اوضاع اجتماعی اقتصادی موالی در صدر اسلام جمال جوده تاریخ سیاسی
/ ٢٣٣
📝 نص 📖 PDF

۶ موالی در صدر اسلام مفهوم ولاء پس از گسترده شدن عرب‌ها در سرزمین‌های حاصل‌خیز و آهم در اواخر قرن اول ‏ هجری به‌وجود آمده باشد. موالی گروه اجتماعی یکسانی نبودند و انتظار نمی‌رود که به آنان یکسان نگریسته شود بلکه نگرش به آنان متأثر از اصل و نسب و پيشهة آنان است» چه گروهی از آنان اشراف. دیوان‌نویسان و فقیهان بودند که جایگاهی اجتماعی داشتند و گروهی بازرگان و صراف بودند که قدرتی اقتصادی داشتند؛ از سوی دیگر عموم پیشه‌ورانٍ صنعتی در شهرها و کشاورزان در روستاها از موالی و اهل ذمّه بودند و اصولاً هرجا «نگاه قبیه‌ای» نسبت به کشاورزان و پیشه‌وران «نگاهی طبقاتی» باشد میان آنان و اشراف کاتبان» فقیهان و بازرگانان تفاوت به‌وجود می‌آید. برخی از محققان, اعتراض موالی» شورش‌هایشان یا شرکت آنان در شورش‌ها رل نتیجهٌ دو امر می‌دانند: نخست خوار شمردنٍ موالی و بدرفتاری با آنان و دوم مقرر داشتن مالیات‌های کمرشکن بر آنان و جمع‌آوری آن ماليات‌ها با خشونت و سختگیری. راجع‌به توجه به وضع موالی روایات. اندک و پراکنده است. این روایات هرچند به مطالبی قابل توجه می‌پردازند اما چیز مفیدی به‌دست نمی‌دهند؛ طوری که بیشتر این روایات به جوامع قبیله‌ای که «نسب» را محترم و کارهای دستی و کشاورزی را خوار می‌شمرند. برمی‌گردد. عمده توجه دربارهٌ دیدگاه «طبقاتی قبیله‌ای»» به مفاهیم «نسب» و «هم‌شأنی اجتماعی» پیوند می‌خورد و از آنجا که موالی؛ از طریق ولاء به قبیلهٌ مربوطه منسوب می‌شدند» قبایل می‌کوشیدند تا میان «نسب صریح)» و «نسب ولایی» تفاوت بگذارند. در خصوص اعتراض بر «مصاهرتِ» با موالی مطالب زیادی و جود دارد. اما علی‌رغم این اعتراض‌هاء مصاهرت با موالی حتی در کوفه - که نخستین مرکز قبیله‌ای بود - از نیم دوم قرن اول هجری مرسوم بوده است مضافاً اینکه «اسلام؛ بر برابری و نفی تبعیض تأکید دارد. اشاراتی وجود ندارد که بیانگر افزایش مالیات در شرق باشد بلکه نشانه‌هایی دال بر استمرار نحوهٌ جمع‌آوری مالیات و روش‌های پیشین می‌توان یافت که هم به سود ۱ واژ؛ «اول» در اصل متن نبود و با توجه به قرائن موجود اضافه شد. -م.

— صفحة ١١ — هذا النص مستخرج آليًا من ملف PDF وقد يحتوي أخطاء؛ عند الشك راجع الصفحة الأصلية.