مقدمه ابن خلدون جلد اول و دوم — مقدمه ابن خلدون ج 1
/ ৫৬৯
📝 লেখা 📖 পিডিএফ

علت برخی از اغلاط ۱۵ باز در فهرست اعلام «عناق ابی بردة» شخصی بشمار آمده در صورتی که ابو بردة از صحابه و عناق بزغاله او بوده که داستان آن معروف است. همچنین بنام شخصی ذیل عنوان «کسری عبد المسیح» بر میخوریم در صورتی که کسری نام انوشیروان و عبد المسیح نام شخص دیگریست. و در فهرست ملتها و قبایل «جوکیة» بغلط «حوکیة» چاپ شده و «شاویة» که بمعنی چوپان است جزو قبایل یا ملتها یا دولتها یا خاندانها (؟) بحساب آمده است. در فهرست شهرها و امکنه جغرافیائی, ترکیب «کما مر» (بمعنی چنانکه گذشت) و «کنباص» (بمعنی راهنامه ملاح) و «یسامت» فعل مضارع که به غلط «پسامث» چاپ شده بصورت «یسامث اشبونة» جزو نام شهرها و در فهرست نبات» عسل و ماءالورد (گلاب) جزو گیاهان و در فهرست معادن «شبرم» و «عرطنیثا» و «عشر» و «لاعیة» و «مازریون» و «فلحلشت» و «فربیون» و «ماهودانه» که جزو یتوعات‌اند و خود بتوعات که از گیاههای طبی معروف‌اند در شمار احجار آمده است. علت وجود برخی از اغلاط بسیاری از مصححان که به اسلوب نگارش و طرز فکر مولف آشنا نبوده‌اند بنابر مثل معروف «شغلتنا» را کر فان برای روش شون که رنه گنس کن‌فیشوه که اند تون هو ات ان خود پای بند برخی از قواعد صرفی نبوده یعنی در مورد افعال مزید فیه عربی که متکی بر سماع است و هر کسی نمیتواند هر فعل مجردی را بیکی از بابهای مزید فیه برد ابن خلدون مانند بیشتر ملتهای غیر عرب مصادری از بابهای مزید فیه برای معانی خاصی بکار برده است. بویژه که وی چون بنیان گذار دانش نوینی بوده و علم اجتماع پا سوسیولژی را نخستین بار تدوین کرده است ناگزیر بکلمات و تعبیرات تازه‌ای نیازمند بوده است. چنانکه مثلا در موضوع «مرحله پیری و انحطاط دولت» ص ۱۷۱ چاپ الکشاف. کلمه «تخلق» را بمعنی کهنگی و فرسودگی دولت عطف بر «هرم» بدینسان «هرم الدوله و تخلقها» بکار برده است و چون فعل مجرد «خلق» در باب «تفعل» بمعنی کهنگی نیامده بلکه درین باب دارای معانی دیگریست که مناسب این مقام نیست در چاپ (ب) ص ۱۲۰ و برخی از چاپهای دیگر بجای «تخلقها» صورت «تخلفها» چاپ شده است. در صورتی که صورت نخستین بسیار مناسبتر است. همچنین در صفحه ۴۸۰ چاپ («ک) «تنقیل» را بمعنی «نقل» بکار برده است که استنساخ کتب باشد و چون باب تفعیل «نقل» بدین معنی نیامده در چاپهای (ب) ص ۳۳۶ و () ص ۴۰۲ بجای تنقیل «تلقین» چاپ شده است در صورتی که صورت اخیر به هیچ رو مناسب مقام نیست. گذشته از اینها ابن خلدون «انحفظ» و «کسب» بکار برده است که قیاسا فعل «حفظ» را به انفعال و کسب را به تفعیل نبرده‌اند. ولی مولف همچنانکه یاد کردیم درین گونه موارد طرز تعبیر خود را برین گونه قواعد ترجیح میداده و به فلسفه اصلی بردن ابواب مجرد بمزید فیه توجه داشته است که توسعه لغت بوده است.

— পৃষ্ঠা ১৫ — লেখাটি পিডিএফ থেকে স্বয়ংক্রিয়ভাবে নেওয়া, তাই ভুল থাকতে পারে। সন্দেহ হলে আসল পৃষ্ঠা দেখুন।