ابن خلدون و ملیت عرب ۱۷ تعبیر با لغات معاصران او در همان عصر متفاوت یافت. لازم میشمرند فرهنگهای خاصی برای آثار هر شاعر و نویسندهای تدوین شود تا مردم بزبان و تعبیرات خاص هر یک آشنا گردند. چنانکه مثلا ابن خلدون کلمه «عمران» را که مفاهیم تعمیر و عمارت و معمور و خلاصه آبادانی را میرساند بمعنی اجتماع بمعنی اعم بکار برده, يا از کلمه «عصبیت» مفهوم وسیعی اراده کرده که در حقیقت با تشکیلات حزبی دوران معاصر تطبیق میشود. و البته این مفهوم را نخست از نفوذ ایلی رژسای قبایل بادیهنشین آغاز میکند و آنگاه آنرا در هر نفوذی که فرد در اجتماع کسب میکند خواه نژادی باشد يا دینی یا سیاسی تعمیم میدهد و معتقد است که هیچ دعوت دینی یا سیاسی و هیچ جنبش و تحولی در اجتماع بدون چنین عصبیتی حاصل نميشود. همچنین وی کلمه «بنیة» را بمعنی خیمهها و «مصانع» را بجای ابنیه و ساختمانها و «عوارض ذاتی» را بمفهوم قوانین و خواص یک دانش بکار میبرد و در نسبت به کلمه خلافت «خلافیة» استعمال میکند و «کلمات حدثانیة» را که ابن جبیر هم بکار برده بمعنی اخبار غیبی بکار میبرد. با همه اینها عامل دیگری هم ممکنست در اختلاف نسخ آثار نویسنده يا شاعری موّثر باشد که بهیچ یک از عوامل یاد کرده مربوط نباشد. جلکه ول فک بو تفه بط وی مولی وانستکی داخعه بافق و ان ایتشق فا مفاهیه مکی نع حاضر که صنعت چاپ متداولست و آثار نویسندگان و دانشمندان بچاپ میرسد پس از چندی نظر موّلف در همان موضوعی که قبلا آنرا چاپ کرده است تغییر میکند و اندیشهها و نظریههای تازهتر و بهتری برای او حاصل میشود. ازینرو در چاپهای بعدی همان کتاب تجدید نظر میکند. در روزگار گذشته که آثار موّلفان خطی بوده است نیز همین خصوصیت وجود داشته و مثلا مولف در نسخ بعدی تألیف خود حتما تغییراتی میداده و آنها را بشاگردان خود یا خطاطان القاء میکرده است و بالنتیجه این همه اختلافات در نسخ خطی مشاهده میشود. چنانکه در ضمن ترجمه احوال مولف خواهیم دید که وی هنگامی که در مصر میزیسته در فصول مقدمه تغییراتی داده است و بنابرین نمیتوان بطور قطح اختلافات نسخ خطی قدیم را که بعدها از روی آنها خواهی نخواهی چاپهای مختلف هم بوجود آمده است تنها متوجه کاتبان و خطاطان يا مطابع و مصححان دانست. بویژه که مصححان به اسلوب علمی تصحیح آشنائی نداشته باشند. ابن خلدون و ملیت عرب موضوع مهمی که در مقدمه جلب توجه میکند اینست که ابن خلدون در فصول چندی قوم عرب را از نف تهفا یمه با آقواسی ظوایت دی غفب هیده وای اسشداه وارصاه ی از تسه وان اس و یه سبب درین عصر که مسئله ملیت در میان همه اقوام بشر جنبشهای بزرگی پدید آورده است برخی از ملتهای عرب موّلف را مورد نکوهش قرار دادهاند. اینست که ابو خلدون ساطع الحصری نویسنده معاصر مصری در کتاب «دراسات عن مقدمة این خلدون» معتقد است که منظور مولف تنها عرب بادیهنشین بوده نه
— পৃষ্ঠা ১৭ —
লেখাটি পিডিএফ থেকে স্বয়ংক্রিয়ভাবে নেওয়া, তাই ভুল থাকতে পারে। সন্দেহ হলে আসল পৃষ্ঠা দেখুন।