۱۶ مقدمه ابن خلدون همچنین موّلف در مبحث علم اجتماع بارها کلمه «حاجی» را مبتکرا بمعنی شهرنشین در برابر بادیهنشین بکار برده است و حتما کلمه مزبور قبلا بدین مفهوم علمی بکار نرفته است هر چند قیاسا هم صحیح است. زیرا «حاجی» اسم فاعل از «حجا بالمکان» (در مکان اقامت گزید) میباشد. باری بیشتر اغلاط مزبور ازین ناشی شده است که استنساخ کنندگان و مصححان مقدمه بطرز تعبیر مولف آشنا نبودهاند. بویژه که موّلف بطور کلی بقوانین فصاحت و بلاغت عرب آشنائی کامل داشته و از تویسندگان توانا و فصیح عرب بشمار میرفته است و در ایجاز سخن کار را بجائی میرساند که در برخی از موارد چندین فصل یک تاریخ را در چند عبارت فشرده تعبیر میکند و بالنتیجه گاهی این ایجاز مخل میشود و ازینرو دسلان" از آوردن ضمایر بسیار و اين نوع ایجاز شکایت آغاز کرده است. ولی برخی از نویسندگان مصری گفتار دسلان را رد کرفه و کدانت خعواری-هانهام تمه فسلان در همه جا مربیط به متخ اصلی کشت ؛ الته فان انکار کرد که دسلان گاهی برخی از آیات قرآن را جزو عبارات متن ترجمه کرده ولی با این همه در ترجمه مقدمه دقت فراوان کرده است و متن مقدمه ابن خلدون هم خالی از ایجاز مخل و اطناب ممل نیست. در هر حال قدرت بیان مولف انکار ناپذیر است. بویژه که وی دیباچه کتاب را از صفحه یک تا صفحه شانزدهم همین ترجمه یعنی تا آغاز «مقدمه» به نثر مسجع اندلسی نگاشته که با نثر مسجع دیگر کشورهای عربی زبان یا نثر مشرق تفاوت بسیار دارد. یعنی درین شیوه نثر مسجع آخر جملهها دو بدو متوازن یا مقفی نیست بلکه گاهی حداکثر تا بیست جمله همه دارای یک نوع سجع هستند و مولف در چنین دیباچه متکلفانه و چنین شیوه دشواری اندیشههای نوین خود را درباره علم اجتماع و انتقاد از تاریخهای گذشته و لزوم تجزیه و تحلیل وقایع و بیان علل و اسباب آنها در نهایت استادی تعبیر کرده است. ضمناً ازمست متذکر شوم که چون نثر مقدمه ابن خلدون به زبان عربی مغرب (اندلس و افریقیه) است بسیاری از تعبیرات آن برای کسانیکه بیشتر در متون مشرق تتبع کردهاند دشوار و نامفهوم میباشد و چون بارون دسلان مترجم مقدمه به فرانسه به زبان عربی الجزیره و مراکش آشنائی داشته بسیاری ازین مشکلات را حل کرده است (و من در حاشیه به بعضی از آنها اشاره کردهام) ازینرو حقا باید بگویم که سه جلد ترجمه دسلان و مخصوصاً کتاب ذیل قوامیس العرب تألیف دزی در ترجمه این کتاب بفارسی بسیار موود اسنتفاده,واقع شنده آنست: گذشته از این کانبان همان به این تخت تیحه تذاشتفانه: که کلمات و الفاظ هم مانید کلیه شون اجتماعی بشر دستخوش تحول و تغییراند و از این رو دانشمندان علم لغت نه تنها لغات هر ناحیه یک کشور و هر عصری را مورد تفحص دقیق قرار میدهند تا معانی مصطلح آنها را در آن ناحیه و در آن عصر بیابند بلکه چون لغات و کلماتی را که یک نویسنده یا شاعر در عصر خاصی بکار میبرد ممکنست از لحاظ مفهوم و ۱- رجوع به ترجمه دسلان ج ص ۱۱۲ شود.
— পৃষ্ঠা ১৬ —
লেখাটি পিডিএফ থেকে স্বয়ংক্রিয়ভাবে নেওয়া, তাই ভুল থাকতে পারে। সন্দেহ হলে আসল পৃষ্ঠা দেখুন।