فتوحاتعرب درافر یقیه ۱۵ پرا کندگی شده بود. همهجا آشوب وبی نمی سابه انگنده بود. پیکری بود پارهپاره امواء ومطامع و فتن . با آنکه همواره مردمش را سر کشی وستم و مالاندوزی حکام درهم فر و کوفته بود ولی دربرخی غور وشهرها باز هم کسانی بودندکه امواای در گنجینههای خویش اندوخته داشتند. امپراتوران روم شرقی به آبادی آن اقطارتوجهی نداشتند و دربرابر دشمن از آن دفاع نمی کردند » بلکه همة همشان قبل از هرچیز پر کردن کیسههایخود بود. بربرها درپی راه نجاتی بودند و دراینحال فاتحان جدید قدم بهسر زمینشان نهادند . چون درخلافت اسلامی خحلاف افتاد پس از قتل عثمان در آغاز سال ۵۳۵ / ۶۵۵ م معاویةین ابی سفیان والی شام با علی بنابی طالب [ع] برسرعلافت کشمکش آغاز نهاد و آتش فتة خوارج شعلهور گردید جنانکه بیمآن میرفت دولت اسلامی جوان را لرزه در ارکان افگند . جزیرةاامرب چند سالی سر گرم حوادث و فتنهدای داخلی بود و کارپیشروی درافریقبه نیز بهبوتةُ تمویق و تأخیر افتاد . شهادت امیر المومنین عای بنابيطالب [ع درماه رمضان سال. ۴هاین نزاع دردناك پایان داد وتخت خلافت را معاوید تصاحب کرد. از آن پس درفتوحات دوات اسلامی فصل نوبنی آغاز شد . دولت اموی کسوت خلافت را بهجامةٌ امپراتوری بدل کرد و این امرسبب آن شد که امپراتوری بزر کك اسلامی بهوجودآید. چون اوضا ع داخلی به آرامش کر ابید بار دیگرفتح بلاد ازسر گرفته شد . مسلمانان درهمان حال که سپاهیان خودرابهسوی شمال گسیل میداشاند و بهپارتخت روم شرقی نزديك ميشدند » چشمی نیز بهجانب مفرب داشتند ؛ آنجا که فتح افربقیه را نباز بهگسترش و تحکیم مبانی بود . معاو به تصمیم گرفت که پیشروی بهجانب مغرب را ادامه دهد و فتح را بهپایان برساند - پس از عقبنشینی مسلمانان رومیان بلاد فتح شده را بار دیگر تصرف کرده و ازنو بساط ستمگری گستر ده بودند » چنانکه بربرها را دیگر تران تحمل آنهمه پاژ مساو که تازه وضع کرده بودند » نبود . بزرگان و پیشوابانشان نزد مسلمانان آمدند و خحو اند که بهسرزمین ایشان باز گردند . درسال ۶۶۵/۵۴۵ م معاویةبن حدیج التجیبی لشکر بهافریقیه برد و رومیان به حصنالاجم گر بخنند و هريك ازسرداران با سپاه خود بهسویی رفتند: عبدالّربن الز بیر بهسوسه لشکر برد و آنجارا فتح کرد وعبدانتهبنمروان
— পৃষ্ঠা ১৯ —
লেখাটি পিডিএফ থেকে স্বয়ংক্রিয়ভাবে নেওয়া, তাই ভুল থাকতে পারে। সন্দেহ হলে আসল পৃষ্ঠা দেখুন।