لقاظ ممعدد تعمدو دی شود دس - ق ات اجب «د بالات کف مد فا تا مو 2 ت لمات رعادت 9صاحجت و د عبت دق ممدن تست مومت 6 دای ور هر ان دیگری بکار رد و هر لفظی دار ای مو قعت محصو صی میگ و ادن معدی کامالا در ندم 8 ۳ و رو ادعط دمن الفاظ و معانی و ۰ ۳ 1 ۰ ۳ واین از مختصات وران است زبرا عملی شدن ان از وظمفه صناعت ادبی فنی خارح ۳ ِ ی ۰ ۲ب ۳۹ تن پ ها "« اتتیم سییر جدشی آن نکته و فران از این جهت ما فوق فواعد اغوی و ادبی آن الفان که در قرآن بکار رفته است سنخی دبگر از اصوات ی ان اافاظ و معانی ده در فران بکار رفته است سنخی دبهر از اصوات ۱ 2 م سم َِّ و وحروف و معانی هی باشد ۳۹ در ار ات ده ماوو ی در سباه معمو ی اتتی فر ار یور تراد بشنه اافاظ حا که و و هه ما داخا تیم هس ۰۳ ۳9۳ و ی از رس 3 1 وت و در طه معا یی 3 ِ مت 9 ( همان تاسر ات که معانی در نفو س دارد هی داشد ۹ و سمو تدهان دماع جو د و ۳۳ " هو معه ۳ ۳3۹ ملاتکه عک دوگ و سان دور او _ 1« ِ نب 1 + مه ۲ ک ۳ 5 7 صٍ و از در 2و الماظ در ۱ ۷ معلو ممسشو د ۳ حزه کات 9 دمم ل۵ کامات تقبل حروفب در مد خلت در فصاحت وافاده معانیی ممناشد و ممکن در فز ان واقع شود در نپایت خفت و لطافت بوده باشدمغلا کلم ۱ تذو جمع؛ نذ در ( با فطع نظر از ووو ۶ آن در فان دارای تقل است ۱ جواست. توالی دو ضمه در او شده است ) ولی در قر آن بمناسبت ترادف با کلمات دیگر در | به لقد انذر هم بطشما فعما روا بالتذر ( دارای, اطفب محصو صی اعانج و همحنین در هر کدام از کلمات انذّرهیز و بظشعما و تماروا دفق تردن جمز که در ام فصاحت هقرئی اس هراعات. فردیده و ابن طرشه نی هرآن است و هیچ کدام از بلقا و ال صرعت سان و دار ای آن ات و هر کاه در سخنان بلغا احبانا نظمر آناتفاق اد چون نمونه ازو خی هی داشد و با این وصف خالی از خلل نخو اهد بود ودطور کامل ی هیحکس سر الشنتد ییا و در قران الفاظطی طولانی بافت میشود که استعمال آن بطور مو قعیت کامات عادی مسا بست مخل بصاحت بوده باشد از قسل (ستعاللنه) طو لا نی درقر آن فیالار که م رکب ازدهحرف میباشد وچون( فسيکفی که ال که دارای نه خرف است و در آن حروفی از فسل کاف وت م2 ریا 3 انوق با این وضفت: در . کیال فزیاسخت و سالاحعت مبباشد . و اشماء خماسی جزا نحه هعر بشده أست جون ابر اهیم و اسماععل و طاوت و جالوت, نظاثر آندر آن استعمالنگر دیدهز در آغعر ۲ حفف تاشترو اشهانو | .عه .دی که در آن وحود دارد و دد نو ستیله دمغز آه و مه کر دیدة تت خشیف مساشند وف کلمات ور در قراناشت [ درغمر آن-وقم در اسر ان ا فان غر یب است چون کلمه ۱ ضزی ( در آبه ۱ تلكث اذن قسمه ی ) 8 آنگ دراشحادر نهادت شموائی است و «مدرعدادسایر فو اصل که بالف ختم چگ دیده است واقم گشت هگذشته از انکه موقعت آن درکلام هنگام ان د ازشرك پس از آبه ( الکمالذ کرولهالاشی) میباشد وچنان است که این معنی را ( قائل شدن دخمر برای خداو ند از ات ا.ظ و معمی انکار نموده است چذانکه فرستند ری از مو اقم سای بجند ین طریق از قسل حر کات سر و دست و تغبیر هیست آمری را انکار مینماند و این معغی در سخذان عادی نمز وحود دارد و همتگزن ات اجه قارب موقعی از کلام غریب بشمار آد و در موقع دیگر دارای غرابت نبوده باشد و کلمه ضیزی از این قبیل است زیر بو اسطه موقعیت آن پس از اذن وقسمة صورت دیگری مشود گر هو ازغر ات خارح گشته ات و علاوه برآن بو اسظه جهات و خصوصاتی که درمو آقم حروف و کفیت آن مبداشد و ازنظر طر بقه اداء و موسقی وعدد حروف دارای اهمیت مخصوصی است در فرآن بعصّی از کلما ت با فت مبگردد که نحو ها مان خود انرا زانده اجه داسته ابد او[ تحمله در آبه(فیمار حمة منالله لت هم ؟ و 71 کلمات ذائده . . "فلما آن جاءالبثیر القاه علی وجهه فارتد بصیرا* میباشد وآن ها در آنة او و آن در آیه دوماست با آنکه اگر اج دوحرف بر داشمه شو د گندته ازا نکه ازچمال تر هب و حسن نظم ان کاسته مشود از دفاق معدو ی نیز خالیعیگردد زر امادر | ده اشار هبمالا ذمت سخمیر در انجام آمو ر و تا که یت نو سره هد و فاصله دمن حار و محر و راست ۹ محالی برایتدبرو فک در اهمسترحعت دو ده داشد و عرش از ان درا ده ددم اشاوع .و حو دفاصله ممان انداختن در اهن .و سف «رروی عوت ۴ آمدن وی هباشل و بو اسطه دور ی سان دوسف و در او اشعار ین در انتظار و اضطر ان دو سف نما دد و دز معصمن اطا ف دیکزی مباشدو نظمر | ناس 1 نحه در فقران ات و یه الستجمال کر دید ات هرچند سباری متوحه بان معانی و نکات اطمفه نمساشند . در ق رآنههضی از ای انشست" 5 تا جمع آن ۳ دیده کاماتی که جمع ۳ عفردآن دکار نر فتهاست ازقسل ۹3 لب کههمو اوه درقر آن آن استعمالشدی الباب استعمال شده است ( ان فیذلاك لذکری لاولی الالماب لیذ کو اولوالالتاب ). زیرا استعمال باه مشدد شم است و ف و بالام بل تر میشود و در مورد احتیاج بمفردران فلب-استعمان کفته سبط وان در اسمعمالباء مشدد با جمم تنافر ینمست ازاین جهت کلمهجت درقر آن وا رفقهاست و از | تجمله کوبمیباشد کهتنهاجمع آن | کواب بکار رفته (باءکواب واباریق ) و دیگر رجا بمعنی جانب است که فقط جمع آن در فرآن استعمال شده است «والملك علیار جائیبا» و در تک ارض همو اره مقر د او دکار رفته و ارضتن در قرآن کاماتی که مفرف. نیامده است و در هنام احتیاج تیم برز دیطر تعبیر شده آناستهمال گر دبده چنانکه در آبه ( لهالذیخلق سیم سمو ات ومنالار ضمثلهن) آن <ود داری شده و بهای ان تعسمر دبگیی که افادءٍ همان هعنی مدکند شع ارت ۲ 38 ۲ 5 1 ۱ ۷ 2 ۱ چذانکه گفته ( با ابهاالملاه ما علمت لکم من اله غیریفاوقدلی با هامان علیالطین و اجعللی صرخا )یی ای عردمتدایددگراین زا غیراز خود برای شما نمیدانم ای هامان بر کل ۲ فش بیفروز و برای من قصری نا کن با که فصحا اجر و قرمىدرا که مرادف آن استتر افعتوان نمو ده اند . و عقصود دیگر از این تعبیر تحقیر فرعون است کهبرایرسیدن باسمانبخا کی سوزانیده «ا تش متمسك میگردد با آ نکه اتصال زمین باسمان و رسدن خداوند از محالات است . در | به«وارسلنا علیهم العطو فانو الجر اد و القمل و الضفادع والدم نظم و تنسیق هی فرستادم بر آ نها طو فان وملیخ وشیش وفورباغهو خونپنج کامیات لفط است که اخف نها طوفان و حراد و دم است و نمی از همه ضفادع و فعل اس دو لفط طوفان و حراد را که از همه سبكث تر است برای انس گر فتن زبان ابتدافن کر کرده ودولفظ سنشگین که قمل وضفادع است نس از ان اقرج و سملت تر از همهرا در آخر فک نموده است و هر قدر در تقدیم و تاخیر این کلمات تغسدر داده شودبهعر از این رقاب که در قرآن ات متصور نمست و از این بسانات ثات میگ دد که اعجاز فران از راه نظم بت وضم آنست که هر کلمه در مو قم متاست خو د بای کی شش وا هر از محل خود تغمسر باند از موقست او کاسته میشود ونظیر این باتدر فرآن سبیدار , انیت که اذشیگ ان صرف نظر نهو ده و با نحه باو اشاره کشت | ککفا منما تیا ۱( (۱) جبر ضومط در آبه و جاء رجل مناقصی المدينة یسعی یعنی آمد مردی از انتهای شهر که میدوید میگوید دراین آیه چپار نعو در ترتیپ و تقدیم و تأخیر کلمات چپار گانه جاء و دجل ومن اقصی المدینه و بسمی متصوراست وهیچکدام دراهمیت ولطافت مانند آنچه در قران اسّت نممباشد و حکومت آن مربوط بذوق میباشد میکو یم این تعلملات کهمصنف گفتههر چندمکن است احیانأصحیح بو دهباشد ولیغالبآمورد نقضو آبرام واقم میگردد و بپتر آنست که در تمام آ بات گذشته که آنرا ذکر نموده استو عللی برای ان بیانکرده تنپا رجوع بذوق سالم شود . جمل و کلمات ثران ۰ حمله مظهر کلام و صورتی از نفس که حا کی از وجود خارحی و تالف طمعی اشا ۶ اشت هسباشد و همو اره انسان بت رشمه از معافیر | درخاطر خود تصور هیتما ند و 1 ۳ مردل دماده از سمخ ازط همسازد و وید و ماصد خودرا که در حز شه خبال بوده و آنرا جز از راه قکر اخساس تمیکرده است بجشم میبیند و و بحواس ظاهری آنرا درك مسکند و هرگاه در آن رشته از معانی که مقصود اصلی منکلم است مز ابای ادلی جسزی از مزابای سین بکار رود و ازحدو د سخنان عادی در سخو تحاوز ند سخّن معمو لی مشمار رفنه و «وجب برتری آن فتبکلج نی دبهري تست ولی | گر در مقاصه اسلی تشر فاتی شود و صورهای نو ع بیرون آید باعث مزیت [ نسخن گردد چنانچه هر قدر حس داصر ه در تشخص زسانی چهر ه سشمراعمال نار ِ_ و مواضم زسائیرا دق فت تعدین نماید و با فوه سامعه در تشخیص مقامات موسسقی دقت فراو ان کار برد و هرنوعی از آنر! از دیگری | سازد بدون تردید با نظرو توحه احمالی در تشخص حمالوصوت امتیاز کامل دارد ومیان این دو نظر تفاوت فاحشی موحود است . چنین است موضوع بلاغت کلام هر گاء منظور متکلم تنها افاده اصل قصد دون ۱ تقععی در انواع <طات نشان دهد بوده تمام افر اد 5 بکدیگر مساوی بشمار ایند و | گر آن مقاصد با اسلوبی ادبی و فنی و باطرزی جالب توجه وشیوا بکار رود و ۳ حواس و ادر! کات نقسانی ممناست داشند و باءعث تماقر ۱ ۵ نگردد و در اعمساق فلس وف کند 2 کب فلت و از رگن نو دی رده و برای او مو فعست کاملی در قاوب دسا سازد و مو رد نو مه و میحط انظار شو ۵ و نام او در تار بخ باندار ماد و باد کاری ی ۷ تب از عصر <و دو ده باشد و بکتنازاشان در اهمست نممز له رگ <<معنت نشمال امه وهر کدام از | نهابر حسی مقامات خودازشاعر که از فر ده ج<و د استفادهنمو دهو از مغسو که ازوحی ا این ایکا ۵ هی نما دد دمسست <و د ۳ رای مو قعدت محصو صی هسماشند و هر گاه دفایق دک ب کلام ۲ هر ابای آن دطو ری دوِ دوحت ه کلام #4حز سراسر حواس انسانرا فرا گیرد و بمنتها درچه که برایسخن هعصو ر ات رسد و دمنز آه رودح 9 لفت و مان مك جمعیت شمار آرد بطو ری که وت دو ره از ادو ار قلب و انقلابی در او دی بل نماور د وعموم قصحا و با اسدلت داو در 90 در 4 از عجز قرر ار کید و هعترف ساتوانیخود رونت بیشث معحر ه طسعت سخ مسا شد و این همععی ۳ نظر در ابات ر ۱ نی خودبی معلو م ۹ ۱ و هبحوحه این معنی ساقه ندارد که در تمام ادو ار تار بخ و نزد عموم فصحاحز قرآن سجبی مورد اتفاق همگان قرار گبرد و کون جون و چر ا در او راهنماید ژ بر | خداو ند در تنطیم حروف و کلمات و حمل آن همان دفائقی که در تالبف موی ۳ عالم کون ۲ یقت انسانبکار در ده دروی امز اعمال نمو دهاست و صیحا و علمای اد دمشز له دزشگانونی هبداشند وحنا رحه بزشکان ممخصص درسلو لهای ددن انسانی بدون آنکه ازاسرار اساسی آن آ گاهیداشته باشند میباشند اینان درشناختن مو اضم حروف وحمل و کلمات کاملا گاهیدارند دون | نکهباسرارو اقمیتر کمبآنبیبرند و نا | که درفسمتی از ءلوموصنايم در نسجه همرور ابام تغسری فر آنو ادو ار رح داده و ناموس نشو و ارتفا و بسشرفت علوم کونی در آن رمان تصرفاتی "کر و ۳ اسای آنرا منز ازل ساخته تیش بو حجه در قران دسست نطاو ل زود کر تعسری نداده و در هبحرك از الفاظ و معانی آن مور د نقصی دش ید نداو ر ده وعقول دشری وان تور نىافته و دموسمه آراء و افکار انسانی نسعت باو دست و ناجمز دشمار می | بد و این جو د ب#عر دن و حه برای اعجاز آن میباشد واهمیت قرآنسکانهعلت برای حفظ ادبیتغربیو استخر ات قو اعدآنگردید کهاساس آن تجدی فرآن است زیر بدشوسیله در مزابا وروشقران و وحوه اعجاز ان,تدتر نمو دندو ۲ افکار جو د مقا دسه کر دند ۳ هر ۲ این حوّت وحود زداشت در ای اغتعرب وو اعد عر ای ددو بن نمعگشت و اعررایت دهمان تا کی فطری جو د در بالاغت عربیبافی دو ده و ۳ «در یچ روی دانطاطعر ۳ همر فتندتا | نکه لت عرب دکلی از ممان هتر وت ده 3 ۳ و دسجوسش تحول و نطو ر هدر دید " و دعشمر ثرگی "۳ عرب و اه بمزآادای محصو.ص مقر آن دو ۵ وا کرقرآر ک از سمخ سخنان «عمو لی رب هبو د او از ۳ رقتن ارت عر تب دسم<وش وال مبگشت انسجام و سلاست مجموعان با همه اختلاف که در مقامات سان ممناشد از يكث ظر . قَ سمخ دو ده و ار ملگ سقدر صاجت ورونق کلام هیماسشد ودارای بك روج است با | نکه روش سخذان فصحا باختلاف مقامات ۳ هی ده و در در ۵42 صاحیت طوعف و وت براو طاری هعشو د بر خالاف فران که در همه <ا د یلگ دا به مسباشد و هیحگونه سسمبی در او راه نمی داد و در و حدت ممیگذرد : و ازاین بت اس که جح آن ۳ ات و کوحكث و ۳3 7 آ ترا بحودی حول هکت و اگر زان از | نر | ای کم آن را از روی و حدت سباق بخاطر میی | ورند ۰ واز امور اتنفآورانست که مسامانان هجو جه اهتماهمی شر آن نشان نمعد همد ۱9 انرا تبدیل کنند ازتشاس میافتد (۱)واگز کلمات آنرا تغییرذهندگوئی ازاهتیبلفتی رودحی محصو ص بعحال تر ی 3 و ممَمّاست ۴ نم وروش کلام ماشد 1 در تر کمات دیگران و جو د ندارد و از ان رو ح بجر از اعحاز تممو ان عبر تمو د ۱ تست وت ی تا دیرب تفس )۱ از اموو عجیبه آنست دز تتاسب وضع و متانت آن معانی قر آن برطبق ااقاظ آن میباشد و هر کلمه با کلمه دیگر تناسب کال دارد و همچنین هر آ یه با آبه دیگز و هز سوه با سوره ِ« ۳ دار ای تناس محصوصی است ِ قر ان از ان تیم نلو زد است ۹ سسشتو اطاف قر ان در ار نیب بات بو روابط مان آنها میباشد .و اولین کشس که باين علم متوجه گردید ابو بکر نیشابوری بود. که او دارای اطلاعات کافی در علوم دینی و ادبی نو ده و بر گرسی هی دشست و قر ان وا ار او میخو آندند و او سناسب میا | بات اشاره می نمود و بر علمای شداد که باین علم اهمیت نمی دادند ومتوجه باین لطنائثف نیو دند انتقاد ۵ بطوری که منز له رش حیله محسوب شود علم بزر گی ات که چز رگ نقو 1 نوا در سوره 9 بیان نکر ده و پس از ان خداوند اثرا بروی من باز نموده و من نیز چون کسانی قدر ان را ندانستند در آترا سم و بگنجینه خاطر سیر دم . و در کناب اشفت ااطظنوتن. اس که برهان الدین بن عمر بقاعی که بسال ۸۸9 وفات یافت کتابی نام ( نظم الدو وفق تناس الانای,.و الشوور)" تألیشت: ننورده و آرنی کتابی بی نظیر است و در آن بقدری اشاره شناسب, آبات و. سور نموده و.نکاتی متوجه شته که اعث حبرت عقول میگر دد و ان را در چپارده ال دا ری است . و پس از آن سیو طی ان علم را «#قیت ورف و در ای اسراز التئز بل اهمیثی سیوق| بان داده و ان کتاب متکفل سان تناسب ابات و سور او باشد.و از آن کتابی نها راجم به تناسب سور ها تلعتص نموده و21 ( تنا سق آلدر ر فی تنا سب السور ) زا و در مقام خو اندن و ضرط و حوظط ان تسعند و هر گاه هصی از | نها جمزی از انا نام نپاده و آن در چند جزوه مختصری میراشد که نسیخه خطی از آن دور دیمتی .هی باشد و دارای مطالب سودمندی است . چنانچه شیخ محمد عینهه نیز, در. تغییر خود کملا. بانن معنی متوجه گشته و در بسیاری از مواضم تفسیر خود به تناسب آیات و سور اشاژه کرده است و این خود یکی از وجوه اعجاز قر انست. کهبا آنکه"فز آن بان تزتیبنازن نگشته بالین: وصف دای تر یب تناسب کامل مو جود اسیحتی, ۱ ۷۱1 ۱۱ حوچط نی مداری کم مماشد ۲ ۳ ترا دس از چجندی فراموش ۱ ۶ ۶ ۰ ۱ ۱ ( خالاصه آنست که تاه | بات قرآن متلث روش میاشد بطو ری که 2 | بات ۱ ین محیط بپیچوجه. انتظار حفظ قر آناز آنها نمبرود وحتی بخواندنآن نیزاهتمامی نشاننمندهند خ زق 4 ۲ گر از مختصات قرآن انست که کلماتی را بو اسطهتذاسب را ن با سیاق بکار برده بس ازدقت در آن معلوم میشود که از جهت و کلمات فصیحا موفعیت معموی و وصوح وفوت دلالت و تأثیردربلاغت و سایر چهات نیز افوی است و هر گاه عبار ات آن تسدبل عبار ات د 7 شود در حکمتر حمه محسو تسکت دد و هر چند در کلماتفصیحا و خصیا و سجم کاهنان تفحص گر دد ی 1 .. قادل مقاسه باقر آن بو ده باشد بافت نشود و بخوبی و اضح است که از صنع انسانی است و دارای طراوت کلام الهی تست و با مقاسه با قر آن انتعطاظ آن معلوم مسگر دد هر چشداحبانا بعضی از عربکلمائی را کهدازای لطافتبوده باشدانتیضاب میک دید چذانکه امرءالقیس از اسب شبدالاو آبد و ابو تام از 9 بوطن ای تعبیررمیکرد که خالی از.شوالی نست ولیاشها درغات تدرت عناشتد و از این نظر قرآن بمتز له فرهتكت تن کبی است. که دراشخاب تر کمیات:شیوا بد. آنرحو ع مبکنهد: جتااتگهدر استعمالمفر دات کلامسابرفر هگا موردر جوعمىداشد. وحبت آانکه اورافر هداث تر 18 مینامیم آنست که قرأن با به بلاعت عرب میباشد و هرنوع از انواع بلاغت بوجه کامل در او موجود است و خود موّسس بیشتر ازفئون بلاغتی میباشد و هقاسته سن فرآنو دیگر سخنها چون مقاسه بسن امور 7۳۳ و تقلیدی استو با همحو فرق همان ناشه و مقلد است و همواره قر آن اسای دستورات ادبی و بلاغتی برای عرب و مولدین بوده و نون بلاغت رازاژ ان اقتباس مدکردند )۱ ( چذانکه عملمات فنیر اهشما و دستوری (۲) بش" از این ۳ دادیم که قر آن علت آن گردید که بلاغت اسلامی از مفی بلاغت جاهلبی برتری یافت و در اینجا سخنی از ابن خلدون که متناسب با مقام اسبث ذکر می کنیم : حفظ است 0 از این فصل معلوم میگردد چه چیز علت آن گردید ۳13 کلام مسلطین در بلاغت منظوم و منثور از اهل جاهلیت برتری یافت و بخوبی می بیئیم که اه برای اهل آن فن مسماشد و همواره در هرعصری بانداژه بمشرفت فنون آدبی ازقررآن دهپر مقدار که در او دقت کات استدیاطاتی مینمو دند وهنوز 9 ار اساسی آن دربرده اخمَفا مستور لت ( و درتار بخ ساقه ندارد که لغتی مانند عربی با تو سعه ک دارد تمام مزایای ادبی آنرا از بك کتاب استفاده نمایند خواء اضول بلاغتی آنها بجتن از آن کتاب و :ا دس از آن ندو ین شده باشد و برای انتخات او اج قاعده حزذوق در دست نست کشت افانی ولکن برای قواعد عمومی راجع بفصاحت و بلاغت کتبی مفصل تدو رن شله است از | تعمله تفت ایا مبی ار البلاء-4 و دلال الاغیاز شخ عبدالفاهر حر جانیست که فخرر ازی آنپارا تلخیص نمو ده قبه. از صفحه قبل شعر حسان بن ثات و عر بن ابی ربیعه و خطیئه و جرير و فرزدق و نصیب و غیلان و ذی الرمه و اجوص و بشار و سابقین آنان در دوره بنی امبه دور خطب و رسائل و محاورات بالا تر ازسخنان و اشعار ناشه و عنتره و این وه و زهیر وعلقمه بن عبده,وطرفهین. عبد میباشد و میزان اینست که طبقه عالیه از کلام را که قر آن وحدیث بودم, باشد شنیدند واز مزایای آن استفاده نمودند و در اسلوب قر آن تشو و نما کردند و در نتیچه, طبیم آنها ترقی نمود و ملکه آنپا در بلاغت ترقی یافت ولکن اهل جاهایت چنین آباتی را ندیده بودند.. و اجنین اسلو بی | شنائی نداشته اند از ا ینجیت سختان مسلمانان ۳ وبارونق نر ومحکمتر از پیشینیان بوده است ) و آنچه دکر نموده است مهمترین علت برای ترقی بلاغت آنان بوده است, اما آ تکه حدیث رادر این چپت درعداد قر آن آوردهاست س ازاین درباب بلاغت هیر از آن کفتی میداریم وبتفاوت میان اینیواشاره مينمائيم . (۱) - ضیاء الدین بن ائیرصاحب کتاپ. (المثل السائر)که بسال.1۷ د رگذشت کهاز پیشوایان مهم علم بلاغت, ومختر ع فنون آن بوده ودرفهم ودرك اسرار بیانی دوفی عچیب داشته است بیش از تالیف کتان خود بر سیاری, از فتون بلاغت که از قر آن استفاده ثموده ۲ گاهی بافته است گو ید هیچکد ام از بیشینیان باندازه هن متعرض این فنون نکیته باآنکه این مقدارجزشطری از آن ست . ۱ اینا بر بدو آیر ایاستفادهاز مز ایایفر آن درهرهفتهقرآ نر اختممینمودپس از آن برایدقت 7 ۲۳ ن این اصبع که بسال 4 ۵ غوفات نمود کتاب دایمالفر آن را تالیف کرد و در آن رهب صدانوع ازانواع بلاغتر | گر ۳3 ده است فده رابنگیم جوزبه که احال ۱ ۵ ۱۷ در گذشت ت کتاب (الفو ائدالمشوق الی علومالقر آن وعلمالبیان ) راتالیف کرد ه گذشته از كَمّب رمانی و واسطی و عسبگری و ای ات 1۳ بیش از از این ۲ ۳1 | باد نمودیم . و انجه در قرآن از مجاز و استعاره و کناب و سایر قنور فنوواد لیقر آن بلاغتی بکار رفته است برای رعایت این عناو ین نوده و قر ان طبیعی انست نست بان ممکاف گر دیده است بلکه درای افادء معی دو ده وعلمای وقت ازان این اصطللا حات را استتباط نمو دند واساس ان اعحاز است که وی مبتنی بر ترتیب الفاظ و ترتمب معانی بش ازان بطو ری که هر کلمه شاسته مقام خود بوده و با معنی مقصود ارتماط کامل داشته باشد و کادللا ۰ راعات حرکات وحذف و احاز وتکرار تم شنوق معنوی و لفظیدر آن شده داشد ی داشث . قبه از صفحه قبل بیشتر درهرماهی آ نر | ختم مبگری 9 نله بسالی بث خیم رسید واخبرا از هفت سال لیز ختم ی تجاوزمیکرد (ودر تمام مشاین اشتها » تف؟ ردراوداشت) با | 1 در نمام این مرهین. که ز نطمق ۳ حساب درهرروزی تقریباً سه سطریرای تفگر او بو ده است نها در اطر اف بلاغت قر ان دقن قسکر ده انیت و باسر ارعلمی واجتماعی آن نمسرداخته است ۰ از اشحهت است رجو ع بکشاف که درمدت دوسال و سر4 ماه سست روز ۱ :قدر مدرن خلافت ابی بکر) تألیف شدهاست انسانرا درفهم حقایق قر آن اقناع نمیکند با نکهمیخواسته است تا شی سال مشفول تالیف آن بوده باشد ولی با این وصف خالی ازنکات حسنه یست . ودر کف الظنون است که شرف الدین حسن بن محمد طببی شرحی بر کشاف در شش مجلد ضخیم تحاغته ودر آن بسیاری ازنکات بیائی تذ کر داده است که ابن خلدوت درمقدمةٌ خود بآن اشاره نموده است و گفته است ( که وی کشاف را شرح نموده و از آراء ز محشری در اعترال انتقاد کرده و آیات قر آنی را ترخلاف مذهب معتزله تطیق نموده ) با آنکه معتزله نیز از" آ بات قر آنبر مذهب خود استدلال میکنند واین خودکاشف از اهمبت فر آن میباشذ , م9 6 ۷ب و یکانه کاشف از اهمیت اصول بیانی و منطقی آن همانا دقت اصول بلاغت نظر در حفمقت معنی و ارتءاط آن با نس انسانی وطمقه شدی معانی وتطبیقبادر جات افکار وارتباط آن باسیاق الفاظدیگر | اشاءو نظاثران میباشد و نبزدفت نظر در حروف وحر کات واصو ات و الجان و #قتاست یا نا سکذنتگر و نظر در وجوهی که بمناسبت آن الفاظی انتخاب شده است با نظر در رواط الفاظ وععانی وحروف وصیم و تغاسب آن یا موسقی و مو قعنت آن دردلالت وضعی و توجه بسیاق کلام و وجه حذف وایجاز ونکرارو جز اینها که از مهمتر ین عوامل_بلاغت استه هه آ نها به هترین وحه در فران مراعات شده است و از هس کرزه تصنم و تکلف خالی است و چنانست که تمام آن در یك قالب ز دخته شده است که این نکات با ن درجه که رف افستت دربلاعت انسانی بافت نگردد . آنحه فرگن ند شمه از اصول بلاغت قرآن است ت که علوم بلاغتی تنها بببان قسمتی از آن می بردازد و باعث تقو دت نظر در فهم | سرار بلاغتی قر آن مگ دد هرچند درمقام عمل نمتوان همه | نها را بکار بست و درعرب بجای آ ن <سن ذوق فطری حکمفر ها هسباشد ولکن قدر درق فطری خود توانائی در هنگام عمل ندارند و از ایشجهت است بساری از آتان و کسان وگ با وک رموز شعر را بجو دی ان فسفتشه و از اسر ار آن کامالا | گاهی دار ند یحو جه تو انائیانشاء شعررا ندار ند و با آنکه تثها در فن مخصوصی مهارت دار ند و این معنی در خطانه که تماس ان با نحه دراو کتک و میدام تشز است نمز هسماشد ولی دا نظر در فران معلوم میشود که فصاحت در قر آن ۳ اختلاق انظاردر . فوق فصاحت های فنی که علوم بلاغتی از آن کفتگو میکند تشخحیص بالاغت هیماشد ز در أ اصو ل ی بللاعت جز به مان مسائل خاصی که در سخنان معمولی شری است سرو کار ندار دو مان سش ازان را عهده دار نمیباشد که آن دارای اختلاف در هقامات فصاحت و در رونق و اهمعت سحین مسناشنه و ممهن اضت کتافی در دیگری در استحکام معانی و عبارات ورحسن نظم ۵ سم سح ان و / .ات درو دیگرای برتری جو ند و نز همکن اتیرت عمار ت «لمغی در انظار اهل فن "مختلف نظر | ند اکسانی ۳ قصیح و دکض ان 0 آنرا خالی ازفصا<.- | زد و ار احمانا در نظر همگان فصییح | ید بارهم دزدر ۵2 این از د آ نان میم اف مشاشد:و, ان «موقمست که نز دحعضی دازد نزد دیگران نخو اهد داشت وقران با انکه بهیچوجه از طریقه فنی ادبی یرون نرفته "ولی ازجهت انکه در نظم کلام روش هو صی در زاس اافاظ و معانی ابجاد کر ده و نم الا | برای اقادء معانی منظور توودد فرار واده اش دار ای اهمت مخصو صی است ورس ۲ 2 حیسم نی : َ و | تات در ۱ ل بر هتحت(س از عر ب و عسر عر ب خو انده نو د ی سس ۹ ۱ وت( کم ۹ 9 3 . کح 1 2 رعادت ره سجن | ت49 در هس او ۳ ری عصمدی د سل , ۱ ای(4 دهع از ی عاوالت سای در کر نظر. رنه کنخ از از مافس لفح و مهد حمار ات صحای دههر در : بر سضو ۱ سس < ای ار خص؟ و فا ۰ تت 3 3 1 4 ۳۹ ۹ ۰ ۰ ِ د ر ور این مور صعت دراق انمعاد (حسرت و مو ردتحسدن بعصی و اشفاد دیگرآن ی 1 ۹ رز هسسر د زیر ا ممکلم عادی ۱ نطو ر دثه دا دسمه وسا مه است ۱ ۰ . نی حق ۳ ادا" نمسکند ود در تخدان! فصیخضا فد عداراتی داقت محر دد که از تمام 2و د امن ده ِ رعات دو سید ۳۳ و مععیی ور از گو دا و قرع ای دای ۱۳۹۳۹ ۰ ۰ 9 ۰ ِ- ۱ ۰ 3 ذستهشاه د_اشد و ادن معدی تما ما یز سس وران و عدر ات ده 5ر نظر اهل ف#ن اهمعت 1 بجوبی معاو م متگنود «از وت در ان عم با ۹ سحن ده ی ندست<ا صلن معشو د ۰ عر بت «سز ۳ ر اه اشنائیفعطری بو حجو ه سانی این امو ز ۳ ورف دور ده و اشای ۱ نفوت ثر کیت کلام که او توانائی دسر خارج است هسداشد در ایحا سر ی دیگر از اسر ار دالاعت فران است 45 موضوع را اسئدلالمنطقی بان خالمه میدهم و آن جز در سخنان مضی از نو یم که هس کی و حطانی ام نمو نه از وا ز شخ از عصر خود مساشند»تافت نگردد و نطو( # ب 1 سجن ۰ ۳( سَ عضو ۱ ات نی از نظر معطلقی ۰ استتالال ف ودنگه از لظر اک و قو اعد دالاعتی ۳ 0 از زاه استدلال مععص والز ام خحصم دورن ارنکه 2 و او ۳ سای تشن و در اعمناق فلس او نقودد کین میاشد ۶ اژ و این تجبت ممکین است مورد هک ره و محل نقض و ۱ رام واقع گردد.و ط طرز دوم - ازراء تأثیر:وی درقلب مخاطب وتقویت موضوع-درنظر" وی از هر طرریق .که برای کالام معصو ر است که وت 7 و سئله در مخاط بل :ود مرت9ودی #شتد و او دو ادا ۱ 0 مصدیق فها بد و اون روش "دم بر اي اشتخاص معمو لی ۳ هساشد ۹ و معا وال۱4 ز دان#مندان:و ۳1 ِ 8 ایغ سیاسی که ۳ ااهامسات عمبی استتیاد بیس گید هی نو انتد ااینن طر هه اسقفاده امامت . ۱ ۱ ( ی 2 ۱ و ٍِ ۰ ۳۹ 00 ۰ ان خر یعه ۳ تصصیی از شعر | دعر دار | می داشعد و مدد وی استمد اد فر سحه های خو د و دکار هی انداژ ند و از د ختهیدت ات در از الهام سساری از او قات هر جرد شاعر بقششن ۱-8 و خود ر ۳ بر ای 0 ۱ > اما ق کل ۳۳ ۳3 ۳ 7 شاف نها سننی+هاود کف ]ترا در ال ری است بس از آنکه اشاره با قیست قر آنْ از نظر تعل م منطقی از حپست صور و صدیق نموده استو آنر] تعصیل نداده است کو ید - وید .- هلیم علم حق و عمل خق است و تعلیم بر دو قسم اسست «صوری و تصدیقی و طرق تصدیق برسه قسم است برهانی وجدلی وخطا بی و تصور را دوطر یق است یاتصور خود آن ونیا مار ۳۳۹۹ از آنحا که مردم دوط بم او فهم مساوی نیستند. و ببك نو بر آهین وصول زا تلقی نمیکنند و معضود شرع تعلیم عموم است.لاوم؛است .که در» قردآت عموم اقسام تصدیق و تصور وجود داشته باشد و مشتمل بر استد.لالات خطربی.وجدلی نیز بوده باشد وفقط پرهائی مخصوص بسکدسته باشد وچون ببشتر نظر قر آن سموم است هر چند خواص یزمورد نظر میباشند از این جپت است عموم خطابات بطوریاست که مشترك میان عمو م"میباشد و آن بر چند فقس است . و مزدم ین س4" قسم" مبناشتد قسمتی آتانکه اساسا اهل تاویل نمیباشندهو قسمتی اهل زا اهل تاو بل ایقینی مىباشند ی هممگن است" بمضی تاو بلات پساز مدتی معلوم گردد چنانحه در آبه ( بامعشر الچون والانس استطعتم ان تنفدو امن اقطارالسموات والارض فانفنوا لا تتقذون الا سلطان ) ای کروه جن واتس "کرمگ است شمار | دراطراف زمبن. و آسمان دزاید در ائید ونتواند گر بقدرت توانائی و تاویل آن | کنون که وسایل پژواز کشف*شدهاست»مملوم"شده . وادم معا ای ۱۳ ز مب ۳۹۹ بطوری که | زا ۱ در او هو بدا شوه و ملاات,سراسر قلب اوراافزنا گنرد ظهور ان:عهشی نسمت بقر بحه او عضیان_کنه و هس چند این رنج را بخود عموارنماشد باز اژ ابرازان در شعری موزون عاحز ماند تا آنکه از ابر از ۳ ۴ شود و معو حه دمعانی ی باکر وف ۳ 3 سر رشمه قکروی باز شود و هنوز رشته فکر خودرا بان معطوف نداشته آن معنی بشکلی زیبا و بیانی رسا بصورت شعری موزون و شنوا جلوه #3 ردد و این حز از راه ا-ممداد از اایام مواقم ان و عصیان ور : بحه در عم وق مو فم دسست از ۱ سحهت است " کله نمعهو ان همو اره عموم موضوعات را از نظر عقل و استدلال تعلیل نمود و ناچار مساست از راه الهام.و ارد گر د كِ ء الهتام 8 هدر بن وسسله انیت که دشر در یک مل.و تراعب الهام قدبمتر ای زند کانی خود از وی استمداد هی ۹( وهمو ازه شنون خود را و سبله در تر یب تو سملهاو مدظمم یساخنه کهعملا اث کو چکتر تن حمو اناز فقسل امور بشر میباشد عورچه از ان 7( رد ونمسوان این فسلعمامات را بروش عقل و فکر و اند بشه تعلمل کرد و 7 الهام خود را با عفل 0 و ا هر دو حسید لقع نما ید عملماتی در ندش خو د انحام دهد ی تما دب 9 مس ۱ ۱ سس بله انعهده بزرکترین علبای اقتصاد عتد. 5 یفن و اند *ونی بر از هر دو زاه اس تفا ک نوات ارام و عا ل ترا ۳ تک تو ام ما 2 زندکانی و او دراهمست مریم و 42 شماهان 3 و گر لوا اجو اهد داشت مقصو د روش قر | 1 انز انتست: له فمکضمز 7 از راء و < ی ( که درحه اتحصار و جی ۱ فو ق الام ات ( انتمتاد کر و اتجان هر حند سا علی درحجه آبات فزامی: کهسساختهالهی است وداز عسن عتوضای اعزرای اسست نر ساند و این رام را جز کسانی کههرتده مان ِ و احساس انا ماوق اد | کات و احساسات عموعی است و دارای فطرتی بالاثر از فطرت شری میباشند « هر-چند در مو اهب طبیعی از دیگران فزونی داشعه باشتد ؟ نیبمایند و در افراد شر عادی ۵ - رن ۱ ک زاین فسل دافت ید و ار تماست هر بهینغمعر همماشد و ه آن در ۱ بات قرانجلوه گر بوده و در اسلوت و روش و وحدت سناق آن لمو دار اس وصیحای عرت با باشکه ۱ ان دوش ار وان » بلاعت فنی و ادبی 9 وفکر و آندشه ی بوده و نها از راه وحیاست ورن نمو نه از زر[افر | در فصیه س جهل و دو تفر دی؟ ر نقل نمودیم وهم آ نان میگفتند ( لاتسمعوا لهذالقر آن والفوا قه اعلک تغلمو ن ۹ عالب شو ید هد در بان مششتاس لو ون 0 عافت ۱ وسخن وامدین مغعره مخز و ی را چم باین معنی است که روزی و ادا مد پیفمبن قرآن را براوخواند ودر اوتأثیر کرد او حهل از این امر خبردار گر دید و نزدو لد آمد و گفت طا مه هحمد ممخو اهند بر ای تو مالی ججم ۳۳8 «کهتو نزد عحمد نروی و لد گفت قر عشن هندانشت که من ازهمه آنها ثر و تمندتر میباثم ابوجهل گفت ی که کادف:۱ #ت سحمی در دار ه ۱ 1 راهت و سمات داو نو ده داشد ولد کفشت جه نگوی رد | سم ر شمااص ,۰ 2۵ 1 ر دی وان ر ازمن در انواع ۳9 ۳ ر <ر و اشعار 5 تست ۲7 اجه مود اور دیحو حجه شماهت ۳ نهاندار 2۵ کت های او ۳ رای حلاهو ت و فو اند و داد و نما 7 1 6 بسبار همماشد و چ<دری در آ» و تقو ق : تن و سحن دیگران را ۵ه ر هم ۳ ۳ ۰ ابو رن مرت قوم و ۳ ز دو ط اضبی نمشو ۰ منگر آ نکه سحدی در دار ۵ 22 م.لن بکوئی ولدد گفت مرا ا وا گذار 2 تا انکه در این درباره اندیشه کنم | ازان یس کفت ( هذا - حر دور بوثر عن یره ) هنکامسکه گر » ش موی 2۶ حج گرد آ امدزن ولند گفت د ر اینمو قم «شو رت فرش که طو اف عر لس تما ها شیم هسعاشمد سجعی در دار ه ملد در بار ه («#مبر فکر که 39 نت ی هعفق بر آنوو ده تاشنها گفعتد اورا کاهرن ميناهيم گفت او کاهن نست و ذارای زم ر مه و.سچع کاهنان نعیدآشت طفتن ۵ کوئیم محذو ن است کفتتن او محمو ن نیست و دا کر کر کی و و سو سب مجاندن نمیا شد کف ند و دمم شاعر ی ۲ او شاعر نمسهیت زبرا ۳ ۱ "1 ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ ۱ او و ۱ ۱ «خودی انز .ع شعر ۹۳ جرا وا هوجو فر.ض و مسوط و مقنوض انرا هی دایم و مود و افکار و عقو ل ۳ شصو ای دیگر از معار ی شری که سل ازائن دث ید میاند اشنا ۳ ۱۳ ۱ 3 ۱ ۰ ۱1 کَ ۱ ؟ ۱ ۱ ساحوان تست نها اهتموان او راساحر ناسد از انعیت که ممان بدر و بسر و ژزن فصل هقدهم ۳ : ت تون ز جر لا ۱ ح , ِ" ۱ ۰ ۳ : 3 ۳ ۱ 1 من ۱ 1 ۲ ِ ۳ 1 ۳ 2 4 ۳۹ م رم فه ها ندازد وعلتٍ ان ان 1 ۹ ۱ ۱ 5 سوه 5 ۳ در 2 دبدحر 0 9 ۱ کی ۶ ط ۱ مب س رٍ اسرار فران ۰ / : ای 5 5 ۱ : ۰ ۱ ۱ اجک و ااگز دقت درسراین معی نظر گنمم هی ستدج ( 4 اساضی ان ۵ تن ی 9 ٍ ۱ ۱ ۱ ۱ ۶ ِ چِ ۱ ۱ ۳۲ اشلوت همماژ قرزانسنت 1 دو حه آنان ۳ بجو د حلت (مو ده و در نهححه دست ازعلایق دی ۳ از سا در ۱ لب جات عحاژ ان 4 در دو ره و نی درده اژ روی ۱ ۱ سدع بل ۱ ان م داشته تیه اس ات که مر شمه اراحها وت ف ۳ ۱ ۱ درگ یو < همشساشل و قهبیت 4 ر مد صد9] و عن۷ ۱ ۱ ( ۵ بر 2 0 ا: که دی ل در بگرشته از حقادقفنی و طی ی و فلکی ۱ ۱ 1 ۳ اخر نن! کمغافات علمی مدطحق اسیق مسناشا: که درچهارده فرن دمشانهاراسان ۱۱ از ۰ 7 ۰ ۳۹ ۰ ۷ ف 3 ۱ ۱ نمو دم و داسیر از ان اشاره کر ده و ازاین واه «رعقول «شر ی که 7۳ بانها دیدر دهاند ۱ ۱ 0 دستی گر فته و دول در د دد تن از این نبزحقایق علمی دیق را کشف خو اهد 1 و ازاسیعا معلو میگ دد که کرازن نان ای وحاو بدانی اس ۱ فر آن کتات ۳ ماو ق مکان و زمان که دشر بر ای ان هدر ؟ و مها نی نصو ر ۱ جاو بد | ذبست میکند میباشد و در آن دوره که عقول بشری بسرحد رشد و نمو کامل نر سمده و دائره عقول ۳ این حد نو سرعه نماقمه و اش ٍ ۱ ۱ ۱ ۰ ۱ و دد بو باه هو حمات ی ایمان و عععده هملد ۶ ۴۳ در نفوسددری فر اهم ساخحیه و هم )۱ ۱ دلگ قلبانسان رسوخپیدا کرد چنانست کهتماماجز ایعالمدر آنمنظوی کردیده اس ۱ بظاما ت و فقر را ت و اصو ل و همادی آن و شزد نمو ده اتستو آیگاج که مىادی اسان در 1 ۱ 1 5 ۱ ۱ ۱ سا جر ۳ ۳ ۱ وا رن نیا ۱ ۱ ۱ - دررپایان سغرت متذ کر نکته که بمضي از علمای اندلس بیان نموده اند میشویم ۱ از همین نظر است که فر ان همواره از اسرار زمین و آسمان و از عجائت ۱ » رن از دینگر معیحز ات انبیاء شین ات ز بر | سابر ممچز ات «عمر از دعویقی سوت ۱ خلقت تاد ّ داشته و افکار را وشظر امتدلال از این راه و ازراه افال و فصض و ادار 1 ۱ ژ ۳ ۳ ۳ ۱ ۱ ۱ ۱ نو ده و نز له شاهة جدا گانه برای دعو ی بوده است و لی سمیت «قر اث دعوی و دلیل یکی ۲ نمو دهاست . ا ۱ 1 ۱ ۳ 9 ۰ ۹ ِ ِ +« 8 عقوت که ۳ ۱ 4 1 ۱ ۰ که 3 52 ۱ ۱ ۱ اضبت و از نکدیگر چدائی اد او ند و در حد بت است از ب لب سورخ بمعهس ی سوودههمدر ان ۳۹ نن از طبم اول این کتاب در کنه کفایی " فابده تالیش وانشمند ریاضی غازی ِا داززای معجزرات و آیاتی بوده که بوسیله آنامت آنها باو ایمان میآورند ولی آنجهمن آوردهام احمد مختار. پاشا بنام ( سرائرالقر آن ) بطبم رسید و در آن بهفتاد آیه از قر آن که مطایق ۱ همان وحی و نت اش و امیدو ارم سرو آنمن از همه انپاسشتر بوده را شب , ۱ ۱ عاوم و | کتشافات کنونی بو ده استلالال گر ده است کهما در این فصل از آننقل مینمائیم . هه و نمز اشاره با لیبت که عالم بطرف توسعه دائره علوم سین مینماید و موضو عات علمی بر اسان بچت و استدلال و نظر استوار ی دد و مىادی دشی بر میانی علمی و عقلی منطیق مسشود و عقل دشری آخرین سعمر و و ید گ2ه هایبمغمدر آن خو اهد ک و از اشروهیچ شبهه درصحت قر آن بافی نمیماند هر چند دسته در خواب عفلت فرو رفته و دسته درگ ر بارای دیدار آن حقایق را از حهت نایمما و ی چشم صبرت آنها ندار ند . مختار باشا دز کتاب سرا ترالفران گوید قرات علاوه بر تا هو صوعاتی ده اچم ( میم عادت آ سانش احتهاعی از نظر مادی سر اثرالقر آن و معموی و موی و اخروی و سان دستو رات اخلافی و احکام فصائی و قو انمن ممعاتیی و مو ۳۹ و صص سان نمو ده اشاراتی بعلو م طسیعی و نوامسن کوفی .کر قه و کفتگو ی در اعاز و انیوام عالم نمو ده که همه از 3 1 خر دننظر بهعامایهست و زیدو م مشطمق مسباشد و در | بات آن اسر ار کاات سفلی و ءو الم عاوی و ماو مه شهسی ره مر بن و 42 سا گشته استا و دانشمندان کنو یی در تیه ادن صداعی «عظمت 9 از ز کی خالق آن دس از " دش یرده و بحجمهر کدام از ستار کان کهییش زاین | نهارا اجرام کوچیکی نصور مبکر دند بوسائل دقیق علمی آکاهی بافته اند از آن حمله ستاره شعری که درة و تام آن بر ده شده است (و انه هورب الشعری) برطیق | کتشافات اخبر با مقایسهآن | زمین و خورشید چنانست که هرگاه زمین را باندازه يك نخود فرض نماژیم خورشید دمز له :و انبت که قطر آن بك همر بوده و ستّاره شعری صند درا ان هسباشد ۰ اس و ۷۳ گفته< که خورشد هر کر این مشطظو هه شمسی هساشدو سرعت 1 از و 9 #3 ر در تانبه سمدور همها ید و در گر ك است ( والشمس در ی لمستقر لها وا لك تقدیر العز بز العلیم سمش خو رشدد 5۳ قرار کاه ی س_ تما ند ادن لقد بر خدآو ند عر در و داناست 1 5 و ا کنون عم اندازهاین حر بان را کشفنمودهو کهکشا ان کهمحسطنا سماناست مشتمل بر صد ها هزار عوالم دیگر است و 7( و انفوتاز 6۱ و خلقت موحودات و مبادی حبات و اغاژ عالم ده ۳ ادن عالم شوه اش که تنها بعنو ان مذحبی و دی تلفی میتواده وا -کلون نکی از غعت ب علم 7 نحو که در دین بد و آ کی داده شدء است ۲۳ نموده و رکانه شار ح و کاثف حقایق ال رده است * و دس از ان که کوششی های علمای هممّت و رباضیات را دز فم مسائل تیب و اسرار شموس و عوالم ۳ و تحقیق در حال این کره که ما در 1 ن زندگانی مىشما مینماثمم سسان نموده مامسلمانان ازعلوم ومخترعات و نظریات کنونی استفاده مخصوصی نموده زرا برای ما براهین تازه بر اعجاز فررآن که معتقد بان هستیم اقامه کر ده واين یکی از نعم خداوندی نسبت بهسلمانان 3۹ ۳ و «زو دی علمای هت آن عنکام که با شمعنی | کاهی بدا کنند که قرآن : مش این باینحقایق آشاره نموده است بایندین وبخداوند میگروند چنانکه بوانکاره ریاضی دان معروف در مقدمه کتات خود کهسال ۱ ٩ ۱ طبع نمو ده و در آن از اسرار - کائنات و مظاهر کمال خلقت گفتگو داشته است می وگ ید « عقمده من آنست قدرت لاسناهی که برای آن هید ومنتها ۳ نمتو ان تصو در امو د چندن نظم و ترتسی را یر قر ار داشته که برای همبشه بر آن نفسق سنر تما ید و حکم آن هستمر عاند و حمله کاثنات برای این اراده سر تسایمفرو د 1 وردند چذانچه وید «نم استوی الی السماءوهی دخان فقال ها و للارض ائتیا طوعا او کرهاً قالتا اتمنا طاتصن» بعنی خداو ندا بس از خلق اسمان و زمین : و ] سمان الا بافت و آن دو د بودو با سمان وزمین فر مود از رء وی رضات وبا کر اهت یداکند گفتند از.ووی ات ۲ فا م که دران اشاره بمعانی لطیفی هسباشد و کتات سرا ثرالقران دارای سه فصل است فصل اول درچسگونگی | بیحاد - هبدء حناث است فصل دویم در روز قیامت و بابان عمر زمین مبباشد فصل سوم در ت قران که عز بط ۳ عاده خلقت است ۷ب ۱ | ِ ه 1 و 6 واه ۱ 2 تب« 9 بت 5 ِ 11 میراد که تمرام ۱ ن از نظر ده ع(مای ماخ و _ گرفته سد و ویر ا بات ف ۱ ای منطیق ۱ ۱ 11 این 9 اثر | در مدت دسسیت مان ندو دن ذمو ده استق (۱) در خاتمه بحث گر مبذهیم که انحه در سراعون اعحاژ 9 3 خازمه فران و حسن نظم و اسلوب ان در انچا | وردم.مختصری از ۱ ۱ | نحه باسمّه | قست ءمداشد و یط و لفصیل انهستاز م مدت ز باد ۱ و بکار بردن او ات مت مر مسباشد و با ادن و صف بجانی نو ان رسد ز بر | فران ۱ ا ۰ 2 ۳ ی ِ ۱ کناب الهی اس [ کلب ی اباته نم فصلت منلدن حکیم سر ( ۱ ۱۱۱ و کدف از اعحاز قرران بکی از اصو د لا نحل ومطالب مرموز تار بخ استت که ۱۶ ۱ کنونهیچ کس ک ما نکشف اسرار آنمو فق نگشتهوما نممادمخعصر ی از حهات ادبی و احتماعی رسای که بو سیله آن مان طُوِ اف مایت عر ب ۳ نف کرد و بر تمام عالم ۱ ۱ 4 1 هرچند کاملا از عهده | ن بواسطه اهمیت موضوع بیرون نیامده « طور بکه دا مه کت " > ۰ 1 ۳ و شا مه فران مسبأشدا لام تمافعهاست : رلا ۰ سود ۸ /. (۱) دراین موضوع. کناب دیگرینیز بنام (الپیتتوالاسلام ) بقلم دانشمند معظم هب ۲ ۲ ۱ ۳ الدین شپرستانی .عربی نذ رش بافته و مولف آن در این کتاب رنج فراوانی کشیده واخیرا 1 ۱۱ این کتاب بفار سی بر 4 شده است 1 فصل هنجدهم ولا شت و فصراعت شععیر بالا هرت دسعملر بلاعتی انسانی اسّت که افکار در بر ابر او سمیجن و بالاغت بقمیر ممرو ند و آندشه ها در نرسیدن بدو درحسرت و توهیدی سر هسسر ند با آنکه این بلاغت ی ی نموده و در ر اه ا وی کته نشده است در محکمی جه ون کف ار مصدوعی ودرسهولت و امتناع چفین عی نماید که رنجها درباره آن کاررفته است . الفاظ و کلمات پیغمیر از قلبی که ببزر گی خالقش معترف بوده و بساال او بسوسته است خارج کف او زبانی که ان با حقایق وی ددان نازل شده است ظاهی گر دیده ۱ 1 گِ این «الاعت سیغمتر وحی نشده باشد سفق از راه وحی بر او دارد کفقد و دلمل فاطم آنهمانا # ۳ کلام ازست تاروو د ۳ او چنانسخت بهمبافتهشدهاست که بهمجو چه ازهم جدائی ندارند و در رعات اختصارچندان کو شیده که کلمه زاند در ان نو ان بافت گفتارش در طلندی اثینه از خواطر وی و در ابحاز و اختصارهمحون نعص قلبی است که سجن درمی | بد . آن سخن | گر در موعظه و بند بکار رود بمداری تاله انست که ازدل دردمندی بر خاحمه و اگر بو کیت حاری شود ۳3 9 صورنی بشری از رو حمیداشد قران خطاب اسمان بزمین و گفتار پیغمبر سخن زمینبهداز کلام آسمانست . بلاغت پیغمبر مانند فکری از افکار بلند راءه حقیقت را نشان داده و با آنکه سطر داز عر دب انتت جون تست ۵ ری انر | حعیقءی «صو رتمحاز خو اهی بافت کفتار او عالا و ه بر بحاز میهد اعجاژ و دارا فر مبداشد ۱ ۳ در گفتگوی ازینمقام از حدود موضوع تخطی نکرده و کلام فصاحت پیغمیر رابدادار نمکشيم وهرگاه در کف وی ازبیغمدر ونشو ونمای ادبی او او وتاثیر آندرعرب واحوال[ نانو ارد شو موه انبپردازيم دامثة سخن دراز گفثه و هیاست فنونمختاف مخصوصاً تاریخ و فلسفه آترا مورد بحث فرارد هیم از اینجهت باختصار کوشیدهو از خوانندگان پوزش میطلیم اما فصاحت بیغمیر بدون تردید از طرف خداو ند بوی عطا شده و از راه عادی وسیله بر ایتهسك باونیست زیرا عرب هرچند کلام خودرا تهذیبنموده واززوائدانرا پبراسته اند بااین وصف آ ثار طعف و ستی در سخن آنان و اضح و آشکار عیداشداو تکلف وتصنع از گفته های آنان نمودار است و از عیوب سخن و اضطراب و لفزش و کراهت :سبت بذوق بر کنار نمیباشد و بیشتر بجای حذف اطناب و در عوض ۱ بکار رفته است ومعانی آنجز مطالبی که از بکدیگر گرفته اند ومبان آنها مبتذلبوده است بکار ترفته که آن اساس سخن کوئی ووسیله رونق کلام منناشد و اهمیت سخن بیشتر منوط باهمیت معانی است . وبدون شعه پیغمیر فضمحتر ین عرب بوده و شکاف مرج فع گنت هرب منطو ر او ,از شب کر لام نبوده و سخن خود را بوسائل مصنوعی و استه واز بکاربردن کلمات ناز بیا و مستکره خودداریمی کردمو گفتههای وی دارای تأو بالات بعردینوده اسلوب اوزباو روشآن مدهه نوثبکو وط ربقهاو محکمبوده استبطور که خو انندکان آن | ثار الهام و نتایج حکمت و مقاصد عقلی را دراو می یافتند و در استحکام کلاء هیچ گوینده باه آن نمدرسید و بهترین و کهفر یا ای ان کت اس کین حاحظ است . 0 [ تم محمد دا رای حروفی کم و معانی زیاد بود هنکام بسط سخرن همسوط مسگفت و هنکام کوتاه ی دکوتاهی ان بر داخت کلمات غر ب و وحشی بکار نممبرد و از کلمات مستهچن و ناروا جز آنجه دار ای حسکمت امنت <وریشجست و رکه آنچه از روی حکمت و عصمت و تایید و توفیق خداو ندی ۱39 بود دهان نمسگشود که مطاو ت تخد او ند و مورد فدول وی نو ده باشد کلمات او جامح من ععظانت وعناد: کی ووضوح دلااتو ۳ کلمات دود هر گز کلام 3 رار تعدکرد و نو ندکان نیز احثیاح کار نداشتندو کامه از او ساقظ نمیگشت ولغزشی برای او رخ نمءداد ودر مور داحتجاج و مخاصمه سحناکو ِ نمسگشت خطبه های طو لا نی و بکلامی کو تاه بان میکردو خصم خو در | نجز با ند مورد فبول وی بود اسکاتآمشمود و چز براستی و حقیقت پرای موقعیت در مقام احمتجاح تمسك نمیجست و عسکرود ها و یتقو نی نداشت و.سیار نید و با کندو نامقصل ویا وبا مختصر کصک نمنداشت و هیچ سخنی نافع نر و راست تر و موزون تر و زبداتر و بجاثر و سهل تر از سخنان او نبود ..) و آبن صانفتت عی بعامید حداوتدی بو« زرا داریا آویا تایید نجقهبر از عیان عرب معوث کرد وعذان اختمار آها نها دزدسنت لت طر ف خداو ند 1 نان بو د و دارای موفعیت های مهم و معروفی در این باره دو ده اند و در مسان آنها اخمّالا فات زدادی دراغت و حو دداشته که عضی قصیح و عضی عمر قصیح و عضی خالص و ۳ مشو تب بوده است و بیغمیر تمام | نهارا محدانسعه و از اوضاع و اسر ار لغت عرت کامللا 1 گاهی داشته و ۱ ناه قسل بلغت آنها کفتگو ای اسان او از: همه 1" نها قصدعتر وده است و ان فعنی نسمت شمراژاو از سایر عرب سابقه نداشته است و اینکار بجز از راء تعلمم و تعلم ازطو ائف عرب و ور دش درسرژمن آ نان امکانپذیر نبوده بااشکه چنینوسائلی رای دمعهز و حجود نداشمة"و اژ دیگر ان امز تعلیم نگ فته دو ۵ ۱ ۱( نابستان .داشتند ( رحلة ااشاه و الصیفت )"و قباهل « مزب در موس عحج تزدانها می آمدند و با آنان مخلو ط مبشدند و در بازار های آنان مخصوصا باژ ار عکاز حاضر میگتتد و ناچار بزبان آنبا الفاظی از,آن قبایل جاری میگردید ولی اینمعنتی جزاز آنست که پیغمبر بان تکلم می گرد زیرا او باهرقومی بفریب و غیر معروف لفات آنبا تکلم می کرد که مربوط بلغات مهتولی نبود ولی ادبگران جزلغات معمولی را نمیدانستند . ۱ - زیرا قریش اهل تحارت ۲ و رگد ۱ و ازاینرومیتوان گفت کهاینمعنیجزبوسیله وحی والهام ازطرف خداوتدصورت 6 و فمهاست همان خداوندی که علومدی؟ ر را باو تعلیم داد چنانجه دراغتفرش که لت بوهی خود بود سرآمد دیگران بوده زبراوی دارایصفای حسوبصیرت کامل و استقامت رای که تمام آنها در اهمست اغت دار ای و هنناشد بوده است . و درعر 0 که دار ایتمام | دنصفات بودهءو احاطه :کلمه خصو صبات لغتداشته باشد حز معسر وحود نداشنه ۳ خداو ند وی را برای وحی خود دوجو 3 اور رز اور کات و ۳ حالت خود مخصوص داشت ونمز دارای صفاءحس و دهن ناف وفطرتیفوی و نس ی کال و امری محکم نود والمثه نشو و نمای در قصیح بان بایان قرق رت تتکو ودن این روحمه دار ای تاقث ال اس و پیغمیر نیز درفصیح ترین قبابل عرب نشو ونما نمود و مولد او ازیئیهاشم و خویشان مادری او ازینی زهره و شبرخوار کی اودرشیسفد ونشوو نهای اودرفرش و ازدو اج اوبابنیاسد وهجرت اوبه بنیعمر (اوسوخرو حازانصار) بودوتنهاژند کی آودر بنیهاشموینیسعدبر ایاینعنی کافیبو ده ازاشجهت پیهمیر میگفت(اناافصم ال رببیدانی من فرش و نشات فی سیسعدین بکر| ۱ ( ۲ یهت ارن عربمیب شم مخصوصا آنکه ور هستم و درینیسعد نشو و نما کر دهام و کسی اورا انکازنکر ده وا کر کات رغرت دادن کا تار ای از | داشتنددون تردبدچند مسکر ند بلکهبرعکس سر لسلیم زد او فرود یه دموا که دراغت او ضعف وسستی و اضطراب و تکلف و نظاثر آن را ندادته ۳ دا رای 0 ی "ال 1 ز شوالت دو 2ه و نزد | نها کمال او درفصاحت واضح کرد: د کذلث سیو له آ باه الناساملکم تعقلون ( ۰۲) نی سعدبن بکر را در جای دیگر از افصح قبایل شنزده ایم و ما در اطراف مک ومد بارش ایب متفر رای ونر سس تخمدن کنند و پیوسته بزر گان منکه جوآنان خود را بطرف اینقبیل از قبایل میفرستادندمخصوصا نزد قبیله عد وان در شرق طائف که آنها نزديك به بنیسعد بودند بیشتر میفرستادندومقضود آنها تحیل لهجه عربی و نشو و نمای,نیکو و آزاد بود که انها در ثربیت عربیمورد اهمیت بوده است و این طایفه نی سعده یر بنی سعه. بزش ید نان تم [ضت.که آنها ۱ تمدیل بهاء میکردند و لغت آنها خالس نبست وتمام متفق برانند که قبپله بیسم د که قبلا ذ کر شد مخصوص فصاحت و نیکوئی بیان میباشند مصل نوزدهم او صاف و شمایل پیشعیر در تار بخ 0 که صمات و شما یل او کامللااخصا شید و از طرق مختلف و صوصح نشقل سشده داشد .ینمی و بعودتدا روز و «دونتر د دافه انسان در نکو ین اخلاق و ملکات تاثبر کامل دارد ) و از نظر در قىافه اشخاصممکر است صفات و م(کات نان بجو دیدی بر داز اشرو درا شجانقسمتی ازهما کل وصفات دمعمدر اشبازه هدما لیم ۰ هدن ابیهاله گو «د هْ دسغمیردارای فافه بانبت و عطمت بو ده قراوه بر و <ر ه او جون ماه مدر حشمل عمانه بالا بو د ؛ بل و داز بأث سو د . مو ی او مر لب حون دو ی شانه رده دو ۵ : هو ای ۴ اننوه ۲ آزچدود کوش تحاو و ۳ ر نك <هر ه و او رحجشان " وش نمش دا ۳-6 وی و طو 7 و اننو ه و . مان ابر و انش ی بو ۵ که هنتگام عصب مرشسکعت دحعحش همه ار و بر اق و وس ان گس ارتفاع داست " و در دادی امر بلند بمُظر مبامد رشن او انیو هجشمااش سیراه 8 کی اش لاغر ۲ دهانش رد6 و همان شاباتش باز بو د ۰ ۱ در سعه او خعی دار دلگ از موی ِا ف* کشید» قدد ویو د * گرداشن نقر دفام انداهشن معتدل وفربه " شکم او باسینه اش مساویبود " میان دو منکب اووسیم " و استخوان سمدی آو محکم ؛ و دج ام 9( ۹ ,موی و 2 "فراع وهنتکس و بالایسیمه اش مو یر ۱ /مادداشت مد او دز > 25 دسعش ه که شاده " دسا ۲ باها شٌ ن قر ۵ دو د قدمهانشی آببخو د نم رفنت/ا ۱" هشکام ر ۳ رفن هدما د ,داط, زاف دو 2 " جچدانر اهیر فت که کو؟ یازندیبیستی مدر ود " و گشاده قدم ار هسداشت ؛ و نام نو حجه ممام بدن ممیشگعبت دیشمر نکاموی ۱ سا ۳ ۱ ۳ در در و از دو شه سم نظر سکاو اصحات خو در | حلو مانداخت و دا هه ملاقات همهمو د شدای سالام میدر ل ۳ دیغمیر همو اره غو طهور در اقکار و هموم بود » راحتیش کم و صفات ججر :دون احتیاج سجن نمیگفت بت" سحوش طو لقن و هکم نکم ۳ تمام دهان سخین مسثفت ۱ حتاوی و ّ " ورباد و 5 مدز او دافت جهن 5 ممشمرد و سجا از چیزی مدح و با دم کی د * برای,« همچ حقی عضب نمسنمو د ب آنکه انا دفاع میکرد و : رای کار خو دغطشالك نممگشت ماع کف دشتاشانءمشنود هشگام تمضات/ اقب داست؛۱5 " ۳ ۳ ۲ " موفع خبر دادن ابا ۳ نکف دست چپ مدز د دو کاه غضب زوین خو در وس میگ دانید " در هنگام خو شحایی چشم را یو شانید و سشتر خندهاش تبسم بود ۱ ۱ ( ۱ و درشرح وبسط اوصاف پیغمدربیش ازاینرو اباتی نقل کر دیده تاثیر فیافه که دارای بشیاری از این قبیل از, صفات. میباشد و بر آنهاآثار در اخلاق مز ابایمهٍم اخلاقی از قبل بلندی همت و نود عزم واستقامت رای و ,کیال اخلاق انبانی نمودار میباشد و وی در رابطه با اسفاخ جون مك و در اتصال بزهین همحون فلك میباشد و در نتیجه اختصاص و باین صفنات سر اسر عاام وتان فان #- و دتمدیده پر نموده و روح حمعمت را از ججع: ح جود ساخت . ۱ و بدون تردید اینصفات در تکویر حمال لفظی و زیدای تاثیر قیافه و صفات اسلوپ ۲ شیوالی نعم و اسمیحکام ثر تمب و روش کلام دارای اخلاقیدر اساوت._ : تا ثی رکاملمیباشد و هرچند در اسلوب نو بسندکان نا ازقبیل سخرر و ری ورب پیغمبر نخواهد رسید زیر اسلوب وی خالی ازهر گونه نقیصه و با وعظ نکند و خطبه نخواند و روابات در اين باپ بسیار است و هم مختلف میباشدودر کم اه دول بدان از ول رح مواهب زرفانی و شرح شو| طور همسو ص [ ذ؟ ویر ۱۳۰۰۰ در اینجا نیازی بشرح آن اختلافات ثیست.. تا ند فا مماشد زرا تضها بعشامت ااهی صورت» گر فتهاست و خداو ند درباره وی گفته ( و علملث ما لم تکن تعام و عان فحل ال علیك عظنما ( تراانحه که تمرفانستی تعلیم نمو د و فصل خداوند برتو زناداست ودو اک ان اس *گفته اتوبکراست که باپیغمیر گفت در تفا طوائفغر ب؟ دش نمو دم و قصییح تر از تو ندندم کهتر ۱ تادتتنود؟ وی ک ۱ ادشیز بی فاحسن و ( خداوند مرا تربیت نمود و نیسکو تربیت کرد ژیرا حسن تریت مربوط به تیکوئی فطرت ات و تغییر فطرت مر دوط بخداوند »ساشد . و ازاین همسن نظر نود که کلمات سغمیر جامم بوده و طولاثی تبود کهیس ازاین سفصل ان کلمات خو اهیم درداخت و دراشعجا مه سخن حاحظدر بار مسخذان تنفمسر پیش آزاین اشاره بان:ه ودیم | کتفا مینمائيم . کوا ره شاید کسانی که اطلاع کافی ندار ند آنجه مادر بار مسخنان پیغمبرر ندیم حمل بر مبالفه نمانشد وو بر اهستحق این مقدار زداد مدح و لنا ندانندق,بانکس که جزافت .کوئیزا بزعلما خر ام قمود و عکلفبا اند کم قبیح کرد . ودروغ کیان را نزده انشمندان منحرف ازحقیقت معرفینموداین گفتهرا جز کمراهان دیکر کنان # دمیل 5 فصل بیستم دم بر دمعمه ر هنگام تک م دمم دهان-خن هیگفت و ۳ < 2 کیت ۳۹ ا کم نمسمو د و در عر سب مدح گذ راد ی دهان و مذعت کو چکی آن رو احداشت زیراگشاد ؟ یدهان" سشتر در ادایمخار ح حر وف تا ر دارد و طبع لخت عرب کیفیت ادایمخار ج آن مقعضی این معنی می باشد و از مزادای این لغت شمار می اس و اسای انرا تشکبل هی دهد و سای آنم| که این کارر! بخو: دی انیحام میدهند حائز اهمیت گفته و هر که ۳ دحو دی انجام ۳ از فصو ر وی دشمار میوفت کو ی حقدقت عربست را مه " 4 اش و ٩ ر اج آنان در 1 نباره سخشان و اشفا راست از | ي له نمازی در حآن فسووست... سمجهت ات از ی که در مقام فصاحن بوده همواره حروف را از مخار ح خو د ادا کرده و نمام دهان را دکار یدر ند و در ادایحر و فصفات کامله | تر ااز نظر دور نمد ار ند ۷۶ تک دسا حروف طور طمععی بوده ناشد و از تعفعد و ۳.9 اهت سمع و جمود وسستی وعحجمه وحز اشما فر کنا باشد و از اشجهت دمغمدو ۳ ز | که باتکلف سخن میسگفتند مذمت میکرد وعموم مجاسن کلام بطور طبیعی درسخنان پیغمبر و جودداشته و نیز دارای صوتی نیکو بود که خود بهترین زیدت بای لفت ۳۹ بیدخیاییتا افت عرب که با ببکولی . صوت قارای زیبائی مخصو صی استهیداشد که درلغاتدیگروجود نداردوازنظر سبکی وندزن الفتخا و ملایمتطبع با اوژان موسیقتی تداییب کامل دارد ازاینوو تکام یضمبر بمهمترین وجه صورتمیگرفته وسخناناو دار ایالفاطی و آفی«مقصود و منطقیشبرین و نظهی هرتب و باترتیل و ترسل ود ونقل از عایشهاست. که میسگفت هحمد ماشد شفا بتجیل مخن نمسگفتو مخشان - -د یی یت ای سا اس و سس لس وس تمس .رو سس وس ی تست اس ۱ ۷ ۶ او شمر ده و و اضح دو ۵ و و ری تجلم ۳ که هر گاه شدو ژد ۱ ترا همشمر د کامات و اینطرشقه ازتکام جز بانکه مطالت خودذرا بیشاز اظهاران از خاطر بگذراند و گفتهانن خودرابا عقل سنحد :طوری که هیخگو نه اشتماه و نقصانی دراو رخندهد شوان,3 که در دبغمبر عموم این صفات و حود داشته است . هر جدد از فصحایعرب نز کسانی که دارای ین صفات بو ده داشند و حو دداشمه ولکن امشماز وی از آتهاایر نو د که احبانا طعف و سستی درسخان ما رخ مءدادوای در سخدان دعر چسمن نشوده و عظمت و شععصت کامل او و درا ازعر کته لمزش باز مىداشت و تمام اعمال و حر کات او غر دزی وطسعی وبدون هیحگونه تصنع دو ده اس واین فبیل از مزایا بطور عمومدر تمام انسیا که نمونه کامل از انسائمت مسباشندوجود داشتهاست و از نظر سخن سرائی ادنمزت مخصوص بیغمبر اسلام مساشد و قران نیز بز بان دی 45 ردان عرنی خالص انست 0 ۳۳ و در سخذان خود نیز کامل وده و ورین هد ادن رخ میدادهاست بر ای وی رخ ندادهاست . سخنان پیغمبر دارای الفاظی کم و معانی زباد و جامعیبود که اد ایت ام#در در سخشان دیگر ان و حو د نذداشس. و هیحگاه گفته های وی از ۱ ادای مقصو د کوناینداشته و هم زداده ازحد احتیاج نمو دهو در عابت فصاحت و بلاغت نوده است و از جهت خلواز تعقید و تکلف و متانت اسلوت و توسعه ممانی و کمی الفاظ و وضوح دلالت و دبگر صفات همیزه الفاظ و معانی برای هینچکس امکانیذ بر نبودهازاشرو اصحان سغمیر همو اره سخنان اورا دردر چهبالاثر از سخنان معمولی فیدانیننه بچنانکه روزی؛ ابوسکو با مهار « گفرت من در تماهطو اف 0 ی دم و با فصیحای آنان مالافات. نمو دم فصیح تر از و نرافتم که ترا تعلممنمو د بشمدر» گت رادینی وفیفاجسین ادلی )نی خداو ند مر تعلیم و ما وت نمو دونیگو تادیب کرد ۲ بعیداست که کی دارای فصاحت کامل در | نزمان بوده و ابوبکر برار #1 ای دا که ۱۳۳ او ک الا در علم دح با عص دافته و یم خطیت و شاعر و ۸ لس 3 ۲ و و سمده ندوده میگ [ ۹ از نطر او گذشته ۲ در علم آنییاف و اداب و اخنار و ار عرب شهرتی نسزا داشته است و حجنیر دن مطعي ک هپمخر دن نسانه عرت در صدز اسللام بشمار_می آ ماخ است علوم خودرا از ابوبکر فرا گرفته وهر کاه بطور معالغه بنکو ند ولان از او کر تتای 9 النتنا وا نیدی اور اازهر سدرعلم انا مارا ند( ۱) هر چند احیانا ببغمیر ازطو لسخن در خطبه خو دداری نمسکر ده است چنانجه ابو سعید خدری نقل نموده که روزی سمغمبریس از عصر خطبهالقّا نمود که مطلم ان اباست ( الا آنالدنباخصره حلو الاو ان النه مستخلف کم فیع| فداظر کف تعلمون فاتةو الدندا واتقوالنساء ٩۱۷۱ رجلا مخافةالناس ان بقولالحق اذا علمه ) . «مععن بعمی داماسمز و خرّم شرس است خداو ند جای شمار | در دنبافرار داده و لاطر بحال خناست 5 جه ملق درباره دنا و زنها در هی ز کار داشمد ترس ازمردم کسانی را مانع از اطهار حق 1" ط آن خطمهر | بقدر یطو لانی کرد که نز دك بود آ قثابغروب و۲۹ و در خانمه آن کت از دنا چمزی حز آنمقدار که اززوز ماندهاست تمانده . وی تسشمر سقتان ۱۱ مختصر بوده و طول آنْ خطبه بحساب کنونی از دو ساعت کمتر نمو ده است و خو د همو ار 2 با خمصار خعمه آمر مینمو دهو او الحسن فقانشی هروا عنهّار تاسر خطبه خو انده و مخعصر کرد ۳ ی | گر مفصلتر دو ۵ در بود گفت مر مارا «طو ل نماز و کوناهی خطیه امر نمو د و درحد بت است ( نحن معاشر الانسماء بکاه ٩) سنیها فرو ی ۱ کم سخنميباشيم واشتقاق بکاء ازبکات الناقهاست سسحه ت ۹٩َِ۰(۰۰ ۳ ۳ سب ت تست سر مس بر پسسسعسپ«ص«۴»صپصصپ(۳۳۳۳۱۱۱۰ سای خجسم )۱( و نز اخبار ذبگری است که بر این معمی دلا لت مبکند از آنچه روات کرده اند روزق مغر 3 اصحاب حود تیه بو د ید نا کاه ادری بل بل ی از او بر سید ند ای دسر این ابر اشت و او" نسبت باب تعبیّرات آذبی و.شیوالی نمود باو کفتئد ای پیقیبر مااکس زا فصحتر از تو ندیدیم گفت (انزلالقرآن بلسانی. لسان عربی مبین)قر آن بزربان من ز بانعربی و اضح نازل گردیداز کفتههای[ نپامعلوء میگردد کهاین عقیده در | نبا متمکن بوده است واز روی معرفت و استقصا دو ده است و رواه و علمای لت و بلاغت عموف متفق بر انند که بیغمبر فصیح ترین کس در لت عرتب بوده است و کسی مثل آن سخنان ۳۳ بدبم ندآاشته است نا هنگاهتکه ک شیر شده باشد و در اسنجا در پیرامون این حدت گفته از حاخظط نقل میتمائیم اصمعی و ادن اعزابی سندهای جو د از دسقمعر نقل تمو ده اند کها, گفته ی معاشر الادراع بکاء آعننته که فیک ۷ دمععی کم اش و اضا ل رد ا" کج سمیز تس و. بغتمیر اژ صفات انسیاء" دم حرفی را ور ارداده امت و ان بح ازحذف زوائد سخن و کم کو ای مسماشد و آنرا عمارت ازعجز از کفتار دانسته اند با انکهة درظاهر کلام هیچ دلبلی برعجز اکتا وخود ندارد واه سخن از دووجهه تصویر مشود بلوی از جهت توطین نهسن بکم کر 37 تاا که ازمعاب ۳ ]1 کتار ماود ۹1 حوت عحز لز) گفتزار و نقصان خواطر نفسانی و و ناهی فکر میاشد و در این حدت دلیلی پر معنی دوعمو جودنداردچنانحه حذرتموسی می گم چنین بو ده و هشکاهتکه گفت ون اشر ح لی صدری و ی و احلل عقدة من اسانی وا قول ( دعش خداو ندا ی و دای کی هرا ۰ اایت ان ؟ دا از زبان من نک شای تا سخن عر ۱ شهمند خداو ند در حوات او 8 رن 1 ولتت و دا هو 0 بعفی ای موسی دمقصد حجو د ر سعدی و اگر جسمن عحجزی در عم وجود داشنه دو د او ۳ همه اهمست که بلاعت در جزبرةالمرب دارا بود باین سنُوال اولی بود با آنکة خطبهائی طولانی از او قل شده است و بخوبی احساس میکردند که طول آ نها نه تنها از جهت فزونی الماظ بدون معانی بوده بلکه در انیا پا معانی و عطالب بسباری وحود داشته و هر جنبد ژو ائد الفاظ را حذف میکرده باز بواسطه معانی سیاربطول می انجاهیده ولی تا کنون هدچکس مدعی عحز از سحن نسملیت به لسعمعر ۳ د دده و معا ۱ نن بمانات ر ۱ ازجهت احتجاج ۳ حصم کر مو ددم ۳ ۲ نجه اصل حددث نمز مسلم نسبت و هم کن اسنت ۱ دن گفته اساسا از دیخمیر نیو ده داشد و «طور بلس آنان که طممعی سخن ۳ بند و ازروی نج و نچتع بو قاقیه نمی پرردازندا موقادیت مس آمادر انظار بهتر از آرشت ی دك سای نت کش دراشدر امون الماظ صِ ۳ مر 32 واز خود دده ول احتیاح دمععی ۱۳۹۳ را ۳ ات ۳۳ ۳ و خدآو ند امن <#ت دسخهدو ۳ از شعر یا گرد ۱ و ما علمناه الشعر وس 4 ( بععی ۳ سعر ۱ ده دمعمسر تلم مهو ددم ۰ هم سز آوار شاعر ی دست و امز ام ا: بتمعهم الاو ون الم تر انقمفی کل و اد د موی و انهم بو لو ن ما لا بقع بو ل «عمی سعی ا را کمراهان هعادعت معکنند آبا تمیعحی ؟4 آتها در هر و ادی گر اهند و می ند اه تن و کسانی که در مقام تصنم و تکلف دربیان الفاظ میباشند سخنان | نها دارای مطالبی از خدار ۳ ههد نمساشل و ازاینجهت خداو ند دیغمیر خو در | ازاین صفابر نار ه تن 4 تاه 1 ز دم ۱ الما تیه ارتت: با ۰ داشته است و اورا دعوت به تکلف در کلام و خضو ع رای ۳ 4 2 و ۰« حه اور | بخو د و انقطاع و تفر ب بو ی دون شائبه ر با و خودنمانی فر ار داده و بمقددی خااص از شاكثا و تردید دعوت نموده آست . فصل بیست ریکم ۰ 1 ژ ۳ ۳ دور سس پاعمیر ار سعرو صاگری در این - اصلی فرشرو کفته های حاحظط در باره تمز ده دععمعر از شعر ودریمرآمون ابات قر انی هانند | ده ۱ و م تا الشعر و ما ۳ له ان «و )۱ کر ِ فران ممتی محفعق و تعل رو ابات دراین موصو ع ممیر داز دم , ۰ ف _ ۰ 4 ِ سفمیر درزند کانی <و د همحداه سور ی ازع مود و کا طر 42 در معام استشهاد شعر ی 1 یر درزدان وی حاری میگشت سا حواندن آ ثرا ر وون خا دج مبکرد 2 و ثرا سب انر ا در هم ماس و (م#ددر را 9 در ست مبیخو آند تما شعر و انشادنهسکر د و این مععحی ۳ ۳۹ احظا بو اسطه فر آموشی و ااشتاه دروزن برای 9« ۳ رخ دهد و ی القو ام بان مخصو ص سر و ده است چنانکه روزی درخو اندن شعر «عروف طر فه متندی لك الابأم ما کنت جاعلا و باتك بالاخبار ومالم تزودل(۱) و داتركك مالم تزود الا خدار خواند و در شعر اد الا کل شی ما خلا ال باطل 4 کال تعمم لا محالة زائل( ( ۳ بخو اندنمصراع اول اکتا کرد ومصراع دیمر | برایات؟ 4۵ صورت شعری 1 در نما دد تر أ* نمود و نمز درشمرععای دن مر داس اتحعل آت و بت العیند ۳ ععیعه و الاف 9 (۳) ٍ تروق روز اد شتا دا وتو آنچه را که بیدانستی و اخباری را که بان ۲ گاهی ٩ ۱ . نداشته برای تونقل میکند ۲ آ گاه باش هرچیزی جز خدا باطا ل است و هرنعمتی ناچار درمعرض زوال است ۳ - آبا غارث من و غارت نید را ميان اقرغ و عبینه قرار عیدهی 0ج دعن الاقرع و عمعمه خو اند تاو کی شور ین عمممه و الافر عهمماشد دعر همان تر تیب خودرا تکرار کرد : , وبرزبان آوجز دوقدم ازرجز منهوك ومسطور ( که سبکتر ین اوزان رجزاست) جاری نمیگر دید وعرروایات,امت: که زوز اجه پیعمبر بانتوسواربود ومیخو اند . انا الشبی لا کذب .انا این عبد التطلب که ازقسل اول است ودروات حندبت است کهروزی ازانگشت دبغسر خون حاری گشته دود ومخو اند . هل انت ۷/۱ اصیم دمعت ۳ سمل ال مالثست( ) این دم رای آانست که رحز در عدادشعر شمار نىاهده و ورنی از اوزان سجع هیباشد ۱ که آ: راعموم طمقات عرب در مقامات ملق مخو آندند وو اسطه همان شعر و نه, ر «شمار مب مد و 1 ترا کودکان وضعفادر باز ار هاوباز بای حود ممخو اند ند تسا تکشعر ازان ح<ر ۶ شعر محسوت نمسگشت و دمعصعر د ر مقام استدلال نی از بکفهر از زا نممیخو آند حما: ۳ رووری ادن شعر ۳ ازر حز امه ان صلت همخو اند . ( تغشر اللهم فاعفر ۳۹ و ای عبدلكث ۱ الما( ه ) زیرا دومصرع آن درحکم بکهصر ع محسوب است ت ازاشجهت هر دو مصرع را بدون تغییر میخواند . و خود داری سغمبر ازخو اندن شعر ازاشحهت بود که ممکن علت خو ددار ی است و انذان شعر ۳ ان منتهی بانشاء آن گردد بالنتیجه ویقهبر ار <و اندن همان رو به که عرب در اهتمام مشعر داشعنند درنهاد سغمیر حای شهر گیر شود )٩( ونیز کم کم درمقام معارضه با آان در شعر و شاعری در اب و از مقصهو د اساسی خود 1 دعوت بخداو ند و (4) ایا تو جز اتکی هستی که از تو خون جاری گشته و در راه خداوند بصدمه هائی برخورد نموده ای حم 6 از ۶ بت ساات احکام وی هسماشد داز مانداژ ادن جهتقر آن درباره وی گفت ۱ و ما عامناه الشعر وما شفی اه )۲( ۷) م درنشجه ادنامر بجانشنان وی در سامت گنل و وضعت اسالام بهمان خاهلست اولی از گت نماد و این نها کي بو د که خداو ند دیغمسر خو درا نارق و حه ساخمه و هر گاه سغمیر مخدصر اهمیتی از خو د دعر و شاعری نشان هداد اساسی دین اسالاه جت لدل میگفت گفته از اتکه افحزاف نقصر از شعر و شاعری فطر ی سدسغمدر و ده وآثر ۱ 3 مات اظهار مسداشته و درعرت هیحکس مانتد اوفطر تا با شعر مخالف نوده وهم از هسشت که از اول عمرخود دشمن شعروتدرستی بودهام ۱ ۱ ۰ _ٍِ ۳ كت نی عِ رز جیزهادی که اهل دین و حاهلیت بان اهمست مىدآدند دوری مسدردم مسر دو مر تمه که نز دب نو د هرتطب سوم 1 خداو ند مر حمظ تردج و همه اسنها از تست ! 3 ای دو ۵ که طمع سغمیر و | از شعر منصر ف ۹ ۳ اه اسمعت بو ی مداد (شو 2 و 7 "۰ ۱ ِ ۳۳ 3 تن 1 4 ۱ 2 1 بو سیرله #۰ هجو سم , او 6۱۵ ددر دد و دص مه اه سعر در دمام حائو ۵ وی ار مب . سا یه ازصفحه قبل (۵) بار خدایا اگر میأمرزی همه را سامرز و کداء ده اتسی ۸٩ برای نو سر فرود ماو رده . (0) از اين تعلیل معلوممیگردد که خود داری پیغمبر از شعر برحسب مقتضیات آنوقتبوده صر فا شعر دارای مفسده نسنت ازاسشجخهت یر نحر یم ننمود وچوندر آن دوره تمام معلو مات مدصر شعر نودة و اهمیت ین بو سیأه آن تعیین میگشته و حقاسق علعی ۳ اخلاقیدارای ارزش نبوده است از اینجهت پیفمبر ناچار از آن بوده که جداً برخلاف آن قیام کند وسیطره شعر را درهم شکند و جائی برای دعوت توحید و اخلاق و حقایق قرآن باز نماید و این هعنی بدون مخالفت باشعر در آن ذوره امکان بذیر نبوداژاشجپت نود که بس از انکه حقایق دین در افکار مردم رسوخ بیدا کرد دوباره بازار شعر دراسلام رونق گرفث زیر| اسلامبکلی باشعر متالفت نداشتهاست م ۱ ۶ تسش از ان و و دادیم که پعمی- تاعرزت مداهته کرد و برای آن قضه است که در اینجا میأور يم و آن:اینست که طائفه تقیف از ضغت ترین عرب بوده و تن ژیر باراسلام نمتد اوند. نا ا ییکه بیشتر عرب اسلام آوردند ساز آن طاافه تقیف مبان خود محلسمشورتی تن داده و جمعی را نزد بیعسر فرستادند با ات دو. سال نهم هحجرّتِ بوده هنگامی که ,۹ نزدیکی مد بنهر سید ند مغیرة بت قة را ملاقات نمودند که شوت خود شتر ان اصحاب را شه در صعفحه مد ۱ ی ۲۳۳ شیعمد الم طلت اززن و هرد معمول وده ولی نزد او همجون بت ینمی مبعوضش.نوده ای دای متا ان فرشت ازطرفت: خذاو ند نستت یاو بوده است:. وی کساندکه اشعاری ری که فزای زر وتات نیو ده مساعدت ودرخق او بوده است بنعدر :۲-4 نها.سناعدت. مبکرد: چنبانکه (عمیر با بعصی و ۱ ان اد قد وضع عذا انامها فی شعر ها ورواسها ( بعغی ار شهر | خذار ند کتاء شعر و رواانتت از ۲ درحق ما بر داشمه ات و ۹ چنین تبود و این ترویج ازطرف پیغمدردر باره شعر نمیشدبکلی میچرانید هنکامی که مغیره آنپا وا رف تنل شتر ان را رها کرده بزد بیغمبر رفت که او را از آمدن آنها خبر دهد در راه ابوتکر وا ملاقات کرک و نا او این قضیه را باز گفت وی به هاش مر کت "که ویو بخدا قسم ميدهيم که این کار را اعد ۵ من وا گذاری تا من اول کسی باشم که اين خبر را پیشبر دهم و تو برمن سبقت مجوی ابوبکر نزد پیغمبر رفت و ادوا اژ امدن | تان نرق اسلام خبر داد . و مفیره نزد آنات رفت و مدتی باآنها بود و کیفیت تحیت پیغمبر را بآنها اطلاع داد ولی نان در موقم دلاقات دبع مور همان و صعیت جاهلیت ویر «جمیت کعتند اژ جمله ٍِ ِ چیزهائی که از بغمبر درخواست نمودند ۷ بو ۵ که اسلام خود را مشروط بان کردند که بیغمیر بت | لات ,)وا اش آنبا نگیهازد و. تاسه سال آا ثرا کید بیغمبر از این معنی اهتنا ع و رز بل و مد.ت آنر| سا[ سال و ماه دماه وود 0 گ بيك ماه راضی ۹۲ ۴ بسشبر ناهیچ مدت قول زک د واعلت.اموان تافو تاقتی. آن بت آن مود که تخوس نایم نود وتا وسفهای خود بفوریت اقدام بشکستن بتها نکنند تا آنکه اسلام میان آنها رواج یابد و رسوخ پیدا کند و آنها بدواً باسلام بدیین نشوند بازهم پیشمبر قبول نکرد و ابوسفیان و مفيرة بن شعبه را فیستاد تا انا را شید ۱۳ از چبزهائی که از بغمیر در خو است نمودند وا کاختن وهعافت از نماژ بود آنر قبول نکرد و از جله توخواست هی آبچاراین نود که آنانن تهای عود زا بدستتود بشکنند پیغمبر گفت اما شکستن بتها بذتلت دود مانعی ندارد ولی معافیت از نماز مسکن نیست زیرا دینی که در او تماز نباشد دراو خیری نیست آنان نیز تسلیم شده و قبول کردند و پیغمبر بر آنپا عثمان بن ایالعاص را امیر کزّد و او شخص جوان و کم سن بود ولی نسبت بفقه اسلامی و قر آن مطلم و حریص بود و اژ اینجا اهمیث قرآندر مقابل سابر معلوسات عرب معلوم میکردد برچ .۳ . ۲ فا اساس سور از معان ار داشیه بم سشه بلس و شاه تیا وت اشعار مذفهلح میگ وید از شمعن <ت علما وابات شعر را ارت ندادند و رشته رابت ان فطع کر ین ۱ بغمیرر اشعرائی مود که از اودقاع مگ دنل وبا شهر ای عر ب میا فشهینمو دند و حود طا دادن امر دون که بیغمتر اقاترا و ادار ۳۹3 مممابل دو داد زور ا حجو د بکلی ۲ سِ ولیانان ۷ بر نممدآاشتشد و خعلمایخو در او اداربمشاحره و مها جر ه با آو هسنمو دند چذانکه روزی دسته ای از می نی با شاعر خود افر ع دن <ادس و خطسشان عماد بن حاجچت بهمز ل اند و او ۳ از دست اطاق زرا مدگر دند و سکفتند ای ملد نما ۳ ۳ بکه جک فا خره هجرد وددم ۳ ما جو یت و وم ۳ نب تاکیر ۳ ازقسل دابت ی قس که خطیت وق دو 3 وعمد النه دن رو اه و حسان ان تادت و کعت س مالك تعر آی وی و د ند نز دآقها هدفر سماد و با | نهامحاحه میک ردندو دفعءکابد | نهاراازوی مسممو دند و از 4 اقا حسوشه و با سادقه در حسمان دن داست نو 2 و فععمسر 8 او وت ۰ . ی ص جر ۳ ۱ دح القدس با لو است و هشداأ هی( دهان داژ مبدر د هیحکس ۳ دار ای مدا ۵4 3 او نمو د و هرزیانی که بای همر سدا شید #-حجو <4 قابل حمر ان و د ۱ ان کان فیالناس سیافون «عدهم ۰ ف الما ما ۹ اف ۱ پوفم انس ما اوع کنم, 8ححل سبق لادنی سمقهم تدم عندالد فا گ و بو هو نمار قعو | | کرم بقوم رسول الله شيعتهم اذا تفرفت الاهواء و الشیم فصل تست و« تآثبرستتنان پینعبردر نتعرب ازیبانات گذشته ععارم کر دید که هر بق از تمام طواش عرن فوشتی والفت آنان ازدیگر لفاتتشسری نو ود زیر ا لته خوجرا ۶ اوچه.ها تامتناسب. که فر لذات داب ار ود دمر اسه بو دند و لت آنها ساو 5 نهیم دورد که دیغمیر از | نهابود و با ۳1 فر ات زد ات داد . موس میرن جزیسیآن قرشی داراع, (شازانی بزداز جهت جملی که بیقمبر استعماللغات مقر ده و تر کیدات یا که دش از اوساشقه نداشته استهمال میگر ذه است و چوناطمسنانمصاحت اوداشتنه از او هعادعت سک دند از 1 فتاه حماله ۱ مات حتف انمه ( (۱) در مورد افاده انکه فلات بمرك خدائی مرده است و ( الامت حمی الوطیس ) یعنی الان جنگ شدت تاقت رد بعنت ی نهس ااساعه ( مر ۰ از بر الز مان هوانگ گ دیدن ی حور سس و و سس مس ی سس راتس ۱ - مات حتف انفه در قاموس گفتهای علی فراشه و اينکه آنرا تخصیص بائف داده اند برای آنست که بکمان بعضی روح ازبینی انسان دنباله تتفس خارح میگردد وصاحب نهابه گوید بعضی گمان میکنند که هریش اگربمپرد روح اوازببنی اوخارج میشود وا گرمجروح باشد ازجراحت اوییرون مآید ولی آنچه بفیده ما صحیح است آنستکه میرگ انسان در فراش بدون جنگ وبا وسیلهای که تاریخ آن ضبط نشود از اموری بودهاس تکه مردم نسبت باو تأٌنف داشته اند وحتف بمنی هلاك است و گوئی ضاحب این مرک تأنك و کبریائی او " نیزمرده است چنانچه در کبر میگو بند (ورم انفه ) ودرعزت میگو یند ( حمیانفه) ودردفاع از مادر مبگویند (غضب امطلب انفه) ونیز درموقعی که شخصی سر بم الفضت باشدمیگو بند ار 19 اینها نمونه ازترا کیبی بود که پیغمیر آنها را ابداع نموده بود و نیز مفردائی هر مد محاز اثی از خو د اشتحعال مسکر دند ۳ در آن عتشکر ده دند و ای در سخغان انا چبنزی که بهیحوجه ساقه نداشته است بافت رد از اشروا از سغمیر در معانی عصی از الفاظ سب النهسیکن دق جنانکه روری دابی تهسمنه هحمی فر مود (۱ ىا و المخبله ( الازار ) «عدی مخله انداختن لرلت مسماشد و همان مععی باقی ها ذیل و درساری از او وات اروی جمدن سوالانی مسر دند و برای آنان توجتیج مداد ۱ و او ۵ امعمال ادن الفاظ جندان ۳ و زو :۵ دکاز نت5 و و وی ا هام مسگقت حذانکه ۳ طو اف عر ف بات انا کتک مساق وعر بت ود لا های ۱ ن ۳ : ص ۰ نمسفعه مد ند واشکاعی که با و قدبخی و ) ۱ ( علی این ابیطالبع باوی ۳3 ۳ و توفوزندان. بث سس همماشمم و هسمدمم هرا ۳ ورام طو اف عرب دلغت انها ۲1 و ما ۳ آتر | نم مققددم اف از کیسا انس گفت ۱ ای رای - س ۲ ۰ 6 ٩6 ای تم 1 وچ ّ - فاحسن تادبی ) وان 9 ازامورشگشت انز و د که ۳ ۱ تِ_- #ر نس همو ار ه در سر و تجارت وسءاحت نودند با این وصف افغت آنان رانمیدانستندولی دیغمیر ۳93 سقر کر ده بو ۵ لغت آنها وا ع همدانست ( غضبه علی طرف الانف ) ودرموقعی که کمراه سید و بان مکی رت ( جعل انقه فی ففاه) و سباق عبارت نبز مهو ود این معتی میباشد و در گنه های مر است من مات حجفی انفه هی - سمل اد فپنو شنهیید )اهر کم بدون کشته شدن درراه خداو ند سبرد شهید مرده اک . ۱- روزی که وفد عرب با یغمیر گفتگو مییکرردند طهفه بن ابی زهیررنهدی که خطیب زبردستی بود بلفت قوم خود بابیغمرسخن گفت و پیغمبر بلفت آنها آنانرا جواب داد ومکتوبی با نها نگاشت که تمام.اینپا را صاحب ( المثل السائر ) نفل نموده ونیزدر کتاب (العقدالفیید) اس مس تا اد هت ی تشون از آانجمله اسم طهفه راطبیه نوشته وطهفه نام دو شعص مباشد یکی طهفه نهدی ودیگر ابن قیس غفاری وهر دو صحابی میباشند و ابن آثبر کته اقفر ببراو وییغمپر را در کنات تهایه خود شیح نمودم ایست. . ۵ و از جمله مکتوبهاتی که بزای آنان نوشتههکتوبی است که مکتو بات پیغمبر برای وائل بن حجر کندی یکی از طوالف حضرموت تکاشته بطو ابش مب است و آن اینست [ الیالاقیال العباهله و الارواع المشابیب و فیالتیمه شاءلامشورةالالباط ولاطتالك وانطواالشجه وفیالسیوب الخمسومن زنی #مبکر فاصقعوه هاه و استو فصو اما منز نیم شب فطّر جو الا ضاهیم ولاتوصیم فی الدین ولاغمة فی فرائض آلنه تعالی و کل مسکر حرام و وائل بن حیحر بترفل علیالاقیال ) دصنی مسوی بادشاهان که در پادشاهی خود مستفر میباشند وآنانکه دار ایعظامت وحللال و حمال هستند . درچپل گوسفندبكکوسفند (ز کوة ) است که زیاد فربه و با لاغرنباشند ومیانه بدهید« ز کوة » گنچها خمساست وهر کس بادختریبکر زنا کنداورا صد (تازبانه) بزنید و آو را مکسال نفی بلد کنیدو هر کس بائیب زنا کند اورا باشگهای کو چكث از که و سی درکار دین نیست و آندوهی در فرائض خداوند. نیست و هر - بگری حرام. امبت و وال بن حنجر رداست برتمام طو اف دارد یت ساذع) المععار همدانی و طهفه فهدی و قطن بن حارثه علیمی و اشعت ین قبس و دیسگران از طوائف حضرموت و رجال یمن که آثرا احصاوتفییی نمودنه واز اینجمله انتع بگهاسی که بطاثفه همدان نکاشته است ۱ انلکم فراعها و وحاطها و عزازهانا کلون علا فها و ترعون عفائها لنا من دفنم و صرامهم ما سلموا با لمیثاق و الا مانه و هم من ااصدقة الثلب و الماپ و الفصیل و الفارض و الداچن و السکیش الحوری و علیهم فمها الصالغ و القار ح عفن برای شماست مجاوی آب و زمینهای بست و زمسنهای سخت سبزی آنهارا میخورید و بیابانها را میچرانید برای ماست ازشتران و گوسفندان آ تجهر | که تمسمان و امانت تسلیم کنند و برای | نانست از ضدقه شترآن سر نر و ماده و بچه شتران و حیوانات خانکی و فوج داغ خورده و کاوان و گوسفندان شش ساله و سم داران . اینها نمونه از لغات غریبه غبر قریش است که پیقمدر بر آنها آگاهی داشته نی و ی ی ی لا ۱ ۳ ۳۹ حج ۴ .آنها از جهت حسن قریحه وی بوده وازانجا معلوم میشود که اطلاات وی در لغت دوهی حو 3۵ تاجه در حه اژ اجال دو ده ام مشاه با در مبانن طا ده قر بگرن 3 ۱ نان در ذرلخیت دار ای فر محه محصوصی در سین تصرف در ۳ و سدعه نو دهاند «طورری که متو ان برای | نها حس ششم تصوبر نمود و ان حس فعلرت لغوی میباشد. تا اشیب اویسم ۲ 7 ک در دست نسم و از مجمو ع ۱ ن<۵4 در ادن دار د تقل بش ده ان 2 معلو م مبپردد که دعر قصحهءر دن عرب دو ده و ۳ آنکه در ساری از مو ضو عات علماء کنامائی تناس4 اایل در این دار ه اطملاعات ز دادی در ی دعست و ا نان که در این باره کتابهالی ندودن نمو ده اند در سراعون بگرشته از مطالب سعلحی دو ده و دعشعر هر دو ط سشعل سخدان قو م نو ده ی ۲ اظهار نظر ی از خو د و دم و ,طور که خطابی ۲ است تام ۱ نب نمثر له رت ات ماش و هر گاه در سرامون تشه ا حها دق گنی قلمفر سا ض ی هعهمو دند [ تن دمم هو ر داستفاده فر ار ۳ ولینمتوان ۳ تاسفب خورد و ماثمز ناجار از آن هستیم که چنین و ضعیتر | معمو ل داریم و ازاسن نی ب-روی نما تیم ۱ 7 سس سوه سس سح تا > 1 ۲ فصل ارات یم اسلو بپ سیحنان پیشمبر پیش از این متذ کر شدیم که سخنان پیغمبر دارای اسلوب مز ابای 3 ۱ در نان کوتاه وی شداخنی بسن پیهم-ر آنها و سخمان دیگران و حود داشمه باشد در سخنان مفصل وی چنین شباهتی موجود نیست و ا گر در سخنانی که از پیفهبر تقل شده است از نظر لغوی و بیانی بدقت نظر شود می بینیم که الفاظ آن محکم و ت کیب آن روان و اجزای آن متداشب و روابط میان الفاظ و معانی آن بخوبیو اضح و خالی از هر گونه اضطراب و استکراه میداشد و نیز جمل آن واضح و حدودان معین و اسلوب آن زیبا و بیان آن خالص وپیر اسنهازه رگونه ضعف و انتکراهیداشد که ادن روش مخصوص سخنان سغمسر وده و در سختان دیگی از انیا و حود ندارد و از نظر لفوی و بیاتی کمال اهمیت را حائز است و ا گر سختان دیگر از اینجهت کامل بو ده باشد از جهت دیگر خالی از نقص نخو اهد بود . ۳ 9 از حسه مععی ممالا دارای مطالمی در <و ر اهمیت دو ده داشد از نظر لقظی فافد اهمیت خو اد بو ۵ بر خالاف سخنان فمزن که از هر حهٍت کامل و از هرکونه نصننم و تکلف خالی بوده و فوقالعاده طبیعی است . و بسیاری از سخنان بلفا را می بینیم که از جهات بلا غتی و پایه سخنان, بلغا سانی و اتقان صنم او اشتمال بر حکنت و جر آسنها از صفات کمالمه لفظ کامل میباشد ولی با این وصف دارای اسرار بلاغتی که باعث حیرت و شگفنی و توجه فکر گردد نمیاشد. و موقعیت آن سخن و دزجه کمال آن در نظر بخوبیو انح است ومیتوان آنرا باسخنان دیگر مقاسه نمود و ی 5 ویو ۳ سح ۷ ۷ 2 وموردضعفآنر | تشخیص داد بر خلاف سخنان دمخمعر 3 دار ای طر زوروش مخصو صی ایرد که شماهمی داروش دیگران ندارد . جر دار ای حمله هائی مخنّض «خود مسماشد که ی آن جماهای دبگر استمعاک ۲ تا سانقه تداشقه است ازقسل مات حتف انقه والان اک ۲ یی ربتف ياه النباعه که نم زاین بان شا پراش اییقمبر بوده و ( «دنة علبی دخن ( بعئی صالح بر دود که 9 در هو قم صالحی کهاساسآن بای معدلت ندو ده و سگرن است دو بازه حدث عود نماد ط کیت ۱ از .ات جمله است ( کل ارش سمانبا ) هر زمین بغلا ثم او استو دبگر باخسل له او امتی ( ای سواران خداوند سوار شو ید . و جمله( لاینتطح قمه عم زان ( بعسی د ر در اودو 7 زهمشاخ امشو ند و چون کفته او ۳ ایوشه آنهنگام 4 زنان را در و یواح سو از 5 رده 5 تدای شمر آن ر هر آند و برای ایا حدی ممیخو اند که باعث ضطر آب زذان رع دو ۵ ۱ رو مرك رفقا دالمو ار بر ( ار ام داشرشه ۳۹ مدار | 3 و چون. گفته او در و دار ۱ ۳ دو ۴ 1 م دج بو 4 ۱ ای روزی است که آنرا بمدی است و غیر اینها که بسیار است واحصای آن محتاح بکتاب مستقلی میباشد . و هیچکدام ازاین عبارات بیش از استعمال سغممر خابفهنداشته سخنان کو ناه و هىچ سخن ی ی نمممو اند ععنی آفر فاده نماید و از کلمات ۱ کزعاصی ات که مایه امتیاز باه بر بکنیگزهیواها ای اقا چا معدودی نبست و سششر مربوط بلغت ۶ تست ره کر جایت ت نظمر آنها ۳3 و حجو د دار د ووحود آنها درفران مشتر از هر جا ممماشد و یس از ان درسخنان سمغمعر یاف مشود و دامقا اسیه همان فران ۰ لمات دیگران فرق متان آن ده واضحمیگردد ۱ ز اضتا- از غسر آن جوبی تشحعص داده هو د ولی مقا سعه با کلمات سعمر جمدن شب ۳ تال معار ضره ۳ آن و امکان وی هر قلب شعو نده خطو رو مشما بل ولی راجم بممارضه با قرآن خطور قلبی نیز نمی باشد و بهیچوچه امید امکان معارضه با وی وحود ندارد . و این معنی از مهمترین وجوه اعجاز قران مساشد.و حاحظ گفته جاحظ راد تام تناعتی بر تتخصی دیگر از خطبا و بلغای عرب بکگوره کوچك و با بزرك از قرآن را بخواند برای شنونده بخوبی واضح است که وی از آوردن نظیر آن عاجز میباشد هرچند از فصیح ترین رحال عرب بوده باشد . حتی پیفمبر که درفصاحت مقامشامخیداشته و فصیح تررین عرب بشمار می آمده هر گاء ( بفرض محال ) میخواسته است باقر آن معارضه نماید همجون سابر فصحای عرب بوده و هر چند خود را در تکلف و تصذع می انداخته است باز هم از عهده وی خار ج و 2 اس و از نظر دی؟ ر چون سین بیغمبر دارای خاصبت کلام شری است هر چند زساو شبواباشد باز از حنبه کلام بشری خار ح ده و لباقت معارضه با قرآن را ندارد . و از خواص قران ین که هر کس در مقام معارضه باوی در ید هر مقدار که دارای فصاحت بوده بهمان اندازه در طبع خود فتوری احسای میکند و عجز خود را بخوی درك ۳۳| بعخزازاین فکر منصررف گر ود و مدتی و لوط دو باره در این مقام براىد احساس وی عجز ندرحه شدید تر در او ظهور ناند و نست مهو اد یخودبدبین شود و عجز و نو میدی بر سراسر قوای فکری وی حکمف ر ماگ یکنند . نار اواتی کسات دنک یات" که ختبواط گر از کلمات نوعی دیگر ار سایق معداشد و نظیر آنهیا نمز در سخنا ن بلغا دافت نگ دد سخنان پیغمبر ولی در سخذان بیغمی سار است و دارای اهمست مخصوصی در شنون اذنی میباشد . 05۰ ۲1 و ی تا ی و ما ی ۱۹۰ از | تیضله تن مش حتف نمی آنست ( ۱ ( هدک تذل دنور 9ا او راتدبد هععجو ده # ۳ او گفت :) ال لز ات کت ون لوی سن اهر دن او ی و معهم العو د الممطافنل و هم مقاتلو لگ و صادو له حالس ( دعحعی ی یکی بان لو ی ذنن عامر سن او ی را ر ها دم 1۹ م او ژزذان و کودکان نو ۵ ۳ در جو آن او گفت ۱ ان قرشا توکنوم الحرب وان شاوو ا مادد تام مدع و تدعو | دمعی ۴۲ ددن العاس فان اطهر علمعم احیو | آن بدخلو | قسما دحل .۵ الثاس و الا کانو ا ود حمو | و ان ایو | قو الذی نهسی ده ۷ تلهم علی آمری هذا « حتی تنفرد سالفتی هذه * و لفدن الله امره ۱ سا جات فر مش ارا حبسته کر دء ط بخ اهند آنانی | هددی هلت همد هنم و همان هن و مر دم دعوت کنند 1۳ بخو آهند در | نحه هر دم داخل شده اند داخل شو ند و راحت "گر دند ۲ اگر امتناع و رر تلد سم بانکه <ان من در قرصه قدر ت او سس ۳ 1 ن فتال هینما دم ۳ تم ماذم و خداه ند اهر خو در | اجرا جرا درل 3 5 حمل4 ۱ حمی تنفرد سالفعی هده یی تا | تکه گردن من مدفرد گردد (قزاساو صمرب) دار ای اظافت محصو صی اش وکستتخواب آناندار ایا همتدیگری معماشد و نظطسر آن کمتر بافت مشود ۲ خسرر ۵ وان عماها میت 4 عشر | و من هم و ام دعملیا ام سامت علمهو انعملعا کی علیه سِيبَة و احدة و لا بهلك علی الله الا حالك ) بعنیهر کس بخ کی و | فز | بحای تیاور د بر او دتاحسنه به قت ,گنه و اکر آنرا بجای آرد ده حسنه برای او نوشته شود و هر کس فصد سیئه کته و آنرا بجای نماو ر د جر ی بر او نو شمه نشو د اگر بحای آارد بت مینیه دراو نو شمه شو د و م<صو بِ۳ ایک : ۱ زر چاهی است در نزدیکی مکه گو بند علت آ که |۳۷ بل ین نام خو آنده اد بو اسطه درخحت ت۳۹ بوده که درانها بو ده است ۳ - ب مب ت ۳« ۱۳| و وود حاصیت ستنان از زو اد و ایجاز و افتصاد در سخن و اسمءفای مقصو د و سشتر بر سخنان بعمیر از این سه خالی نمیبایید اما خلوص از زوائد بخوبی در سخنان پیغمبر نموداراست و هیچکس مانمدییغهبر اسلوب کلام وی دارای این خاصیت که مشتمل برحسن تربیت و کمال بلاغت نیر ممداشد نو ده و همواره در مکی از حهات فصاحتو بلاغتده-گران نقصی و حود داشه هر چند در دیگری کامل بو ده اند . و همچنین دردو خاصیت دیگر که خود از مهمترین وجوه امتیاز سخن پیغمبر مسباشد ۱۳ در اسمرفاء معنی که خود گفت ( اوتیت جو امم ,کلم ( و در سخذان سغمیر کلمات حامعی از این قسسل دافت دا که معضی از آنها اشاره مینها نیم از انجمله است ( انما الاعمال بالنیات ) بعنیآغمال قاثم به نیت است و دییگر ( الدین اللسیحه ) بمی دین نصیحت است و چون ( حلال بین وحرام بین و بینها آمور متشابهات ) یعنی حلالیست واضح و حرامی است واضح و شبهانی است میانه آن و دیگر ۱ المضعف اهر الر اب ( بعنی طعیف بادشاء قافله است کنابه از اه با بد قافله بپای ضمیفتر ین افراد سیر نماید و تابع سیر او باشد و در معنی احسان گوید ۱ ان ندال کا نك تراه فان ام تکن تر اه فانه بر ال ) اسان انست که یات کی خدار | «طوری که کی خداو ند را می سشی و ۳ تو او را نه سنی وی ثراهیبسند و چو ن) لا تجن منت علی شمالك ) بعمی دشت راست و بر دست چپ تو حتات نکند و دیگر ۳ المال عینساهره لعین تالیه) بعثی بتر ین مالهاچشم ببدار برای چشم خو آباست وجون ۱ آفه العلم النسیان و اضاعتهانتحدثبهعر اهله ) بغدی افتعام فراموشی است و ضایع کردن آنست که بنا اهلفراخوانی ودسگر ( الصبر عندالصدمة الاولی ) صبر هنگام صدمه اولی است و چون ( المرءعم من احب ) مرد با کسی استه که او فسات هیداوه ۱ استودع له دینک و اماناك و خوانیمعملث ( حعنی دین ۳ امانت و عاقعت کار تورا نز د خیرا و د بعه مبگذارم ۰ ۵ ٩ ٩ ٩ هه ۱ و جز : اینها از سخنان کو تاه و مفید که برهمهانها تعرنفی که ی اکثم ت۹۹ کم دن صمهی بر ای بلاغت گفته که ( کلام بلیغ کللامی است یی از بت که نزديكث شوم و مقروت بدلیل و موجز بوده باشد ( منطیق اس و سخنان وی مادون قرآن است از جهتی و مافوق کلام مخاوق است از جهة دیگر و دیگر بلغا بالا تر از آنرا نتوانند آوردو نسبت بمادون آن بین عجز و قدرت ۱ با هی باشند ؛ ۱ ۰ ۰ 5 ۱ مس اش واین بلاغت دراعقاب بیغمیر از کسانی که بسیب و با تسیب باوتسبت داشتشد از 0 3 8 نیا ر 2 اهلست رسیده و دارای بلاغت کامل بو ده اند. و حسین بن علی درباره پیغعبر و ۱ هیچ گوینده هر چمد در وصف پیغمدر بعش ذو یم اطتات کنند حق و برا ادا نکر ده ونر فمی از زباد را مان شمو ده است ( ۱ و ما لین دز اسها نا ان مقخاد که درخورفعم و ادر الما بوده است قلمفر سائی ۱ پ " "ات اعحاز قر ار . 5 دم و تا انجا که بدان ۱ کاهی داشتها, بمانائی ندودهایم هر چند میدانیم که کامالا ار ۳ 7 ات شر اب ده آن سر ون نعامده و آنیحه ر 1 دادس ۵ و شا سم مقام و است انیجام نداده یم ۹ گ بلااعت مجمل ص پابان معتر, دوم بر غت محمد [ ص ] فصل و - بلاعغت و فصاحت پغمار بالاعت بمغمعر #صاخن دسعمعر تا ید دمعجمحر از طرف خداو ند فصل و زدهم - اوصاف وشمائل پیعمیر فا وه داعم - + تب صفات دیغمدر بر ۸1 7 9 ۰ ۳۹ ۰ ر ۱ 0 1 ۱ 5 در فا فه و صمات اخیالا دی در اسلوت سجن فصل اهمیمید س 5 تیه ۰ ۳ ۱ كِ_ِ_ 8 خطیه دمعمار فصل پیست و بکم تقوری! خسن پیعمیر از شعر وشاعری ۱ "۳ طر بقه شعر حو اندن دمعصعر ۰ عات خو دداری دعر ازخو اندن شعر ۷ میا عشنت سععمعر بابعصی از شعر اء ۱ ۷ ۱ ۹ حملی که بعصمصر ال هبگر ده مکتوبات پیفمبر بطو ایف عرب فصل بیست وسیم - اسلوب سخنان پیغمبر مزایبای سخن بیفمبر بابه سخمان بلغا جماهای دیگر کهمخصوص بپیغمبر بوده سخنان کوناه ۱۹ نو عی دیگر از سخنان بیغمدر خاصیت سخنان پیغمسر تعر ف | کثم ذن صبفی از بلاغت 17 ۰ ۳ هر سرا بعضی از موضوعات مفصل پا ورفی های مولف و مثرجم نقل روات در مفىت جمع قرآن نقل این قمسمد در هذگامه صفین و سزه زدن قرآن 7 اسمت تحر ش قر آن بط مه آمامیه (هشر جم) اهجه های طو ائف عرب هوارد افتشمان ند خفت کته صفعای آمیخشگی غادات قو می: با دین نزد بسباریاز ملل دعوت اسالام بعلو م و معارف تشویق هارو نالرشمد از علما و فقها بعصیی از عقا ید عامه نسمت به علما معضی از اقوال متصوفه درتفسیر قران تطمیق آتات قر آنی باا کتشافات جدید عفا دد ۳ وه ناه ۱ کت بای سای ) ترتحم الاادبالعربی ( (عترج) سر ۳ حال ین عممد 7 جلت ظهور دین اسلام از میان عرب معنی( اسانالذی بلحدونالبه) 339[ جت شرح ال این راو ندی ده چم * شرح حال متثبی یت یر شر ح حال ایو العالاء هعری (ممرحم؟ جمع شدن بعضی از قرش برای شنیدن قرآن شلس آبات برتری بلانت اسلامی از بلاغت جاهلی این اثبر و ختم فران کقتار ان وشت دواقنام اتیلال علت شود داری پیشمبر آز شمر امترجم» اسلا طاکفه قتت حفنی ( مات حتف أقّه) ند کر چاپ سم (چابملك فواد )نقل نمو ددم از | نجماه فصل هفدهم ۱ ۱ اسر ار فرآن ( است 4 ععجل ان بس از فصل هفتم بو ده بح ی و چوناخیرا باندست رسی بیدا گردیم آنرا در آخر بخش اول قر اد دادیم . ۲ - «هضی از داورفبها نیز از مترحم همماشد 5 کتات از داور ات موف ممناز نگ ند« .و ۵ر فهرستت بارش با ها اتار م گنه وموبانه ازموخو عات. که بمتظور ناور فی این ۳ همه شده بود چون مفصلی بود بدرح در کتابی که در آشدء اقدام بطبع ار تفت تیا دید ۳ 7 و اهشجته استسیقن از خنواندن. کات تم سم اعاط صفحه مقابل ر مخصو صا انا 4موحب تعمهر. مقصو د است ۳۳ تماعت , لاح 1 ۹ سب سس تس ت- ب۰+بج۰چجب«سسص(حح ۰۰2« رک ۳۳ << - هه (( عاط نامه )۰+ ۱ انس ۴ ۳ بانب ۱۹ ۲۹ ازفر ات .هن یک ۲۳۹ ۱ رفن ۷ ۵ ۲ ازنزد . ۲۷ ۱۹ بمانی 8 ؟ + ۲ رم ۳ ۷ زراه ٍ ِ ۷6 سیلمه ۱۳ ۳ سالاست ۱ ۱۳۹ ۷ تحسمن رت ۷۱۳ ۵ ۱ الشماء ۱۹۸ ۳۱ تعماون ۱۷۰ ۸ ی و ات سس ی و یواست |۳۹ ۳ سین هتم زیر بر چم قران ۱9۵۲( تال کتابیستسودمندبقام متر جمدرپیرآمون بکرشته از مو ضو عات راجچم شران ( کهدراین کتاب ازانها کنتگو تیه وبا بطور مختصر بدانها اشاره گشته و بااظهار نظر دراطر اف بعصی ازمباحث این کتاب میباشد) کفتگو مینماید قریبا تالیف آنسا «ان رسیده و اقدامبطیم آنمیگر ود دز ای کسا نسکه کتاب اعجاز قرآن را میخوانند خواندن ان بسیار هقید 1 وضروری است .
— পৃষ্ঠা ১ —
লেখাটি পিডিএফ থেকে স্বয়ংক্রিয়ভাবে নেওয়া, তাই ভুল থাকতে পারে। সন্দেহ হলে আসল পৃষ্ঠা দেখুন।