خارج و گسترده و وارد مرحله نگارش و تدوین گردید و نیز از حالت اکتفا بهنقل ماءئور خارج و گسترده و فراگیر شد. از قرن سوم به بعد رفته رفته تفسیر تنوع پیدا کرد و تحت تاءثیر انواع دانشها و معارف وفرهنگهای رایج در آن روزگار تحول یافت. مراحل و تنوع تفسیر در این دوره تفسیر مرحله به مرحله پیش رفت و گستردگی و تنوع آن رو به فزونی گذاشت . از مرحله تفسیر به ماءئور به وادی اجتهاد واعمال نظر و به کار بستن راعی گام نهاد. استنباط معانی آیات قرآن در پرتو ادبیات و سپس در پرتو انواع علوم و معارفی که در آن عصر وجودداشت . از دیدگاههای فلسفی - کلامی متکلمان و صاحبان گرایشهای عقیدتی گوناگون تاءثیر پذیرفت و انواع واشکال مختلف به خود گرفت و حجم آن فزونی یافت. برخی به شیوه سلف اقتدا کردند و به تفسیر ماءثور از صحابه و بزرگان تابعان بسنده کردند و عده ای بحثهای لغوی و ادبیات را بر دامنهتفسیر افزودند و گروهی از این حدود گذشتند و معارف دیگر از قبیل فلسفه و کلام را نیز بدان افزودند و بدین جهت . تفسیر تحت تاءثیر معارفموجود در آن زمان اشکال مختلفی به خود گرفت . هر یک از این اشکال و انواع تفسیر ویژگیهایی داشت که به واسطه آنها از دیگر انواع تفسیرممتاز می گردید. برخی توانستند در تفسیر خود بین این انواع یا برخی از آنها جمع کنند و تفسیری جامع فراهم آورند که در کنار تفاسیر ماءثورو اقوال سلف . شامل ابعاد مختلف تفسیر در زمینه های واژه شناسی . ادبیات . کلام و غیره نیز باشد. این نوع تفسیر جامع در دوره های بعد افزایشیافت تا اينکه مفسران متاءخر جنبه های اجتماعی و سیاسی ای را هم که قرآن به آنها پرداخته است به تفسیر افزودند و به تناسب نیاز روز دربارهآن به تفصیل تفسیر بدین گونه به سوی تکامل راه پیمود و کتابهای تفسیری » هر کدام سمت و سوی خاصی به خود گرفت و رفته رفته با بحث و تحقیقدرباره اصطلاحات علمی و عقاید دینی ۰ در نت تسیر آبارک قرآن به داوری پرداختند و در نتیجه » آثار فلسفی و علمی مسلمانان در زمینه
— পৃষ্ঠা ১৬ —
লেখাটি পিডিএফ থেকে স্বয়ংক্রিয়ভাবে নেওয়া, তাই ভুল থাকতে পারে। সন্দেহ হলে আসল পৃষ্ঠা দেখুন।