۱۴ موالی در صدر اسلام بهویژه در تعیین شکلهای ولاء از دیگر منابع مربوطه بینیاز میکند؛ شاید آنچه بر اهمیت مصادر فقهی میافزاید اين است که این منابع به آسناد توجه کرده و اهمیت دادهاند؛ زیرا از خلال این اسناد» هم میتوان روایت و هم حوزه جغرافیایی و تاریخی آن را دریافت. پژوهشهای معاصر موضوع ولاء را به شکل عرضی و گذرا بررسی کردهاند. از مهمترین کسانی که به این موصوع پرداختهاند 1676۳067 ۵ و 001021061۲ و ۷۷۵۵2۵ و ۷1۵۲68 ۷22 و عبدالعزیز الدوری و صالح العلی در خور ذکرند. همچنین خانم 6 ۳۰ در رسالهٌ دکترای خود که در سال ۱۹۷۳ میلادی و تحت عنوان «۳6۲:00 20وومنا عطا ه ۷۵۳215 16» به دانشگاه لندن ارائه دادم به این موضوع پرداخته است و محور بحث را توصیح معانی ولاء در منطقهٌ شرق در گذر تاریخ قرار داده و کوشیده تا نقش موالی (ممالیک) را در ساختمان نظامی اسلام تبیین کند. وی بعدها این پژوهش را خلاصه و در کتابی بهنام 1107565 02 ٩12۷65 _ منتشر کرد. ۸۷۵100 .2 نیز همین موضوع را در کتابش لدهانا/۱ :۳/۵ 1۳6 7 مورد بحث قرار داد. این پژوهشهاء در واقع به نتایج و دیدگاههای زین دست یافتند: - عرب. موالی را تحقیر میکرد و آنان را از نظر اجتماعی پایینترین طبقه اجتماع قرار میداد. - عرب از ورود موالی به ارتش اموی جلوگیری میکرد و این ارتش در دوران امویان فقط «عربی» بود. - موالی در «فیء» نه حق و نه مشارکت داشتند؛ از اینرو نام آنان در «دیوان لشکرم ثبت نشد و «عطاء نگرفتند و اگر هر ازگاهی» آنهم به ضرورت در کنار موالی (همپیمانان) خود میجنگیدند تنها از برخی غنائم سهمی اندک به آنان داده میشد. - هرکس به محض ورود به اسلام؛ خودبهخود در شمار موالي عرب درمیآمد. بنابراین عرب با توجه به اوضاع اقتصادي ال هر نان بیان خراج میبست. پژوهشگران بیان داشتهاند که اوضاع اقتصادی موالی بدتر از عرب بوده است که سبب آنء وضع مالیاتهای کمرشکن از سوی عرب بر
— পৃষ্ঠা ১৫ —
লেখাটি পিডিএফ থেকে স্বয়ংক্রিয়ভাবে নেওয়া, তাই ভুল থাকতে পারে। সন্দেহ হলে আসল পৃষ্ঠা দেখুন।