اوضاع احتماعی او نیاز اعراب به ایشان برای رتق و فتق امور» تخصص و مهارت خود را در امور اداری در اختیار مسلمانان گذاردند و در نظام اداری جایگاه برجسته تری یافتند. | گرچه وجود این گروه به اندازه دهقانان ضروری نبود اما با توجه به اینکه اعراب» اصول و شیوههای مالیاتی محلی را دنبال کردند و اصول حکومت خود را در بسیاری موارد؛ به شکل دولت ساسانی بنیان نهادند. ضرورت نیاز به دبیران و دیوانیان بومی همچنان نیرومند باقی ماند؛ به همین سبب» در قرون اولیه هجری» غالب رژسای مهم سازمان اداری و نیز | کثر دبیران» مساوران کارمندان؛ مباشران عمال حکومت و بزرگان عرب از موالی بودند.۱ در این میانه گرچه طبقه دبیران ساسانی بیدرنگ به مسلمانان پیروزمند گرویدند» اسلام آوردن ایشان ضرورتی ت وی رورقر لماش کی هر سیاره آخرین حاکم اموی خراسان» بیشتر دییران این ناحیه زرتشتی بودند؛" البته دبیران ایرانی و مسلمان نیز وحود داشتند؛ چرا که والی عراق در سال ۱۲۴ ه. به حا کم خراسان دستور داد» تنها دپیران مسلمان را به حدمت گیرد. ۳ ۵. بازرگانان و تجار بازرگانان و تجا ر گروه دیگری بودند که سعی داشتند خود را به شکلی با موقعیت بحدید منطبق سازند. ایران که از دیرباز نقطهٌ تماس و ارتباط تمدنها و مهمتر از آن» شاهراه اقتصادی شرق و غرب محسوب میشد» جایگاه مهمی را در اقتصاد بینالمللی به خود اختصاص داده بود. در همین راستا مالیات تجار و بازرگانان از منابع مهم درآمد دولت در داخل کشور بود. از سوی دیگر با توجه به اینکه با توسعهٌ فتوحات مسلمین» قلمرو اسلامی مرزهای سیاسی و جغرافیایی وسیع تری را (در مقایسه با جامعهٌ محدود ساسانی) ورین کرف و علاوه بر آن به دلیل ممانعت اعراب از حملات اقوام شرقی (ترکان) به خراسان و ماوراءالنه در مجموع شرایط بهتری برای تجار و بازرگانان فراهم گردید. این در حالی بود که رسوم مدنی و تجاری اسلام نیز برخلاف احکام فقهی آیین زرتشت ۱ همان؛ ص ۷۴ ۲. فرای؛ ریچارد؟ تاریخ ایران کمبریج (از اسلام تا سلاجقه)؛ج ۴ ص ۹۶؟. ۳ همان؛ ص ۹۵؟.
— পৃষ্ঠা ৫১ —
লেখাটি পিডিএফ থেকে স্বয়ংক্রিয়ভাবে নেওয়া, তাই ভুল থাকতে পারে। সন্দেহ হলে আসল পৃষ্ঠা দেখুন।