بحران دینی ۱۳ ایرانی اواخر عهد اشکانی و اوایل عهد ساسانی بود؛ لذا با وجود این تنوع که در هر قسمت از قلمرو ایران مشاهده میشد» سلاطین ساسانی نتوانستند یکباره به انديشة ایجاد مذهب دولتی جامه عمل بپوشانند. در حقیقت. برای اعمال چنین سیاستی» ترویج آتشکدههاء گردآوری و تدوین اوستا و سازماندهی و تقویت روحانیت به عنوان یک طبقه قدرتمند اجتماعی در دستور کار قرار گرفت و اعزام موبدان به عنوان نمایندگان مذهبی در کنار نمایندگان سیاسی یا مرزبانان به هر یک از استانهاء در جهت گسترش هرچه بیشتر تمرکز سیاسی - دینی آغاز شد که سرانجام نیازهای متقابل دین و دولت» موجبات نزدیکی این دو را به یکدیگر فراهم ساخت. همزمان با تلاش ساسانیان در راه ایجاد یک دولت مرکزی نیرومند دستگاه دینی در مسیر وصول به چنین مرکزیتی گام پرمیداشت و به عبارتی قدرت شاهنشاه و نیروی موبدان موبد دو ترجمان یک گرایش و دو بعد یک پدیده بود.! اگرچه ساسانیان خود قبل از در دست گرفتن قدرت» حایگاه برجستهای در نظام مذهبی داشتند» در وافع تشکیل دولت ساسانی برآیند همکاری بازوی مذهبی موبدان و بازوی نظامی خاندان ساسانی بود؛ به همین دلیل موبدان پارسی, با توسل به ایمان به مشروعیت انحصاری اندیشه و اعمال دینی خود از قدرت نظامی و سیاسی ساسانیان به عنوان ابزاری برای تحمیل مزدا گرایی به دیگر نقاط کشور و ريشه کن کردن یا سرکوب همه ناسازگاران به عنوان انحراف و ارتداد استفاده کردند؛ " اما علیرغم رقابتهای آشکار و پنهان دو نهاد دین و دولت» که گاه به خصومت میگرایید؛ وجود دیدگاهها و منافع مشترک» از حمله تا کید بر تمرکزگرایی» همچنین نیاز دولت به مشروعیت و نیاز دین به قدرت» زمینههای سازش و همکاری هر دو را مهیا میساخت. چنانکه دولت از دستگاه دینی پشتیبانی میکرد و نسبت به بدعتگذاری و الحاد بدگمان بود و بارها به تحریک این دستگاه» به تعقیب و آزار اقلیتهای دینی و سرکوب بدعتگذاران یا زندیقان و مهم تر از همهء مانویان و مزدکیان پرداخت که در ازای آن دستگاه دینی نیز از ساختمان دولت» امتیازات ۱. تاریخ ایران (کمبریج)؛ ج ۳ قسمت اول» ص ۳۶. ۲ همان؛ج ۳ ص ۵۱.
— صفحة ٢١ —
هذا النص مستخرج آليًا من ملف PDF وقد يحتوي أخطاء؛ عند الشك راجع الصفحة الأصلية.