میفرمایند: «.ویسْمَع بْظم...» یعنی «انسان با استخوان میشنود.» ( نهجاملاعغه حکمت ۸). در گذشته. دانشمندانی چون ابن ابی الحدید و یا این میشم واة «عظم» را به اشکال گوناگونی تأویل می کردند (معرفت ۱۴۳۲: ۱۶-۱۵) چرا که آمادگی پذیرش این موضوع را نداشتند که شنیدن از طریق استخوان حلزونی گوش صورت میپذبرد؛ و آمروزه این حدیث مایة (۱۳۰۵-۱۲۳۲ ق) در سفرنامة حج خویش اشاره به گفت وگویش با طبیب سفارت روس دارد که زمانی که کلام امام علی (ع) را برای او نقل کرد حیرت زده می گفت: «آن وقت تشریح نمییدانستند» و افزود: هاین [عبارت ]عربی را به ترجمه برای من بنویسید که در فرنگستان این حرف را اگر شنوند خیلی تعجب خواهند کرد.» (فرهاد میرزا؛ ۱۲۶۶: ۲۳۷) دانشمندان اسلامی درراه تبیین مفردات قران و حدیث. خون دلها خورده و سختیها کشیدهاند. برای متال» حدود شش دههة پیش. مرحوم علامه سیدجواد مصطفوی خراسانی (۱۳۶۸-۱۳۰۱ ش) درصدد انتشار کتاب (لکاشف عی الفاظ نیچالبلاعه بر آمد که حاصل هفت سال تحقیق علمیاش بود. به گفتة آن مرحوم وقتی «کار به آخررسید به هر کس میگفتم این کتاب رانوشتهام ومیخواهم آن را ۴ تا آن که باهمت خطیب برجسته, مرحوم آقای فلسفی تنها تعداد ۰ مجلد از از آن الکاشف صحیفه سحادبه و اصول کافی را نیزنگاشت. مگر اندیشهمندان متعهد مسلمان «من غصه میخوردم ولی از طرفی هم میدیدم واقعا این کار لازم است. خوب! [ گویا] باید ابتدا اروپاییها برای قرآن ما بنویسندا میگویند ابتدا فلوگل آمده است و برای قران نوشسته و بعدا محمد فواد عبدالباقی المعحم المفهرس را نوشته. من میدیدم انجام چنین کاری برای همه احادیث معتبر لازم اسست. با وجود این که آن سابقه را در الکلشف دیده بودم ولی باز هم بیکار نمیتوانستم بنشینم. یک الکاشف برای صحیفه سجادبه نوشتم و یکی کلید گشایش نهجالبلاغه نگارش دربارة نهجاسلاعه بسه چیزی بیش از تحقیق و پژوهش و نویسندگی نیازمند است. جهان کتاب. سال بیست ویکم.شمارة ۱۰ و آن شور و شوقی مقدس و خدادادی است که در نهاد این نویسندگان موج میزند؛ به قول حضرت حافظ شیرازی (ره): هر چه جز بار غمت بر دل مسکین من است برود از دل من وز دل من آن نرود آنچنان مهر توام در دل و جان جای گرفت که اگر سر برود از دل و از جان نرود واین چشمة شور و شوق وصف ناپذیر در بانیم فک تمد باق کفایی بر کتاب کلید گشابش نیجاسلاعه مشهود اسست؛ خواننده درمییابد که انگيزة نگارش کتاب مذکور به دوران کودکی نویسنده بازمی گردد؛ روزگاری که در محضر پدر فاضل خود مرحوم ایتاللّه حاج سید محمدصادق کتابی (ره) متوفی ۱۳۵۹ شمسی, و نیز در محضر بزرگانی چون حضرات آیات حاج میرزا علی آقا شیرازی (ره) و حاج آقا رحیم ارباب (ره)" و زمانی هم در تهران در محضر آیتالله حاج سید محمود طالتاتی )باق لته وسا ترل ارم اشنا شده است؛ چنان که خود میگوید: «اين محافل نورانی و آن بیانات آسمانی کهاز دلهای پاک آنها تراوش مینموده مرا بیشتر و بیشتر با نیج البلاغهآشناساخت و به مطالعة آن برانگیخت. مطالعة نُمجالبلاعه و بررسی شروح مفصل آن عادت روزمرة من گردید. هماکنون فکر می کنم گمشده اعتقاد بسه دین و دانش راستین و یافتن فضائل و مکارم اخلاقی و راه یافتن به سوی انسان کامل و رستگاری دنیاو آخرت را بعد از قران کریم. باید در نمجالبلاعه یافت و هبح گاه از آن غافل نماند که حسراتن بزرگ در پی خواهد داشت.» (ص بیستونه) دکتر کتابی در کلید گشابش زیجالملاغه توجه خاصی به مفردات راغب اصفهانی مبذول داشسته و کوشیده است بسان راغب. کتابی «تفسی رگونه برمفردات و ترکیبات و جملههای مشکل نیجالبلاعه» بنگارد. هر چند که خود تصریح دارد هیچ مفرداتی به پایهوماية مفر دلت راغب اصفهانی نمیرسد. (ص سی) ولی الحق بای گفت که راهتمای جامعی برای علاقفمندان به معازق تموالاخه مها کرده اسستت: در انتخاب مدخلهای کتاب کوشش شده است حتی الامکان جامع و کامل باشند؛ و به منابعی چون الکاشف عون الفاظ نیج لبلاغه اثر آقایان حاج شیخ محمد دشتی (۱۳۸۰-۱۳۳۰ ش) و کاظم محمدی توجه شده است. در تنظیم مدخلها به سبک مفردات راغب اصفهانی, ثلائی مجرد بر رباعی و مزید و معلوم ترسح[ وافمال بر حفتقات آیها(ماتتنانسم فاعل و اسم مفعول) و آنگاه اسم یا علم و سایر موارد. مقدم شدهاند و به ترتیب حروف اصلی اول و سپس دوم مطابق حروف الفبا («الف» تا «ی») منظم شدهاند؛ بنابر این واة تحکم (از ريشة حکم) در حرف «ح» قرار دارد و نه «ت» 9 نیزاسامی بدون «الف ولام» برحسب حرف اولشان مر تب شدهاند (الراضی -ءراضیی) تابرای خوانندة فارسی سهولت بیشتری داشته باشد. در ضمن در بیان شواهد نهجالبلاغه به نسخههای مرحوم فیض الاسلام و شیخ محمد عبده و در ترجمة آنها نیز عمدتا به ترجمة شادروان علینقی فیضالاسلام و مرحوم دکتر سیدجعفر شهیدی توجه شده است. دراینجانمونهای از یک مدخل اراته میشود #ابیادگر شب تایه کاب آفاخم هکت «شکیر: نخستین پرهایی است که بر پرنده میروید و هنوز پرنده نیروی پرواز ندارد. (تفسیر سیّد رضیء حکمت ۴۳۰۲؛ عبده. ج ۲ ص۲۹ #۱یرفتهای کیان ها سا خسف بخواهد پرواز کند. . , ۱ «مَذ طرّت اک او ]و وان کردی پیش از پر در آوردن و بانگ زدی هنگام بچه بودن. (ق ۰۳۹۴ ص ۱۲۷۵) این جمله را امیرالممنین (علیهالسلام) به شخصی فرمود که در محضر مبا رکش سخنی بزرگتر از شان خود گفته بود که کنایه است از کسی که در خردسالی. آواز بزرگان سر دهد. پا پرندهای که پر درنیاورده بخواهد پرواز کند.» (ص ۴۵۴) نویسنده در بیان معانی الفاظ از مجموعهای از کتابهای مرجع مانند لسن العر ب؛ محمعح البحرین؛ صحاح اللفه؛ کنر اللفه؛ اقر ب المول د ونیز تفاسیر معروف قرآن و نیجالبلاعه چون تفسیر جلالین و یا شرح نیج ابلافهابن ابیالحدید بهرهها پرده است. بر اساس فهرست منابع کتاب جمعا به ٩۴ عنوان منبع مراجعه شدهاست که برخی از آنها خود شامل چندین مجلد میشوند و اسامی برخی از آنان مانند ار البافبه اعبان الشیعه؛ اللکامل فی التاریخ؛ الخدیر فی الکتاب و السنه و الادب؛ عرر الحکم و درر الکلم؛ المختصر النافع؛ جامع السعادات؛ محمح لین فی تفسیر الفر ان و... بیانگر وسعت مطالب مطرح شده در کتاب کلید گشایش نمچ البلاغه است. یکی دیگر از ویژگیهای ممتاز کتاب آن است که مطالب آن روان و همه فهمپذیر و حتیالامکان به دور از نقله ای حجمافزا نگاشته شدهاند. مطالب کتاب عمدتا در قالب تقل ول ها غیرمستفقيم ارائه تفه اتده بد
— صفحة ٢ —
هذا النص مستخرج آليًا من ملف PDF وقد يحتوي أخطاء؛ عند الشك راجع الصفحة الأصلية.